The Holy See
back up
Search
riga

TOKO FAHATELO

Izaho mino ny Fanahy Masina

 

683.“Tsy misy afa-milaza hoe : Jesoa no Tompo, raha tsy amin’ny Fanahy Masina” (1 K˘r 12,3). “Nirahin’Andriamanitra ho ao anatin’ny fontsika ny Fanahin’ny Zanany izay miantso hoe : Aba, Ray!” (Gal 4,6). Tsy ho tanteraka izany fahalalana ara-pinoana izany raha tsy ao amin’ny Fanahy Masina. Mba hifandray amin’i Kristy, dia tsy maintsy notohinin’ny Fanahy Masina aloha. Izy no mialoha antsika ary mahatonga ny finoana ho ao amintsika. Tamin’ny alalan’ny Batemintsika, sakramenta voalohan’ny finoana, no nampitana tamintsika ny Aina ao anaty lalina ao sy ho an’ny isam-batan’olona tamin’ny alalan’ny Fanahy Masina ao amin’ny Fiangonana, ka ny Ray no loharanon’io Aina io, ary ao amin’ny Zanaka no anolorany azy ho antsika :

Ny Batemy no manome antsika ny fahasoavan’ny fahateraham-baovao ao amin’Andriamanitra Ray amin’ny alalan’ny Zanany ao amin’ny Fanahy Masina. Satria ireo izay mitondra ny Fanahin’Andriamanitra dia voatarika ao amin’ny Teny, izany hoe : ao amin’ny Zanaka ; fa ny Zanaka no manolotra azy ireo amin’ny Ray, ary ny Ray no mampahazo azy ireo ny tsy fahal˛vana. Noho izany, raha tsy ny Fanahy, tsy ho azo atao ny mahita ny Zanak’ Andriamanitra, ary raha tsy ny Zanaka, tsy misy olona afa-manatona ny Ray, satria ny fahalalana ny Ray, dia ny Zanaka, ary ny fahalalana ny Zanak’ Andriamanitra dia manjary amin’ny alalan’ny Fanahy Masina[1].

684. Ny Fanahy Masina, amin’ny alalan’ny fahasoavany, no mampahatsiaro voalohany ny finoantsika sy ny fiainam-baovao izay mifantoka amin’ ny fahalalana ny Ray sy Ilay izay nirahiny, dia i Jesoa-Kristy[2]. Izy anefa no farany amin’ny fanambarÓna ireo Olon’ny Trinite Masina. Nazavain’i Md. GrÚgoire de Nazianze, “ilay Te˘l˘jianina”, izany fandrosoana amin’ny alalan’ny fanabeazan’ny “fiambonian-tenan’ ”Andriamanitra izany :

Nanambara miharihary ny Ray ny Testamenta Taloha, fa somambisamby ihany ny Zanaka. Nampiseho mazava ny Zanaka ny Testamenta Vaovao, fa tsikaritra koa ny maha-Andriamanitra ny Fanahy. Ankehitriny, zon’ny Fanahy ny miaraka amintsika sy mampahazo antsika ny fahitana mazavazava kokoa ny amin’ny Tenany. Noho izany, tsy mety raha tsy manaiky ny maha-Andriamanitra ny Ray, kanefa manambara ampahibemaso ny Zanaka, ary raha tsy manaiky ny maha-Andriamanitra ny Zanaka, hanampy ny Fanahy Masina ho enta-mavesatra famenony indray ve, raha lazaina amin’ny fiteny somary hafahafa … Amin’ny fandrosoana sy fivoaran’ny “laza amam-boninahitra” hatrany no hibaliaka bebe kokoa ny fahazavan’ny saina momba ny Trinite[3].

685.Ny mino ny Fanahy Masina Óry dia ny miaiky fa anankiray amin’ny Olon’ ny Trinite Masina ny Fanahy Masina, iray fombam-pisia-maha-izy amin’ny Ray sy ny Zanaka, “tsaohina sy omem-boninahitra miaraka amin’ny Ray sy ny Zanaka”[4]. Izany no antony nahatonga ny resaka momba ny mistery maha-Andriamanitra ny Fanahy Masina ho ao amin’ny “te˘l˘jia” momba ny Trinite. Ny resaka Fanahy Masina eto Óry, dia izay mikasika ihany ny “fitantanam-pamonjen’ ”Andriamanitra. 

686. Ny Fanahy Masina dia miara-niasa amin’ny Ray sy ny Zanaka hatrany am-piandohana ka hatrany amin’ny fahatanterahan’ny fandaharam-pamonjena antsika. Kanefa tamin’ny “fotoana farany” nosantarina niaraka tamin’ny Fahatongavan’ny Zanaka Mpanavotra ho nofo, no voambara sy nomena, nekena sy noraisina ho Olona Izy. Noho izany, io fandaharan’Andriamanitra, tomombana tao amin’i Kristy, “Voalohan-Teraka” sy Lohan’ny voary vaovao io, dia ho tanteraka ao amin’ny maha-olombelona amin’ny alalan’ny Fanahy voarotsaka : ny Fiangonana, ny fiombonan’ny olomasina, ny fanalana ny ota, ny fitsanganan’ny vatana ho velona, ny fiainana mandrakizay.

 

ANDALANA  8

“Izaho  mino  ny  Fanahy  Masina”

 

687.“Tsy misy mahalala ny momba an’Andriamanitra afa-tsy ny Fanahin’ Andriamanitra”(1 K˘r 2,11). Ary, ny Fanahiny izay manambara Azy no mampahafantatra antsika an’i Kristy, Teniny, Teniny velona, fa tsy milaza ny Tenany Izy. Ilay izay “niteny tamin’ny alalan’ny mpaminany”[5] no ahafahantsika mandre ny Tenin’ny Ray. Fa isika tsy mandre Azy. Tsy mahalala Azy isika afa-tsy amin’ny fihetsika izay anambarÓny amintsika an’ ilay Teny sy andrisihany antsika handray Azy amin’ny finoana. Ny Fanahin’ ny Fahamarinana izay “mampiharihary” an’i Kristy amintsika dia “tsy miteny avy amin’ny Tenany”[6]. Ny toetra mipetrapetraka toy izany, izay tena toetran’ Andriamanitra mihitsy, no manazava ny antony “tsy ahazoan’izao tontolo izao mandray Azy, satria tsy hitany Izy ka tsy fantany”, fa ireo izay mino an’i Kristy kosa dia mahafantatra Azy satria mitoetra ao amin’izy ireo Izy (Jo 14,17).

688.Ny Fiangonana, fiombonana velona ao amin’ny finoan’ny ap˘st˘ly izay nampitainy, no toeran’ny fahalalantsika ny Fanahy Masina :
- ao amin’ny Soratra Masina izay avy amin’ny fitsilovany ;
- ao amin’ny Lovam-pampianarana, izay ny Aban’ny Fiangonana no vavolombelona tsy tontan’ny ela ;
- ao amin’ny Toniam-pampianaran’ny Fiangonana izay ampiany ;
- ao amin’ny litorzia ara-tsakramenta, izay amin’ny alalan’ireo teniny sy ireo fanehoany an’ohatra no ampiombonan’ny Fanahy Masina antsika amin’i Kristy ;
- ao amin’ny fivavahana izay amin’izany Izy no manelanelana ho antsika ;
- ao amin’ireo fanomezam-pahasoavana sy andraiki-panompoana izay amin’izany no andrafetana ny Fiangonana ;
- ao amin’ireo famantarana ny fiainana maha-ap˘st˘ly sy maha-misi˘nera ;
- ao amin’ny fijoroana vavolombelon’ireo olomasina izay amin’izany Izy no mampiseho ny fahamasinany sy manohy ny tsanganasam-pamonjena.

 

I. Ny iraka iraisan’ny Zanaka sy ny Fanahy

689.Ilay izay nirahin’ny Ray ao am-pontsika, ny Fanahin’ny Zanany[7], dia Andriamanitra marina tokoa. Noho Izy iray fombam-pisia-maha-izy amin’ny Ray sy amin’ny Zanaka, dia tsy azo sarahina amin’izany Izy, na ao amin’ny Fiainana lalin’ny Trinite izany na amin’ny fanomezam-pitiavany an’izao tontolo izao. Kanefa amin’ny fitsaohana ny Trinite Masina, mamelombelon’ aina, iray fombam-pisia-maha-izy sy iray tsy mivaky, dia manambara ampahibemaso ny fiavahan’ny Olona Telo koa ny finoan’ny Fiangonana Rahefa maniraka ny Teniny ny Ray, dia mandefa lalandava ny Fofon’ainy : iraka iraisana izay mampiavaka ny Zanaka sy ny Fanahy Masina kanefa tsy azo sarahina. Marina fa i Kristy no miseho, Izy, ilay Endrika hita maso maneho an’Andriamanitra tsy hita maso, nefa ny Fanahy Masina no manambara Azy. 

690.I Jesoa no Kristy, “voahosotra”, satria ny Fanahy no nanosotra Azy, ary izay rehetra tonga nanomboka tamin’ny Fahatongavana ho nofo dia avy amin’io hafenoana io avokoa[8]. Rahefa  nomem-boninahitra i Kristy tamin’ny farany[9], dia azony atao koa, avy eo anilan’ny Ray, ny maniraka ny Fanahy amin’ireo izay mino Azy : Izy no mampita amin’izy ireo ny Voninahiny[10], izany hoe ny Fanahy Masina izay manome Voninahitra Azy[11]. Amin’izany ny iraka iraisana dia hiseho ao amin’ireo zanaka natsangan’ny Ray ao amin’ny Vatan-tenan’ny Zanany : ny fanirahana ny Fanahim-pananganan-janaka, dia ny hampiray azy ireo amin’i Kristy sy hahavelona azy ireo ao Aminy.

Ny fahalalana ny atao hoe fanosorana dia hahitana hevitra (…) fa tsy misy elanelana mihitsy eo amin’ny Zanaka sy ny Fanahy. Satria, toy ny eo amin’ny faritry ny vatana sy ny fanosorana menaka azy, izay samy tsy mahatsapa ny elanelana amin’izany na ny saina na ny fandrenesana, dia mivantana tahaka izany koa ny fifandraisan’ny Zanaka amin’ny Fanahy, hany ka ho an’ilay izay te hanatona ny Zanaka amin’ny alalan’ny finoana, dia ilaina aloha ny fanosorana amin’ny menaka. Satria, tsy misy faritra na kely aza izay mety tsy hisy ny Fanahy Masina. Izany no mahatonga ny fiekena ny maha-Tompo ny Zanaka, hatao ao amin’ny Fanahy Masina, ho an’ireo izay mandray fanosora-menaka, dia ny Fanahy tonga hatraiza hatraiza eo anoloan’ireo izay manatona amin’ny alalan’ny finoana[12]

 

II. Ny anaran-tsamirery sy ny anaram-piantsoana ary ny fanehoana an’ohatra ny Fanahy Masina

 

Ny anaran-tsamirerin’ny Fanahy Masina

691.“Fanahy Masina”, izany no anaran-tsamirerin’Ilay tsaohintsika sy omentsika voninahitra miaraka amin’ny Ray sy ny Zanaka. Noraisin’ny Fiangonana avy amin’ny Tompo io  anarana io, ary ambarany ampahibemaso ao amin’ny Batemin’ ireo zanany vaovao[13].

Ny teny hoe “Fanahy”  no andikana  ny teny hebrio hoe : Ruah, izay araka ny heviny voalohany, dia midika hoe fofon’aina, rivotra, tsio-drivotra. Nampiasa indrindra ny sary an’ohatra azo tsapain-tanana momba ny rivotra i Jesoa, mba hanome hevitra an’i Nik˘dema ny maha zava-baovao mihoatra ny tsapa sy ny hita an’Ilay izay tenan’ny Fofon’Ain’Andriamanitra mihitsy, dia ny Fanahin’Andriamanitra[14]. Etsy an-kilany ny hoe Fanahy sy Masina, dia toetran’Andriamanitra manokana iombonan’ireo Olona Telo-Andriamanitra. Kanefa amin’ny fanakambanana an’ireo teny roa ireo, ny Soratra Masina, ny litorzia ary ny fiteny ara-te˘l˘jia, dia manondro ny Olona tsy hay ambara amin’ny teny momba ny Fanahy Masina, tsy manana hevi-droa mety hitranga amin’ny fampiasana hafa ny teny hoe “fanahy” sy “masina”.

 

Ny anaram-piantsoana ny Fanahy Masina 

692.I Jesoa, fony Izy nanambara sy nampanantena ny fahatongavan’ny Fanahy Masina, dia niantso Azy hoe “Parakleto”, ara-bakiteny dia hoe : “Ilay voantso ho eo akaiky”, ad-vocatus (Jo14,16.26 ; 15,26 ; 16,7). “Mpisolo vava” no mahazatra andikana ny “Parakleto”, ka i Jesoa no mpisolo vava voalohany[15]. Ny Tenan’Izy Tompo koa dia miantso ny Fanahy Masina  hoe  “Fanahin’ny Fahamarinana” (Jo 16,13).

693.Afa-tsy ny anaran-tsamireriny, izay ampiasaina be indrindra ao amin’ny Asan’ny ap˘st˘ly sy ireo Taratasy, dia hita ao amin’i Md Paoly ny anaram-piantsoana hoe : Fanahin’ny fampanantenana (Gal 3,14 ; Efez 1,13), Fanahim-pananganan-janaka (R˘m 8,15 ; Gal 4,6), Fanahin’i Kristy (R˘m 8,11), Fanahin’ny Tompo (2 K˘r 3,17), Fanahin’Andriamanitra (R˘m 8,9.14 ; 15,19 ; 1 K˘r 6,11 ; 7,40), ary ao amin’i Md Piera, Fanahin’ny voninahitra (1 Pi 4,14).

 

Ny fanehoana an’ohatra ny Fanahy Masina     

694. Ny rano. Fanehoana an’ohatra mampibaribary ny asan’ny Fanahy Masina amin’ny Batemy ny rano, satria, aorian’ny fitalahoana ny Fanahy Masina, dia manjary famantarana ara-tsakramenta mandaitra amin’ny fahateraham-baovao ny rano : toy ny naha-tao am-bohoka antsika tamin’ny fahaterahantsika voalohany izay tanteraka tao anaty rano, ny asan’ny rano fanaovana batemy izay midika marina tokoa fa ny fahaterahantsika amin’ny ain’Andriamanitra dia nomena antsika tamin’ny Fanahy Masina. Fa “natao batemy tao amin’ny Fanahy iray ihany” isika, ary “Fanahy iray ihany koa no nampisotroana” antsika (1 K˘r 12,13) : ny Tenan’ny Fanahy mihitsy koa Óry no ilay Rano velona izay miboiboika avy ao amin’i Kristy nofantsihana[16] satria loharano ipoirany, sy izay miboiboika ao amintsika ho Fiainana mandrakizay[17]

695.Ny fanosora-menaka. Ny fanosora-menaka dia fanehoana an’ohatra mampibaribary koa ny Fanahy Masina, ka tonga hatramin’ny fitovian’ny hevitra raketiny Aminy mihitsy aza[18]. Amin’ny firosoana ho kristianina, izany no famantarana ara-tsakramentan’ny Fankaherezana, antsoina ara-drariny any amin’ny Fiangonana Tatsinanana hoe “Fanosorana masina” (“Chrismation”). Kanefa mba hahatsapana ny heriny manontolo, tokony hiverenana ilay fanosorana voalohany notanterahin’ny Fanahy Masina : ny an’i Jesoa. Ny Kristy (“Mesia” amin’ny teny hebrio) dia midika hoe “voahosotry” ny Fanahin’Andriamanitra. Nisy ireo “voahosotry” ny Tompo ao amin’ny Fanekem-pihavanana Taloha[19], ny ambony dia ambony amin’izany dia i Davida mpanjaka[20]. Kanefa i Jesoa no Ilay voahosotr’Andriamanitra tamin’ny fomba tsy manam-paharoa : ny maha-olombelona izay zakain’ny Zanaka ao Aminy dia “voahosotry ny Fanahy Masina”manontolo. Natokan’ny Fanahy Masina ho “Kristy” i  Jesoa[21]. Nanana anaka an’i Kristy tamin’ny Fanahy Masina i Maria Virjiny izay nolazain’ny anjely hoe i Kristy amin’ny fotoana hahaterahany[22] ary nanosika an’i Sime˘na ho tonga tao an-Tempoly mba hahita ny Kristin’ny Tompo[23]; Izy no nameno an’i Kristy[24] ary ny heriny no nivoaka avy tao amin’i Kristy tamin’ny asam-panasitranany amam-pamonjeny[25]. Farany, Izy no nanangan-ko velona an’i Jesoa tamin’ny maty[26]. Koa noho izany, noho i Jesoa voatokana tanteraka ho “Kristy” ao amin’ny maha-olombelona mpandresy ny fahafatesana Azy[27], dia mandefa ny Fanahy Masina Izy mandra-pahatongan’ny “olomasina” hitambatra ao anatin’ny firaisan’izy ireo amin’ny maha-olombelona ny Zanak’Andriamanitra, “ilay Olonalavorary ( …) izay manatanteraka ny hafenoan’i Kristy” (Efez 4,13) : “i Kristy manontolo ”, araka ny fomba fitenin’i Md Augustin[28]

696.Ny afo. Raha midika ho fahaterahana sy fahavokaran’ny Aina nomena tao amin’ny Fanahy Masina ny rano, ny afo kosa dia maneho an’ohatra ny hery manovan’ny asan’ny Fanahy Masina. I Elia mpaminany, izay “nitsangana toy ny afo, ary nirehitra toy ny fanilo ny teniny” (Ekl 48,1), noho ny vavaka nataony, no nisintona afo avy any an-danitra handoro ny sorona teo an-tendrombohitr’i Karmela[29], sarin’ny afon’ny Fanahy Masina manova izay kasihiny. I Joany-Batista, “izay nandeha teo anoloan’ny Tompo tamin’ny “fanahy” sy ny “herin’i Elia” (Lk 1,17), dia nanambara an’i Kristy ho ilay  izay “hanao batemy amin’ny Fanahy Masina sy ny afo” (Lk 3,16), io Fanahy io izay holazain’i Jesoa hoe : “Tonga hanipy afo ety ambonin’ny tany Aho, ka akory ity faniriako mba hirehetan’izany sahady !” (Lk 12,49). Endrika lela  “nolazaina hoe mitarehin’afo” no nisehoan’ny Fanahy Masina izay nipetraka teny ambonin’ny mpianatra tamin’ny marainan’ny Pantek˘ty ary nameno azy rehetra[30]. Ny lovantsofina ara-panahy dia hitÓna io fanehoana an’ohatra momba ny afo io ho iray amin’ireo mampiseho mazava indrindra ny asan’ny Fanahy Masina[31] : “Aza mamono ny Fanahy” (1 Tes 5,19). 

697.Ny rahona sy ny hazavana. Tsy azo sarahina ireo fanehoana an’ohatra roa ireo amin’ny fisehoan’ny Fanahy Masina. Hatramin’ny fisehoan’Andriamanitra ao amin’ny Testamenta Taloha, ny Rahona, izay mbetika maizina, mbetika mazava, no nanehoana an’Andriamanitra velona sady mpamonjy, amin’ny fanaronana ny voninahiny ambony tsy taka-polopolorina : tamin’i M˘izy tany an-tendrombohitr’i Sinaia[32], tao amin’ny Tranolay Fihaonana[33] ary nandritra ny dia tany an-tany efitra[34] ; niaraka tamin’i Sal˘m˘nina nandritra ny fitokanana ny Tempoly[35]. Ary dia notanterahin’i Kristy tao amin’ny Fanahy Masina ireny tandindona ireny. Ity farany ity izay tonga tao amin’i Maria Virjiny sy “nanaloka azy” mba hampitoe-jaza azy sy hiterahany an’i Jesoa[36]. Tany an-tendrombohitry ny FiovÓn-tarehy, Izy no “avy tampoka tao amin’ny rahona ka nanarona” an’i Jesoa, M˘izy ary Elia, Piera, Jak˘ba ary Joany, ary “nisy feo avy tao amin’ny rahona nanao hoe : “Ity no Zanako malalako, henoy Izy” (Lk 9,34-35). Farany, dia mbola io Rahona io ihany no “nanakona an’i Jesoa, ka tsy hitan’ny mason’ny” mpianatra, tamin’ny andron’ny Fiakarana any an-danitra[37], sy haneho Azy ho Zanak’Olona ao amin’ny voninahiny, amin’ny Andron’ny Fahatongavany[38]

698.Ny fitomboka no fanehoana an’ohatra manakaiky ny an’ny fanosorana. Ary satria i Kristy no “nasian’Andriamanitra ny tombo-kaseny” (Jo 6,27) ka dia ao Aminy no anamarihan’ny Ray antsika koa amin’ny tombo-kaseny[39]. Satria ny sarin’ny fitomboka (sphragis) no anondroana ny vokatra tsy maty vonoina avy amin’ny fanosoran’ny Fanahy Masina amin’ny sakramentan’ny Batemy, ny Fankaherezana ary ny Filaharana, dia nampiasaina tamin’ny lovantsofina ara-te˘l˘jia sasany izany mba hanehoana ny “marika” tsy maty vonoina naraikitr’ireo sakramenta telo ireo izay tsy azo averina intsony. 

699.Ny tanana. Amin’ny fametrahan-tanana no anasitranan’i Jesoa ny marary[40] sy itsofany rano ny ankizy madinika[41]. Amin’ny anarany, hanao toraka izany koa ny ap˘st˘ly[42]. Mbola tsaratsara kokoa, fa tamin’ny fametrahan-tanan’ny ap˘st˘ly no nanomezana ny Fanahy Masina[43]. Ny Taratasy ho an’ny Hebrio dia manao ny fametrahan-tanana ho anisan’ny “andalana fototry” ny fampianarany[44]. Izany famantaram-pandrotsahana ny Fanahy Masina manan-kery tsy hay tohaina izany dia mbola tanan’ny Fiangonana amin’ny epikilezin’ireo sakramenta.

700.Ny rantsantanana. “Amin’ny rantsantanan’Andriamanitra no androahan’ [ i Jesoa]  ny demony”[45]. Raha voasoratra tamin’ny takela-bato nosoratan’ny “rantsantanan’ Andriamanitra” (Eks 31,18) ny LalÓnan’Andriamanitra, “ny taratasin’i Kristy”, napetraka teo ambany fiahian’ny ap˘st˘ly, “dia voasoratra tamin’ny Fanahin’ Andriamanitra velona, tsy tamin’ny takela-bato, fa tamin’ny takela-nofo, tamin’ny fo” (2 K˘r 3,3). Ny antsa “Avia, ry Fanahy Mpahary” (“Veni, Creator Spiritus”)no italahoana ny Fanahy Masina ho “ny rantsantanan’ny tanan-kavanan’ny Ray[46]

701.Ny voromahailala. Tamin’ny fiafaran’ny safo-drano (izay fanehoana an’ohatra ny Batemy), dia niverina ny voromahailala nalefan’i N˘e, nitondra sampahon’˘liva maitso teny am-bavany, famantarana fa azo onenana indray ny tany[47]. Rahefa niakatra avy ao anaty rano nanaovana batemy Azy i Kristy, dia nidina teo amboniny sy nipetraka teo ny Fanahy Masina, niendri-batana toy ny an’ny voromahailala[48]. Midina sy miorina ao am-po voadio an’ny vita batemy ny Fanahy. Any amin’ny trano fiangonana sasany, tahirizina ao amin’ny toerana iray vita amin’ny metaly miendrika voromahailala (columbarium) mihantona eo ambonin’ny ˘tely ny Tahirin’ny Eokaristia masina. Ny fanehoana an’ohatra ny voromahailala mba hoenti-manambara ny Fanahy Masina dia efa nampitain’ny lovam-panahy ao amin’ny haisarimasina kristianina. 

III. Ny Fanahy sy ny Tenin’Andriamanitra tamin’ny andron’ny fampanantenana 

702. Hatrany am-piandohana ka hatramin’ny “Hafenoan’ny Andro” (Gal 4,4), ny iraka iraisan’ny Teny sy ny Fanahin’ny Ray dia mijanona ho niafina, nefa miasa. Tamin’izany no nanomanan’ny Fanahin’Andriamanitra ny fotoanan’ ny Mesia, ary na ny andaniny na ny ankilany, izay samy tsy mbola nambara manontolo, dia efa nampanantenaina tao amin’izany mba handrasana sy horaisina amin’ny fotoanan’ny fisehoan’izy ireo. Izany no antony mahatonga ny Fiangonana rahefa mamaky ny Testamenta Taloha[49], handinika lalina ao[50] ny tian’ny Fanahy, “izay niteny tamin’ny vavan’ny mpaminany”[51], holazaina amintsika ny amin’i Kristy.

Ny hoe “mpaminany” eto, araka ny finoan’ny Fiangonana, dia ireo rehetra izay notsilovin’ny Fanahy Masina tamin’ny fitoriana velona sy tamin’ny fanoratana ny Boky Masina, na ny Testamenta Taloha izany na ny Testamenta Vaovao. Avahan’ny lovantsofina jody hoe ny LalÓna (ny boky dimy voalohany na Pentateoka), ny Mpaminany (ny antsointsika hoe bokin’ny tantara sy ny faminaniana) ary ny Soratra (indrindra ny ara-pahendrena, singanina manokana ny  Salamo)[52].

 

Tamin’ny fahariana

703. Ny Tenin’Andriamanitra sy ny Fofon’ainy no fiandohan’ny fisian-tena sy ny ain’ny voary manontolo[53] :

“Sahaza ny Fanahy Masina ny manjaka, ny manamasina ary ny mamelon’aina ny voary, satria Andriamanitra iray fombam-pisia-maha-izy amin’ny Ray sy ny Zanaka Izy (…). Ananany ny fahefana momba ny aina, satria amin’ny maha-Andriamanitra Azy, dia mitahiry ny asa fahariana ao amin’ny Ray amin’ny alalan’ny Zanaka Izy”[54].

704. “Fa ny amin’ny olombelona, dia tamin’ny tanan’Andriamanitra ihany [izany hoe ny Zanaka sy ny Fanahy Masina] no nanamboarany azy (…) ary ny endriny ihany no nosoritany teo amin’ilay nofo namboarin’ny tanany, ka na izay hita maso aza, dia mitondra ny endrik’Izy Andriamanitra”[55].

 

Ny Fanahin’ny fampanantenana 

705. Ny olombelona, simban’ny fahotana sy ny fahafatesana, dia mbola “mitovy endrika amin’Andriamanitra”, amin’ny endriky ny Zanaka, saingy tsy manana ny Voninahitr’Andriamanitra izy[56], tsy manana ny “fifanahafana”. Ny fampanantenana natao tamin’i Abrahama no misantatra ny fitantanam-pamonjena, ka amin’ny faran’izany, Izy Zanaka rahateo no hizaka ao Aminy ny “endrik’olombelona”[57], hamerina izany amin’ny “fifanahafana” amin’ny Ray ary hanome ho azy indray ny Voninahitra, dia ny Fanahy “loharanon’ Aina” izany.

706. Na tsy araka ny fanantenana maha-olombelona aza, dia nampanantena taranaka an’i Abrahama Andriamanitra, ho vokatry ny finoana sy ny herin’ ny Fanahy Masina[58]. Amin’io taranany io no hanasoavana ny firenena rehetra ambonin’ny tany[59]. I Kristy io taranany io[60], izay ny fandrotsahana ny Fanahy Masina avy ao Aminy no “hamory ho antokony iray ny zanak’Andriamanitra izay efa niparitaka”[61]. Tamin’ny fampanantenana natao tamim-pianianana[62], no efa nampanantenan’Andriamanitra ny fanomezana ny Zanany malalany[63] sy ny fanomezana ny “Fanahin’ny Fampanantenana (…) izay (…) manomana ny fanavotana ny Vahoaka nofidin’Andriamanitra ho Azy” (Efez 1,13-14)[64].

 

Tamin’ireo Te˘fania sy LalÓna

707. Ireo Te˘fania (fisehoan’Andriamanitra) no manazava ny lalan’ny fampanantenana, tamin’ireo patriarka hatramin’i M˘izy ary tamin’i J˘s˘e hatramin’ireo fahitana izay nisantatra ny fanirahana an’ireo mpaminany lehibe. Mankato lalandava ny lovam-panahy kristianina, fa ao amin’ireny Fisehoan’Andriamanitra ireny dia ny Tenin’Andriamanitra no namela ny Tenany ho hita sy ho heno, izay sady ambara no “alofana” ao amin’ny Rahon’ny Fanahy Masina. 

708. Miseho manokana amin’ny fanomezana ny LalÓna, izany fomba fanabeazan’Andriamanitra izany[65]. Nomena ho “mpitaiza sy mpanabe”, mba hitarika ny Vahoaka mankany amin’i Kristy, ny LalÓna[66]. Kanefa noho ny tsy fahampian’ny herin’ny LalÓna hamonjy ny olombelona tsy manana intsony ny “fifanahafana” amin’Andriamanitra sy ny fampahalalany mazava tsara ny fahotana[67], no nampitsiry ny faniriana ny Fanahy Masina. Ny toloko aman-toreo ao amin’ny Salamo no vavolombelona manamarina izany.

 

Tamin’ny Fanjakana sy ny Sesitany

709. Ny LalÓna, famantarana ny fampanantenana sy ny fanekem-pihavanana, no tokony hibaiko ny fo sy ny lalÓna fototry ny Vahoaka teraka avy amin’ny finoan’i Abrahama. “Raha mihaino ny feoko ianareo, sy mitandrina ny fanekem-pihavanako, dia hataoko fanjakam-pisorona, firenena masina” (Eks 19,5-6)[68]. Kanefa, taorian’i Davida, resin’ny fakam-panahy mba ho tonga fanjakana tahaka an’ireo firenen-kafa i Israely. Ary ilay Fanjakana, fototry ny fampanantenana natao tamin’i Davida[69], dia ho tsanganasan’ny Fanahy Masina ; ho an’ny mahantra izay araka ny Fanahy izany.

710. Ny fanadinoana ny LalÓna sy ny fivadihana amin’ny fanekem-pihavanana dia miafara amin’ny fahafatesana : ny Sesitany izany, izay araka ny hita, dia tsy fahombiazan’ny fampanantenana, nefa ny tena marina, dia tsy fivadihana mifono misterin’ilay Andriamanitra mpamonjy sy fanombohan’ny fano-renana nampanantenaina, saingy araka ny Fanahy. Tsy maintsy mijaly ny Vahoakan’Andriamanitra amin’izany fanadiovana izany[70] ; ny Sesitany dia efa mitondra sahady ny aloky ny Hazofijaliana tao amin’ny fandaharan’ Andriamanitra, ary ny Sisa kelin’ireo mahantra izay hiverina avy any no anisan’ny tandindona tena miharihary tokoa maneho ny Fiangonana.

 

Ny fiandrasana ny Mesia sy ny Fanahiny

711. “Fa indro Aho, hanao zava-baovao” (Iz 43,19) : andalan-tenim-pamina-niana anankiroa no ho voasoritra amin’izany, ka ny iray momba ny fiandrasana ny Mesia, ary ny iray momba ny filazana ny Fanahy vaovao ; samy hahakasika an’ilay Sisa kely, ilay vahoaka Mahantra[71] izany, izay miandry amim-panantenana ny “fanalana alahelo an’i Israely” sy ny “fanafahana an’i Jerosalema”(Lk 2,25.38).

Hita tetsy ambony ny hoe manao ahoana ny nanatanterahan’i Jesoa ny faminaniana momba Azy. Ny ho faritana eto, dia ny faminaniana izay mampiseho bebe kokoa ny fifandraisan’ny Mesia sy ny Fanahiny.

712. Ny toetran’ny endrik’ilay Mesia andrasana dia manomboka miseho ao amin’ny Bokin’i Emanoela[72] (“fony i Izaia nahazo fahitana ny Voninahitr’i” Kristy : Jo 12,41), indrindra ao amin’i Izaia 11,1-2 :

Misy rantsana hipoitra avy amin’ny fototr’i Jese,
ary misy solofo haniry avy amin’ny fakany :
hitoetra eo Aminy ny Fanahin’ny Tompo,
dia ny fanahin’ny fahendrena amam-pahazavan-tsaina,
fanahin’ny fifidianana amam-paherezana,
fanahin’ny fahalalana amam-pahatahorana ny Tompo.

713. Voambara indrindra ao amin’ireo hiran’ny Mpanompo[73], ny soritsoritry ny toetran’ilay Mesia. Ireo hira ireo no milaza ny hevitry ny fijalian’i Jesoa, sy manondro araka izany ny fomba handrotsahany ny Fanahy Masina hamelon’ aina ny be sy ny maro : tsy avy ety ivelany, fa amin’ny fiandaniana “ny fomban’ny maha-mpanompo” antsika (Filip 2,7). Amin’ny itondrany ao Aminy ny fahafatesantsika, no ahafahany mampita amintsika ny Fanahin’ny fiainan’ny tenany.

714.Izany no nahatonga an’i Kristy nisantatra ny fitoriana ny Vaovao Mahafaly tamin’ny nampiharany amin’ny Tenany ity andalan-tsoratr’i Izaia (Lk 4,18-19)[74] ity :

Ato Amiko ny Fanahin’ny Tompo,fa nanosotra Ahy ny Tompo.
Nirahiny Aho hitory ny Vaovao Mahafaly amin’ny mahantra, hankahery ny torotoro fo ; hilaza famotsoran-keloka amin’ny voababo sy fahafahana amin’ny voafonja ; hitory ny taom-pahasoavana avy amin’ny Tompo.

715.Teny-marina avy amin’Andriamanitra, ireo lahatsora-paminaniana mikasika mivantana ny fanirahana ny Fanahy Masina; teny-marina izay itenenany ao am-pon’ny Vahoakany amin’ny teny fampanantenana, miaraka amin’ny fanantitranterana ny “fitiavana sy ny tsy fivadihana”[75] , ka i Md Piera, amin’ ny marainan’ny Pantek˘ty, no hanambara ny fahatanterahany[76]. Araka ireny fampanantenana ireny, dia any amin’ny “fotoana farany” anyny Fanahin’ny Tompo no hanavao ny fon’ny olombelona amin’ny fandraiketana ao amin’izy ireo ny LalÓna vaovao ; Izy no hamory sy hampihavana ny vahoaka niparitaka sy nisara-bazana ; Izy no hanova endrika ny fahariana voalohany ary honina ao Andriamanitra miaraka amin’ny olombelona ao anatin’ny fiadanana. 

716.Ny fanomanana an’ireo vahoaka “mahantra”[77], ireo manetry tena sy ireo malemy fanahy, tena nailikilika tamin’ny fandaharana mifono mistery an’ Andriamanitr’izy ireo, ireo izay miandry ny rariny, tsy avy amin’ny olombelona fa avy amin’ny Mesia, tamin’ny farany, no vain-dohan-draharahan’ny Fanahy Masina amin’ny iraka miafina nataony nandritra ny fotoanan’ny fampanantenana, mialohan’ny fahatongavan’i Kristy. Ny hatsaran’ny toe-pon’izy ireo, voadio sy voazavan’ny Fanahy, no voateny ao amin’ny Salamo. Ao amin’ireo mahantra ireo ny Fanahy no manomana “vahoaka voavonona tokoa” ho an’ny Tompo[78].

 

IV. Ny Fanahin’i Kristy ao amin’ny hafenoan’ny fotoana

 

Joany, Mpialoha lÓlana, Mpaminany sy Mpanao batemy 

717. “Nisy lehilahy anankiray nirahin’Andriamanitra. Joany no anarany” (Jo 1,6). “ Fenon’ny Fanahy Masina hatrany an-kibon-dreniny”i Joany  (Lk 1, 15)[79], tamin’ny alalan’ny Tenan’i Kristy ihany izay vao noforonin’ny Fanahy Masina tao an-kibon’i Maria Virjiny. Ny “famangian’ ” i Maria an’i Elizabeta araka izany no nanjary famangian’Andriamanitra ny vahoakany[80]

718.I Joany no Elia izay tsy maintsy ho avy[81] : ny Afon’ny Fanahy Masina no mitoetra ao aminy sy “mampandeha azy [“amin’ny maha-mpialoha lÓlana”] eo alohan’ny”Tompo izay tamy. Ao amin’i Joany Mpialoha lÓlana, dia ny Fanahy Masina no mamarana ny “fanomanana ny vahoaka voavonona tokoa ho an’ny Tompo” (Lk 1,17). 

719. “Mihoatra noho ny mpaminany” i Joany (Lk 7,26). Ao aminy ny Fanahy Masina no manatanteraka ny “tenin’ny mpaminany”. I Joany no namarana ny vanim-potoanan’ny mpaminany nosantarin’i Elia[82]. Izy no manambara fa antomotra tokoa ny fanalana alahelo an’i Israely, izy no  “feon’ ” ilay mpampionona izay tonga[83]. Tahaka izay ho ataon’ny Fanahin’ny Fahamarinana,dia “tonga izy ho vavolombelona hanambara ny Fahazavana” (Jo 1,7)[84]. Raha miohatra amin’i Joany, ny Fanahy no manatanteraka araka izany, “ny fikatsahan’ny mpaminany” sy ny “fanirian’” ny anjely[85] : “Ilay izay hitanao hidinan’ny Fanahy Masina sy hitoerany eo amboniny, Izy no Ilay manao batemy amin’ny Fanahy (…). Eny, nahita aho ka milaza marina fa Izy no Zanak’Andriamanitra. (…) Indro ny Zanak’Ondrin’Andriamanitra” (Jo 1,33-36). 

720.Farany, miaraka amin’i Joany mpanao batemy ny Fanahy Masina no misantatra, amin’ny fanambarÓny izany mialoha, izay hotanterahiny miaraka amin’i Kristy sy ao amin’i Kristy : hamerina indray amin’ny olombelona, ny “fifanahafana” amin’Andriamanitra. Ny an’i Joany dia batemy ho amin’ny fibebahana, fa ny an’Ilay hanao batemy amin’ny rano sy ny Fanahy kosa no ho fahateraham-baovao[86].

 

Mifalia ianao, ry ilay feno hasoavana” 

721.I Maria, ilay Tena Reny Masin’Andriamanitra, Virjiny mandrakizay, no sangan’asa amin’ny fanirahana ny Zanaka sy ny Fanahy ao anatin’ny hafenoan’ny fotoana. Sambany ao anatin’ny fandaharam-pamonjena, satria ny Fanahiny no nanomana izany, no mahita Fonenana ahafahan’ny Zanany sy ny Fanahiny monina eo anivon’ny olombelona, ny Ray. Amin’izany hevitra izany ny Lovam-pampianaran’ny Fiangonana no mamaky matetika ny lahatsoratra kanto indrindra momba ny Fahendrena misy ifandraisana amin’i Maria[87] : I Maria dia hiraina sy aseho ao amin’ny litorzia ho toy ny “Fiketrahan’ny Fahendrena”.

Ao amin’i Maria no manomboka miseho ny “zava-mahagaga ataon’ Andriamanitra”, izay hotanterahin’ny Fanahy ao amin’i Kristy sy ao amin’ ny Fiangonana : 

722.Ny Fanahy Masina no nanomana an’i Maria tamin’ny fahasoavany. Mety ny maha-“feno hasoavana” ny Renin’Ilay izay “itoeran’ny Hafenoan’ny fomban’Andriamanitra ao amin’ny vatana” (K˘l 2,9). Tamin’ny fahasoavana tsy misy fahony Izy no notorontoronina tsy azon-keloka, ho ilay manetry tena indrindra amin’ny zavaboary, ho ilay afaka mandray indrindra ny Fanomezana tsy hay ambara avy amin’Ilay Mahefa ny zavatra rehetra. Rariny ny niarahaban’ny Anjely Gabriely azy ho toy “Ilay Zanakavavin’i Si˘na” hoe: “Mifalia ianao”[88]. Ny fisaoran’ny Fiangonana Vahoakan’Andriamanitra manontolo no asandrany any amin’ny Ray ao amin’ny Fanahy Masina amin’ ny tonon-kirany[89], tamin’izy nitondra ao aminy ilay Zanaka mandrakizay. 

723.Ao amin’i Maria no anatanterahan’ny Fanahy Masina ny fandaharana feno fitiavan’ny Ray. Amin’ny alalan’ny Fanahy Masina, ilay Virjiny no hitoe-jaza sy hiteraka ny Zanak’Andriamanitra. Manjary fahalonahana tokana aman-tany ny fahavirjiniany, noho ny herin’ny Fanahy sy ny finoana[90].    

724.Ao amin’i Maria no ampisehoan’ny Fanahy Masina ny Zanaky ny Ray manjary Zanaky ny Virjiny. Izy no ilay Kirihitra nirehitra manambara ny Fisehoan’Andriamanitra tanteraka : feno ny Fanahy Masina izy, dia nampiseho ilay Teny tao anatin’ny fanetren-tenan’ny nofony, sy nampahalala Azy tamin’ireo Mahantra[91] sy tamin’ireo santatry ny firenena[92]

725.Farany, amin’i Maria no anombohan’ny Fanahy Masina mampiombona amin’i Kristy ny olombelona rehetra “fototry ny fitiavana maneho ny hatsaram-pon’Andriamanitra”[93], aryireo manetry tena no loha laharana lalandava mandray izany : ireo mpiandry ondry, ireo majy, i Sime˘na sy i Ana, izy mivady tao KanÓ ary ireo mpianatra voalohany.  

726.Amin’ny fiafaran’io fanirahana ny Fanahy io, manjary “Ravehivavy”, Eva vaovao “renin’ny velona rehetra”, Renin’i “Kristy manontolo”[94] i Maria. Tahaka ny maha-eo azy miaraka amin’ny Roa ambin’ny folo lahy, “niray fo, naharitra nivavaka” (Asa 1,14), amin’ny mazava atsinanan’ny “fotoana farany”, no hisantaran’ny Fanahy izany ny marainan’ny Pantek˘ty miaraka amin’ny fampisehoana ny Fiangonana.

 

I Kristy Jesoa

727.Ny fanirahana manontolo ny Zanaka sy ny Fanahy Masina ao amin’ny hafenoan’ny fotoana dia mirakitra hevitra hoe ny Zanaka no ilay voahosotry ny Fanahin’ny Ray nanomboka tamin’ny Fahatongavany ho Nofo : i Jesoa no Kristy, ilay Mesia.

Ny toko faharoa manontolo ny Sembolin’ny finoana dia hovakina amin’ izany fitsilovana izany. Ny tsanganasan’i Kristy manontolo dia fanirahana iraisan’ny Zanaka sy ny Fanahy Masina. Eto, ny homarihina fotsiny dia izay momba ny fampanantenan’i Jesoa ny Fanahy Masina sy ny fanomezany amin’ny alalan’ny Tompo henim-boninahitra.

728.Tsy nanambara manontolo ny Fanahy Masina i Jesoa raha tsy efa nomem-boninahitra tamin’ny Fahafatesany sy ny Fitsanganany ho velona Izy. Kanefa, nasiany tsipy teny tsikelikely izany, na dia tamin’ny fampianarany ny vahoaka aza, rahefa nanambara Izy fa ho fihinana ny Nofony ho fiainan’ izao tontolo izao[95]. Nasiany tsipy teny koa izany tamin’i Nik˘dema[96], tamin’ ilay Vehivavy samaritanina[97] ary tamin’ireo izay nandray anjara tamin’ny fetin’ny Tranolay[98]. Tamin’ny mpianany Izy no niteny izany miharihary tamin’ny resaka momba ny fivavahana[99] sy ny fijoroana vavolombelona izay  hataon’izy ireo[100]

729.Tamin’ny nahatongavan’ny Ora izay hanomezam-boninahitra Azy ihany i Jesoa no nampanantena ny fahatongavan’ny Fanahy Masina, satria ny Fahafatesany sy ny Fitsanganany ho velona no ho fahatanterahan’ny fampanantenana natao tamin’ireo Razambe[101] : ny Fanahin’ny Fahamarinana, ny Parakleto hafa, dia homen’ny Ray amin’ny vavak’i Jesoa ; hirahin’ny Ray amin’ny anaran’i Jesoa Izy ; hirahin’i Jesoa avy amin’ny Ray Izy satria ny Ray no niaviany. Ho avy ny Fanahy Masina, ho fantatsika Izy, hiaraka amintsika mandrakizay Izy, honina hiaraka amintsika Izy ; hampianatra antsika ny zavatra rehetra Izy sy hampahatsiaro antsika izay rehetra nolazain’i Kristy antsika ary ho vavolombelona hanambara Azy ; hitondra antsika amin’ny marina rehetra Izy sady hanome voninahitra an’i Kristy. Raha ny amin’izao tontolo izao kosa, handresy lahatra ny amin’ny fahotana, ny amin’ny fahamarinana ary ny amin’ny fitsarÓna Izy.

730.Farany, tonga ny Oran’i Jesoa[102] : mametraka ny fanahiny eo am-pelatanan’ ny Ray[103] i Jesoa amin’ny fotoana izay mahatonga Azy ho mpandresy ny fahafatesana amin’ny Fahafatesany, hany ka “ny fitsanganany ho velona avy amin’ny maty, tamin’ny Voninahitry ny Ray” (R˘m 6,4), no anomezany avy hatrany ny Fanahy Masina amin’ny “fitsofana”eo amin’ireo mpianany[104]. Manomboka hatramin’io Ora io, tonga fanirahana ny Fiangonana ny fanirahana an’i Kristy sy ny Fanahy :  “Tahaka ny nanirahan’ny Ray Ahy no anirahako anareo koa” (Jo 20,21)[105].


 

V.  Ny Fanahy sy ny Fiangonana amin’ny fotoana farany

 

Ny Pantek˘ty 

 731. Ny andro Pantek˘ty (faran’ny herinandro fito ny Paka) no tanteraka ny Pakan’i Kristy, tamin’ny fandrotsahana ny Fanahy Masina izay naseho, nomena, nampitaina amin’ny maha-Olona-Andriamanitra : avy amin’ny Hafenoany, i Kristy, Tompo, no mandrotsaka be dia be ny Fanahy[106]

732.Tamin’io andro io no nambara manontolo ny Trinite Masina. Hatramin’io andro io, ny Fanjakana nolazain’i Kristy dia misokatra ho an’ireo izay mino Azy : amin’ny fanetren-tenan’ny nofo sy amin’ny finoana no efa andraisan’ izy ireo anjara sahady amin’ny fiombonana amin’ny Trinite Masina. Amin’ ny fahatongavany, ary tsy mitsahatra izany, no ampidiran’ny Fanahy Masina an’izao tontolo izao ao amin’ny “fotoana farany”, ny fotoanan’ny Fiangonana, ilay Fanjakana efa nolovÓna, nefa tsy mbola tomombana :

Nahita ny Fahazavana tena izy izahay, nandray ny Fanahy avy any an-danitra izahay, nahita ny finoana marina izahay : mitsaoka ny Trinite tsy azo sarahina  izahay  satria Izy  no namonjy anay[107].

 

Ny Fanahy Masina – Fanomezan’Andriamanitra 

733. “Andriamanitra dia Fitiavana” (1 Jo 4,8.16), ary ny Fitiavana no fanomezana voalohany, ao aminy ny hafa rehetra. Io Fitiavana io no “narotsak’Andriamanitra ao am-pontsika tamin’ny Fanahy Masina izay nomena antsika” (R˘m 5,5). 

734. Satria maty isika, na, fara fahakeliny, naratran’ny fahotana, ny vokatra voalohany amin’ny fanomezana ny Fitiavana dia ny famelana ny fahotantsika. Ny firaisana amin’ny Fanahy Masina (2 K˘r 13,13), ao amin’ny Fiangonana, no mamerina amin’ireo vita batemy ny fifanahafana amin’ Andriamanitra, very noho ny fahotana. 

735.Nomeny tamin’izay ny “antoka” na “voaloham-bokatry” ny Lovantsika[108] : ny Fiainana sahala amin’ny an’ny Trinite Masina izay mitia “tahaka ny itiavany antsika”[109]. Io Fitiavana io (fitiavana araka ny 1 K˘r 13) no fototry ny fiainam-baovao ao amin’i Kristy, azo tanterahina noho isika “nahazo hery, dia ny an’ny Fanahy Masina” (Asa 1,8). 

736. Amin’izany herin’ny Fanahy Masina izany ny zanak’Andriamanitra no afaka mamokatra. Ilay izay nanao grefy antsika tamin’ny Voaloboka tena izy, no hampitondra antsika ny “vokatry ny Fanahy dia : fitiavana, hafaliana, fiadanana, faharetana, hamoram-po, hatsaram-po, fitokiana ny hafa, fahalemem-panahy, fifehezan-tena” (Gal 5,22-23). “Ny Fanahy no Fiainantsika”; arakaraka ny ahafoizantsika ny tenantsika[110] no “ampiasan’ny Fanahy koa antsika[111]  :

Amin’ny fiombonana Aminy isika no ataon’ny Fanahy Masina tonga ara-panahy, averiny ao am-Paradisa, ampodiany any amin’ny Fanjakan’ny lanitra sy amin’ny fananganan-janaka, omeny fitokiana hiantso an’Andriamanitra Ray sy handray anjara amin’ny fahasoavan’i Kristy, mba ho antsoina hoe zanaky ny fahazavana sy hanana anjara amin’ny voninahitra mandrakizay[112].

 

Ny Fanahy Masina sy ny Fiangonana 

737. Ny fanirahana an’i Kristy sy ny Fanahy Masina dia tanteraka ao amin’ny Fiangonana, Vatan’i Kristy sy Tempolin’ny Fanahy Masina. Manomboka hatreo io fanirahana miaraka io, dia mampikambana ny mpinon’i Kristy miray amin’ny Ray ao amin’ny Fanahy Masina : ny Fanahy no manomana ny olona, mampahalala mialoha azy ireo amin’ny fahasoavany, mba hitaona azy ireo mankany amin’i Kristy. Izy no mampiseho amin’izy ireo ny Tompo nitsangan-ko velona, Izy no mampahatsiaro azy ireo ny teniny sy manokatra ny sain’izy ireo hahatakatra ny dikan’ny Fahafatesany sy ny Fitsanganany ho velona. Izy no mahatonga eo amin’izy ireo ny misterin’i Kristy, misongadina amin’ny Eokaristia, mba hampihavana azy ireo, hampiombona azy ireo amin’ Andriamanitra, mba hampamokatra azy ireo “vokatra be dia be” (Jo 15,5.8. 16).

738. Ny fanirahana ny Fiangonana akory tsy manampy ny an’i Kristy sy ny Fanahy Masina, fa izy no sakramenta amin’izany : amin’ny fisian-tenany manontolo sy ao amin’ireo rantsambatany rehetra no anirahany azy hitory sy hijoro vavolombelona, hampihatra amin’ny fiainana ankehitriny sy hampiely ny misterin’ny firaisan’ny Trinite Masina (izany no ho fototry ny andalana manaraka) :

Isika rehetra izay nahazo fanahy tokana sy mitovy, izany hoe : ny Fanahy Masina, dia voakambana ho iray miaraka amin’Andriamanitra isika samy isika. Satria na dia maro be misaratsaraka aza isika, ary hampitoetra ny Fanahin’ny Ray sy ny Azy ao amin’ny tsirairay amintsika i Kristy, dia io Fanahy tokana tsy azo zaraina io, amin’ny alalan’ny Tenany ihany, no mamerina an’ireo izay mampiavaka amin’izy ireo samy izy ireo amin’ny firaisana (…) ka amin’izany no hisehoan’ny rehetra ho zavatra iray ihany ao amin’ny Tenan’Izy Fanahy. Ary heveriko fa tahaka ny herin’ny fahamasinan’ ny maha-olombelona an’i Kristy izay ao Aminy no mahatonga azy rehetra ireny hiforona ho vatana iray, no itovian’ny fomba fonenan’ny Fanahin’ Andriamanitra ao amin’ny rehetra, tokana sy tsy azo sarahina, mitarika azy rehetra ho amin’ny firaisana ara-panahy[113].

739. Satria ny Fanahy Masina no fanosorana an’i Kristy, dia i Kristy, Lohan’ny Vatana, no mandrotsaka Azy ao amin’ireo rantsambatany mba hamahana azy ireo, hanasitrana azy ireo, handamina azy ireo amin’ny anjara raharaha ifanampian’izy ireo, hamelona azy ireo, haniraka azy ireo hijoro ho vavolombelona, hanakambana azy ireo amin’ny fanatiny amin’ny Ray sy amin’ny fanelanelanany ho an’izao tontolo rehetra izao. Amin’ny alalan’ny sakramentan’ny Fiangonana i Kristy no mampita amin’ireo rantsambatan’ny Vatany ny Fanahiny Masina sy Mpanamasina (izany no ho fototry ny fizarana faharoa amin’ity Katesizy ity).

740 Ireo “zava-mahagaga nataon’Andriamanitra”, atolotra ny mpino ao amin’ ireo sakramentan’ny Fiangonana, dia mitondra ny vokatr’izy ireo ao amin’ny fiainam-baovao, ao amin’i Kristy, araka ny Fanahy Masina (izany no ho fototry ny fizarana fahatelo amin’ity Katesizy ity).

741.”Ny Fanahy no manohana ny fahalementsika, satria na izay tokony hangatahintsika amin’ny vavaka ataontsika aza tsy fantatsika ;  fa ny Tenan’Izy Fanahy ihany no mangataka ho antsika amin’ny fitarainana tsy hay hambara amin-teny” (R˘m 8,26). Ny Fanahy Masina, mpanao ny tsanganasan’ Andriamanitra, no Tompon’ny fivavahana (izany no ho fototry ny fizarana fahefatra amin’ity Katesizy ity).

 

FAMINTINANA

742. “Ny porofo fa zanaka ianareo, dia ny nanirahan’Andriamanitra ao am-pontsika ny Fanahin’ny Zanany  izay miantso hoe : Aba, Ray !(Gal 4,6).

743. Hatramin’ny fanombohana ka hatramin’ny fahataperan’ny fotoana, rahefa maniraka ny Zanany Andriamanitra, dia maniraka lalandava ny Fanahiny koa : iraisana sy tsy azo sarahina ny fanirahana Azy ireo.

744. Tamin’ny hafenoan’ny fotoana, no notanterahin’ny Fanahy Masina tao amin’i Maria ny fanomanana rehetra amin’ny fahatongavan’i Kristy ao amin’ny Vahoakan’Andriamanitra. Tamin’ny alalan’ny asan’ny Fanahy Masina tao aminy, no nanomezan’ny Ray ho an’izao tontolo izao an’i Emanoela, Andriamanitra  miaraka amintsika (Mt 1,23).

745. Natokana ho Kristy (Mesia) tamin’ny fanosoran’ny Fanahy Masina tao amin’ny Fahatongavany ho Nofo, ny Zanak’Andriamanitra[114].

746. Tamin’ny Fahafatesany sy ny Fitsanganany ho velona i Jesoa no nataon’Andriamanitra ho Tompo sy Kristy ao amin’ny voninahitra[115]. Avy amin’ny Hafenoany no androtsahany ny Fanahy Masina ao amin’ny Ap˘st˘ly sy ny Fiangonana.

747. Ny Fanahy Masina izay arotsak’i Kristy, Loha, ao amin’ny rantsambatany, no manorina, mamelon’aina ary manamasina ny Fiangonana. Ny Fiangonana no sakramentan’ny firaisan’ny Trinite Masina sy ny olombelona.

 

 

ANDALANA  9

“Izaho mino ny Fiangonana Masina kat˘lika”

 

748. “I Kristy no fahazavan’ny firenena rehetra : ny K˘nsily masina, mivory ao amin’ny Fanahy Masina izany, dia mirary fatratra, eo am-pitoriana ny Vaovao Mahafalin’ny Evanjely amin’ny voary manontolo, hanapariaka eo amin’ny olombelona rehetra ny hazavan’i Kristy izay mamirapiratra eo amin’ny endriky ny Fiangonana”[116]. Ireo teny ireo no nanokafan’ny K˘nsily faharoa tao Vatikana ny “foto-pampianarana momba ny Fiangonana”. Amin’ izany ny K˘nsily no mampiseho, fa ny andalan-tenim-pinoana momba ny Fiangonana dia miankina manontolo amin’ireo an-dalan-teny momba an’i Kristy Jesoa. Tsy manana fahazavana hafa ny Fiangonana, afa-tsy ny an’i Kristy ; izy, araka ny sary an’ohatra mamin’ireo Aban’ny Fiangonana, dia azo oharina amin’ny volana izay ny fahazavany rehetra dia avy amin’ny taratry ny masoandro.

749.Ny andalana momba ny Fiangonana dia miankina tanteraka koa amin’ny an’ny Fanahy Masina izay mialoha azy. “Satria, rahefa voaseho fa ny Fanahy Masina no loharano sy mpanome ny fahamasinana manontolo, dia ambaranay ampahibemaso izao fa Izy no manome fahamasinana ny Fiangonana”[117]. Ny Fiangonana, araka ny fomba fitenin’ireo Aban’ny Fiangonana, no toerana “izay iroboroboan’ny Fanahy”[118]

 750.Ny mino fa ny Fiangonana dia “Masina” sy “Kat˘lika” ary izy dia “Iray” sy “Ap˘st˘lika” (araka ny nanampian’ny Sembolin’i NicÚe-Constantinople izany)  dia tsy azo sarahina amin’ny finoana an’Andriamanitra Ray, Zanaka sy Fanahy Masina. Ao amin’ny Sembolin’ny Ap˘st˘ly no anaovantsika fiekena ampahibemaso ny finoana ny Fiangonana Masina (“Credo [ …] Ecclesiam”), fa tsy finoana amin’ny Fiangonana, mba tsy hampifangaro an’Andriamanitra sy ireo tsanganasany sy mba hanondroana mazava fa avy amin’ny hatsaran’Andriamanitra ny fanomezana rehetra izay napetrany ao amin’ny Fiangonany[119].

 

Paragrafy 1. Ny Fiangonana ao amin’ny
fandaharan’Andriamanitra

 

I. Ny anarana sy ny sary an’ohatra ny Fiangonana

751.Ny teny hoe “Eglizy (Fiangonana)” [ ekklŔsia, avy amin’ny teny grika hoe ek-kalein, “miantso ny any ivelany”], dia midika hoe “fiantsoana hivory”. Teny ilazana ny famoriam-bahoaka[120], izay ankapobeny amin’ny endrika ara-pivavahana. Io no fiteny nampiasaina matetika tao amin’ny Testamenta Taloha amin’ny teny grika amin’ny famoriana eo anatrehan’Andriamanitra ny vahoaka voafidy, indrindra ny famoriana teo Sinaia izay teo no nandraisan’i Israely ny LalÓna sy nanorenan’Andriamanitra azy ho vahoakany masina[121]. Amin’ny fiantsoana hoe “Fiangonana” ireo ankohonana mpino voalohany izay nino an’i Kristy dia mahatsiaro tena ho mpandova an’ io fiangonana io. Ao amin’izany, Andriamanitra no “miantso” ny Vahoakany avy amin’ny lafy valon’ny tany. Ny teny hoe KyriakŔ izay church, Kirche no sampan-teniny, dia midika hoe “izay an’ny Tompo”. 

752. Amin’ny fiteny kristianina, ny teny hoe “Fiangonana” dia ilazana ny fiaraha-miangon’ireo mpino amin’ny litorzia[122], nefa ilazana koa ny ankohonam-piangonan’ireo mpino eo an-toerana[123] na ny ankohonam-piangonan’ireo mpino manerana ny tany tontolo[124]. Ireo hevi-teny telo ireo, raha ny tena marina, dia tsy azo sarahina. Ny Vahoaka izay angonin’ Andriamanitra eo amin’ny tany tontolo, “ny Fiangonana”. Misy ao anatin’ ireny ankohonam-piangonana eo an-toerana ireny ny Fiangonana, ary tanteraka ho mpiangona izy amin’ny litorzia, indrindra amin’ny Eokaristia. Mivelona amin’ny Tenin’Andriamanitra sy ny Vatan’i Kristy ny Fiangonana, ary izy mihitsy amin’izay no tonga Vatan’i Kristy.
 

Ny fanehoana an’ohatra ny Fiangonana 

753. Ahitantsika sary an’ohatra sy tandindona maro be mifandray amin’izy samy izy, ao amin’ny Soratra Masina, izay amin’ny alalan’ireny ny fanambarÓna no miteny ny mistery tovozin-tsy ritra momba ny Fiangonana. Ireo sary an’ohatra noraisin’ny Testamenta Taloha dia misy fiovaovÓna amin’ny votoatin-kevitra iray, dia ny an’ny “Vahoakan’Andriamanitra”. Ao amin’ny Testamenta Vaovao[125], mahita foiben-kevitra anankiray vaovao ireny sary an’ohatra rehetra ireny dia ny amin’i Kristy manjary “Lohan’ ”io vahoaka io[126]ka noho izany dia Vatany. Manodidina izany foiben-kevitra izany no ivondronan’ireo sary an’ohatra “nalaina tamin’ny fiainan’ny mpiandry ondry, na tamin’ny fiainan’ny eny an-tsaha, na tamin’ny asa fanorenan-trano, na tamin’ny fiainan’ny fianakaviana sy ny fanambadiana”[127].

754. Ny Fiangonana, araka izany, dia valan’ondry, ka i Kristy no vavahady tokana sy tsy maintsy hidirana[128]. Ny Fiangonana koa dia andian’ondry izay Andriamanitra ihany no nanambara mialoha fa Izy no ho mpiandry[129], ary ny ondry, na olombelona aza no ho filoha mpiandry azy ireo, dia ny Tenan’i Kristy ihany, Ilay Mpiandry ondry Tsara sy Mpanjakan’ny mpiandry ondry[130]  izay nahafoy ny ainy ho an’ny ondriny[131], no hitarika sy hamahana azy ireo lalandava.

755. Ny Fiangonana dia tany fambolena, sahan’Andriamanitra (1 K˘r 3,9). Ao amin’io saha io no anirian’ny fototr’oliva tranainy izay ny patriarka no fakany masina ary amin’izany no miseho sy hiseho ny fampihavanana eo amin’ny Jody sy ny Jentily[132]. Ny Mpamboly voaloboka avy any an-danitra no namboly izany tahaka ny tanim-boaloboka voafantina[133]. I Kristy no Voaloboka tena izy : Izy no manome aina sy mampamokatra ny sampana, izay tsy iza fa isika : amin’ny alalan’ny Fiangonana isika no mitoetra ao Aminy, izay raha Izy dia tsy mahefa na inona na inona isika[134]

 756.  Matetika ihany koa, ny Fiangonana dia lazaina hoe trano aorin’Andriamanitra[135]. Izy Tompo ihany  no nampitaha ny Tenany tamin’ny vato narian’ny mpanorin-trano fa tonga vato fehizoro (Mt 21,42 // ; Asa 4,11 ; 1 Pi 2,7 ; Sal 118,22). Eo ambonin’io fototra io no nanorenan’ireo ap˘st˘ly ny Fiangonana[136] ary avy amin’io fototra io no ananany fahamafisana sy firaisan-kina. Noravahana anarana samihafa io fanorenana io : tranon’Andriamanitra[137], izay ao amin’izany no onenan’ny fianakaviany, trano fonenan’Andriamanitra ao amin’ny Fanahy[138], fonenan’Andriamanitra eo amin’ny olombelona[139], ary indrindra ilay tempoly masina, aseho amin’ny toerana masina naorina tamin’ny vato, izay anton’ny fideran’ireo Ray masina, ary rariny, ao amin’ ny litorzia, raha ampitahaina amin’ny TanÓna masina, ilay Jerosalema vaovao izany. Satria, ao amin’izany isika ety an-tany no toy ny vato velona izay mirafitra eo amboniny[140]. Banjinin’i Joany io TanÓna masina io izay midina avy any an-danitra avy any amin’Andriamanitra amin’ny fotoana izay hihavaozan’izao tontolo izao, vonona tahaka ny vehivavy voahaingo ampakarina ho an’ny vadiny (Ap˘k 21, 1-2)[141]

757. Ny Fiangonana dia mbola antsoina hoe “ilay Jerosalema avy any ambony” sy “renintsika” (Gal 4,26)[142] ; nosoritsoritana fa izy dia toy ny vady madio tsy misy pentina an’ny Zanak’Ondry madio tsy misy pentina[143]  izay “notiavin’i Kristy, ka nahafoizany ny Tenany mba hanamasina azy’’ (Efez 5,25-26), izay nakambany Taminy tamin’ny fifanekena tsy azo ravana, izay  tsy mitsahatra "velominy sy karakarainy" (Efez 5,29)”[144].

 

II. Fiandohana, fanorenana ary fanirahana ny Fiangonana 

758.Mba hamakafakana lalina ny misterin’ny Fiangonana, dia mety aloha ny mandinika ny fiandohany ao amin’ny fandaharan’ny Trinite Masina Indrindra sy ny fahatanterahany miandalana teo amin’ny tantara.

 

Fandaharana teraka tao am-pon’ny Ray 

759. “Ny Ray Mandrakizay, tamin’ny alalan’ny fampiasana tanteraka an-kalalahana sy mifono mistery ny fahendreny sy ny hatsarany, dia nahary an’izao tontolon’ny zava-drehetra izao ; nanapa-kevitra Izy ny hanandratra ny olombelona ho amin’ny fiombonana amin’ny fiainan’Izy Andriamanitra”, izay ho amin’izany no iantsoany ny olombelona rehetra ao amin’ny Zanany : “Izay rehetra mino an’i Kristy, dia sitraky ny Ray ny miantso azy ireo hamorona ny Fiangonana Masina”. Io “fianakavian’Andriamanitra” io dia miorina sy tanteraka tsikelikely eny am-pamakivakiana ny dingana  maro amin’ny tantaran’ny olombelona, arakaraka ny fandaminan’ny Ray : satria, ny Fiangonana dia : "nambara an-tsary mialoha hatramin’ny fiandohan’izao tontolo izao ; nomanina tamin’ny fomba mampitolagaga tao amin’ny tantaran’ny vahoaka Israely sy tamin’ny Fanekem-pihavanana Taloha ; nony ela ny ela, voaorina tao amin’ireo fotoana izay antsoina hoe “farany” ; niseho miharihary tamin’ny firotsahan’ny Fanahy Masina, ary amin’ny faran’ny taonjato rehetra, ho fanaperana ao amin’ny voninahitra”[145]

 

Ny Fiangonana – nambara an-tsary mialoha hatramin’ny fiandohan’ izao tontolo izao 

760. “Noarýna izao tontolo izao mba ho an’ny Fiangonana”, hoy ny kristianina tany am-boalohany[146]. Nahary an’izao tontolo izao Andriamanitra mba ho amin’ny fiombonana amin’ny fiainan’Izy Andriamanitra, fiombonana izay tanteraka amin’ny alalan’ny “fiantsoana” ny olombelona ao amin’i Kristy, ary io “fiantsoana” io, dia ny Fiangonana. Ny Fiangonana no tanjona faran’ ny zavatra rehetra[147], ary ny fivadibadiky ny zava-miseho mampangirifiry, toy ny fahalavoan’ny anjely sy ny fahotan’ny olombelona, dia navelan’ Andriamanitra hisy mba ho toy ny fotoana tsara sy fitaovana hampiseho ny hery manontolo ny sandriny, ny fatra manontolo ny fitiavana izay sitrany homena an’izao tontolo izao :

Tahaka ny sitrapon’Andriamanitra izay asa, ary antsoina hoe  izao tontolo izao, ny faniriany koa, izay famonjena ny olombelona, ary antsoina hoe Fiangonana[148].

 

Ny Fiangonana - nomanina tamin’ny Fanekem-pihavanana Taloha 

761.Ny fanangonana ny Vahoakan’Andriamanitra dia nanomboka tamin’ny fotoana izay nandravan’ny fahotana ny fiombonan’ny olombelona tamin’ Andriamanitra sy ny an’ny olombelona samy olombelona. Ny famoriana ny Fiangonana izany dia azo lazaina hoe valy ataon’Andriamanitra amin’ny fikorontanan’ny tontolo rehetra nateraky ny fahotana. Io fampiraisana indray io dia tanteraka mangingina eo anivon’ny vahoaka rehetra : “Amin’ny firenena rehetra, dia ankasitrahan’Andriamanitra na iza na iza matahotra Azy sy manao ny marina” (Asa 10, 35)[149]. 

762. Ny fanomanana lavitr’ezaka amin’ny fanangonana ny Vahoakan’ Andriamanitra dia nanomboka tamin’ny fiantsoana an’i Abrahama izay nampanantenain’Andriamanitra fa ho tonga rain’ny firenena lehibe iray izy[150]. Ny fanomanana antomotra dia nanomboka tamin’ny fifidianana an’i Israely ho Vahoakan’Andriamanitra[151]. Tamin’ny fifidianana azy, i Israely no tokony ho famantarana ny fanangonana ny firenen-drehetra rahatrizay[152]. Kanefa dia efa nampangain’ireo mpaminany sahady i Israely fa nandrava ny fanekem-pihavanana sy nitondra tena toy ny vehivavy mpivaro-tena[153]. Nanambara Fanekem-pihavanana Vaovao sy Mandrakizay izy ireo[154]. “Io Fanekem-pihavanana Vaovao io, i Kristy no nanorina izany”[155].

 

Ny Fiangonana – naorin’i Kristy Jesoa

763.Anjaran’ny Zanaka, tamin’ny hafenoan’ny fotoana, no nanatanteraka ny drafi-pamonjena nosoritan’ny Rainy ; izay no anton’ny “fanirahana”[156] Azy. “Ny Tompo Jesoa dia nanorina ny fanombohan’ny Fiangonany tamin’ny fitoriana ny Vaovao Mahafaly, fahatongavan’ny Fanjakan’Andriamanitra nampanantenaina tao amin’ny Soratra hatramin’ny taonjato maro”[157]. Mba hahatanteraka ny sitrapon’ny Ray, dia hisantatra ny Fanjakan’ny lanitra eto an-tany i Kristy. Ny Fiangonana “no Fanjakan’i Kristy izay efa eo sahady amin’ny fomba mistery”[158].

764.  “Mamirapiratra eo imason’ny olombelona amin’ny teny, ny tsanganasa ary ny maha-eo an’i Kristy, io Fanjakana io”[159]. Ny mandray ny tenin’i Jesoa dia “ny mandray ny Fanjakana mihitsy”[160]. Ny tsiry sy fanombohan’ny Fanjakana dia ireo “andian’ondry vitsy” (Lk 12,32) izay nantsoin’i Jesoa hanodidina Azy ary dia Izy Tenany ihany no mpiandry[161]. Izy ireo no mamorona ny tena fianakavian’i Jesoa tokoa[162]. Ho an’ireo izay nantsoiny hiangona tahaka izany hanodidina Azy, dia nampianariny ny “fomba fiasa amam-pitondran-tena” vaovao, nefa koa fomba fivavaka sahaza izany[163]

 765.Nasian’i Jesoa Tompo rafitra izay haharitra mandra-pahatanteraka manontolo ny Fanjakan’ny lanitra ny ankohonam-piangonany. Ny fifidianana ny Roa ambin’ny folo, izay i Piera no ho filohan’izy ireo, no voalohany amin’izany[164]. Noho izy ireo solontenan’ny foko roa ambin’ny folon’i Israely[165]dia izy ireo no vato fototr’ilay Jerosalema vaovao[166]. Ny Roa ambin’ny folo[167] sy ny mpianatra hafa[168] dia mandray anjara amin’ny fanirahana an’i Kristy, amin’ny fahefany, nefa koa amin’ny anjara hihatra aminy[169]. Amin’ny alalan’ ireny asa rehetra ireny no anomanan’i Kristy sy anorenany ny Fiangonany. 

766. Ny Fiangonana anefa, dia teraka indrindra tamin’ny fanoloran-tenan’i Kristy manontolo ho amin’ny famonjena antsika, nataony mialoha tamin’ny fanorenana ny Eokaristia ary tanteraka teo amin’ny Hazofijaliana. “Ny fanombohana sy ny fitomboan’ny Fiangonana dia voambara amin’ny ra sy ny rano nivoaka avy tao amin’ny lanivoan’i Jesoa nofantsihana teo amin’ny hazofijaliana”[170]. “Satria tao amin’ny lanivoan’i Kristy nodimandry teo amin’ ny Hazofijaliana no teraka ny sakramenta mahatalanjon’ny Fiangonana manontolo”[171]. Tahaka ny namoronana an’i Eva tamin’ny taolan-tehezan’i Adama rendrika tao anatin’ny torimaso, no nahateraka koa ny Fiangonana tao amin’ny fon’i Kristy voalefona, fony Izy maty teo amin’ny Hazofijaliana[172].

 

Ny Fiangonana – nahariharin’ny Fanahy Masina 

767. “Vantany vao tontosa ny tsanganasa izay nankinin’ny Ray tamin’ny Zanany hotanterahina eto an-tany, ny andro Pantek˘ty, dia nirahina ny Fanahy Masina mba hanamasina maharitra tsy tapaka ny Fiangonana”[173]. Tamin’izany no “nisehoan’ny Fiangonana ampahibemaso teo anatrehan’ny vahoaka be dia be sy nanombohan’ny fampielezana ny Evanjely niaraka tamin’ny fitorian-teny”[174]. Noho izy “fiantsoana” ny olombelona rehetra ho amin’ny famonjena, dia misi˘nera irahin’i Kristy  ho any amin’ny firenena rehetra  ny Fiangonana, amin’ny fomba aman-toetra maha-izy azy, mba hahatonga ny olona rehetra ho mpianatra[175]

768.Mba hahatanteraka ny fanirahana ny Fiangonana, dia ny Fanahy Masina no “mampitao sy mitari-dalana azy amin’ny alalan’ny fanomezana samihafa na araka ny ambaratongam-pitondrana na ara-pahasoavana manokana”[176]. “Koa ny Fiangonana, voavatsy amin’ny fanomezan’ny mpanorina azy, sy mampihatra amim-pitokiana ny fitandremana ny didim-pifankatiavana, amin’ ny fanetren-tena sy amin’ny fandavan-tena, dia mahazo iraka hitory ny Fanjakan’i Kristy sy ny an’Andriamanitra ary hanangana izany eo amin’ny firenena rehetra ; izy no manjary tsiry sy fanombohana eto an-tany avy amin’io fanjakana io”[177].

 

Ny Fiangonana – fanaperana ao amin’ny voninahitra 

769. “Ny Fiangonana (…) dia tsy hanana ny fahalavorariany raha tsy ao amin’ ny voninahitra any an-danitra”[178], amin’ny fiverenan’i Kristy amim-boninahitra. Mandra-pahatonga an’io andro io, “mizotra amin’ny fivahiniany eny am-pamakivakiana ny fanenjehan’izao tontolo izao sy ny fanalana alahelo avy amin’Andriamanitra, ny Fiangonana”[179]. Eto an-tany, dia fantany fa sesitany izy, lavitra ny Tompo[180], “ka maniry ny fotoana hahatongavan’ny Fanjakana tena lavorary, izay amin’izany no hiangonany eo amin’ny Mpanjakany, ao amin’ny voninahitra”[181]. Ny fahalavorarian’ny Fiangonana, ary amin’ny alalany, ny an’izao tontolo izao, ao amin’ny voninahitra, dia tsy hanjary raha tsy misy fitsapan-toetra lehibe. Koa “ny olo-marina rehetra ihany hatramin’i Adama, hatramin’i Abela ilay marina ka hatramin’ny olom-pinidy farany no ho tafangona ao amin’ny Fiangonana manerana ny tany tontolo eo anilan’ny Ray”[182].

 

III. Ny misterin’ny Fiangonana 

770. Sady ao anatin’ny tantara no mihoatra ambony dia ambony ivelan’ny tantaran ny Fiangonana. Amin’ny “masom-pinoana”[183] irery no ahafahana mahita eo aminy ny fisiany hita maso sady amin’ny fisiana ara-panahy koa, mpitondra ny ain’Andriamanitra.

 

Ny Fiangonana – sady hita maso no ara-panahy 

771. “I Kristy, hany Mpanelanelana, no manorina sy manohana tsy an-kijanona ny Fiangonany masina, izay fiombonam-pinoana, fanantenana ary fitiavana, eto an-tany, mova tsy zavatra hita maso ka amin’ny alalan’izany Izy no mampiely ho an’ny rehetra, ny fahamarinana sy ny fahasoavana”. Ny Fiangonana dia sady :
- “fikambanana manana rafitra misy ambaratongam-pitondrana no Vatana-Mistikan’i Kristy ;
- fivondronana hita maso no ankohonana ara-panahy ;
- Fiangonana eto an-tany no Fiangonana miravaka ny fanomezana avy any an-danitra”.

Ireo lafiny ireo dia mitambatra ho “fisiana iray ihany amin’ny zavatra maro loha, miforona avy amin’ny singafototra roa dia ny maha-olombelona sy ny maha-Andriamanitra”[184] :

“Ny toetra manokana an’ny Fiangonana, dia izy sady manana ny an’ olombelona no manana ny an’Andriamanitra, sady hita maso no mirakitra zavatra maro tsy hita maso, sady mafana fo amin’ny atrik’asa no revo amin’ny fibanjinana, sady eto amin’izao tontolo izao nefa koa vahiny. Amin’izany anefa, izay maha-olombelona ao aminy dia alaminy sy ankininy amin’ Andriamanitra; izay hita maso dia alaminy sy ankininy amin’ny tsy hita maso; izay momba ny atrik’asa dia alaminy sy ankininy amin’ny fibanjinana ; ary izay misy amin’ny ankehitriny dia alaminy sy ankininy amin’ilay fonenana ho avy izay katsahintsika[185].

Fanetren-tena re izany ! Fahamboniana re izany ! Tranolain’i Sedara sy toera-masin’Andriamanitra ; fonenana eto an-tany sy lapan’ny lanitra ; trano tanimanga sy lapan’ny mpanjaka ; vatana mety maty sy tempolin’ny fahazavana ; farany, zavatra faneso ho an’ny mpiavonavona fa vadin’i Kristy ! Mainty izy nefa tsara tarehy, dia ilay zanakavavin’i Jerosalema, izay na hatsatry ny harerahana sy ny fahoriana tany an-tsesitany naharitra aza, dia manana ny ravaky ny lanitra ho haingony[186].

 

Ny Fiangonana – misterin’ny firaisan’ny olombelona amin’ Andriamanitra

772. Ao amin’ny Fiangonana i Kristy no manatanteraka sy manambara ny misterin’ny Tenany ho tarigetran’ny fandaharan’Andriamanitra : “ny hamondrona ny zavatra rehetra ho iray ao amin’i Kristy” (Efez 1,10). Antsoin’i Md Paoly hoe: “mistery lehibe” (Efez 5,32) ny firaisana toy an’ny mpivady an’Izy Kristy sy ny Fiangonana. Satria miray amin’i Kristy Mpampakatra azy ny Fiangonana[187], ka manjary mistery torak’izany koa ny tenany[188]. Amin’ny fibanjinana ao aminy ny mistery, dia hoy i Md Paoly miantso hoe : “I Kristy ao aminareo, no fanantenana ny voninahitra” (K˘l 1,27). 

773. Ao amin’ny Fiangonana, io fiombonan’ny olombelona amin’ Andriamanitra amin’ny “fitiavana izay tsy hanam-pahataperana” (1 K˘r 13,8) io no tanjom-piafarÓna mibaiko an’izay rehetra fitaovana ara-tsakramenta ao aminy, mifandray amin’izao tontolo izao mora levona[189]. “Narindra manontolo amin’ny fahamasinan’ireo rantsambatan’i Kristy ny firafiny. Ary ny fahamasinana no anombanana ny fiasan’ “ilay mistery lehibe” izay amalian’ ny Ampakarina amin’ny alalan’ny fanomezam-pitiavana ny fanomezan’ny Mpampakatra”[190]. Nialoha lalana antsika rehetra i Maria, amin’ny fahamasinana izay misterin’ny Fiangonana tahaka ilay Ampakarina tsy misy panda na ketrona[191]. Izany no mahatonga “ny halehiben’ny toerana momba an’i Maria ao amin’ny Fiangonana ho mialoha ny halehiben’ny toerana momba an’i Piera”[192].

 

Ny Fiangonana - sakramentam-pamonjena ny daholobe 

774. Ny teny grika hoe mysterion dia nadika ho teny latinina tamin’ireto teny anankiroa ireto : mysterium sy sacramentum. Amin’ny fanazavan-teny taty aoriana, ny teny hoe sacramentum dia ilazana bebe kokoa ny famantarana hita maso amin’ny zava-misy takona momba ny famonjena, tondroina amin’ny teny hoe mysterium. Amin’io hevitra io, dia ny Tenan’Izy Kristy ihany no misterim-pamonjena : Tsy misy mistery hafa afa-tsy i Kristy[193]. Ny tsanganasam-pamonjen’ny maha-olombelona masina sy manamasina Azy no sakramentam-pamonjena izay miseho sy miasa ao amin’ireo sakramentan’ny Fiangonana (izay antsoin’ireo Fiangonana Tatsinanana koa hoe : “ireo mistery masina”). Ny sakramenta fito no famantarana sy fitaovana izay amin’ny alalan’ireo ny Fanahy Masina no mandrotsaka ny fahasoavan’i Kristy, ilay Loha, ao amin’ny Fiangonana Vatany. Ny Fiangonana Óry no mirakitra sy mampita ny fahasoavana tsy hita maso ambarany. Amin’izany fifanahafan-kevitra izany no iantsoana azy hoe “sakramenta”.

775. Ny Fiangonana, ao amin’i Kristy, dia toy ny sakramenta, izany hoe sady famantarana no fitaovan’ny firaisana lalina amin’Andriamanitra sy ny firaisan’ny taranak’olombelona rehetra”[194] : Ho sakramentan’ny firaisana lalin’ny olombelona amin’Andriamanitra : izany no tarigetra voalohany kendren’ny Fiangonana. Noho ny fiombonan’ny olombelona samy olombelona, miorim-paka ao amin’ny firaisana amin’Andriamanitra, dia sakramentan’ny firaisan’ny taranak’olombelona rehetra koa ny Fiangonana. Efa nanomboka sahady, ao aminy, io firaisana io, noho izy manangona ny olombelona “avy amin’ny firenena rehetra, ny fokom-pirenena rehetra, ny vahoaka mbamin’ny samihafa fiteny rehetra” (Ap˘k 7,9) ; amin’izany koa, ny Fiangonana no “famantarana sy fitaovana” amin’ny fanatanterahana manontolo an’io firaisana izay tsy maintsy mbola ho avy io. 

776. Fitaovan’i Kristy ny Fiangonana, amin’ny maha-sakramenta azy. “Izy no fitaovam-Panavotana ny olombelona rehetra, eo am-pelatanan’i Kristy”[195], “sakramentam-pamonjena ny daholobe”[196], izay amin’izany no “ampisehoan’i Kristy sy ampiharany amin’ny ankehitriny ny fitiavan’Andriamanitra ny olombelona”[197]. Izy “no tetik’asa hita maso amin’ny fitiavan’Andriamanitra ny olombelona manontolo”[198], izay te “hahatonga ny taranak’olombelona manontolo hitambatra ho Vahoaka tokan’Andriamanitra, hiangona ao amin’ ny Vatana tokan’i Kristy, mba hirafitra ho tempoly tokan’ny Fanahy Masina”[199].

 

FAMINTINANA

777. Ny teny hoe Eglizy” (Fiangonana) dia midika hoe fiantsoana hivory. Teny ilazana ny famoriana an’ireo izay antsoin’ny Tenin’Andriamanitra mba hanjary Vahoakan’Andriamanitra, sy velomin’ny Vatan’i Kristy ka manjary Vatan’i Kristy mihitsy.

778. Ny Fiangonana dia sady lalana no tanjon’ny fandaharan’ Andriamanitra : nambara an-tsary mialoha tamin’ny fahariana, nomanina tao amin’ny Fanekem-pihavanana Taloha, naorina tamin’ny teny sy ny asan’i Jesoa-Kristy, notanterahina tamin’ny Hazofijaliam-panavotany sy ny Fitsanganany ho velona, naseho miharihary ho misterim-pamonjena tamin’ny fandrotsahana ny Fanahy Masina. Ho fanaperana izy ao amin’ny voninahitra any an-danitra, amin’ny maha-famondronana ny olom-boavonjy rehetra eran-tany azy[200].

779. Ny Fiangonana dia sady hita maso no ara-panahy, sady fikambanana mirafitra amin’ny ambaratongam-pitondrana no Vatana-Mistikan’i Kristy. Tokana izy, noforonina amin’ny singafototra roa, dia ny maha-olombelona sy ny maha-Andriamanitra. Izany no misteriny, izay ny finoana irery no ahafahana mandray izany.

780. Ny Fiangonana, eto amin’ity tontolo ity, no sakramentam-pamonjena, famantarana sy fitaovana amin’ny fiombonan’Andriamanitra sy ny olombelona.

 

 

Paragrafy 2. Ny Fiangonana – Vahoakan’Andriamanitra,
Vatan’i Kristy, Tempolin’ny Fanahy Masina

 

I. Ny Fiangonana - Vahoakan’Andriamanitra

781. “Marina fa, amin’ny fotoana rehetra, sy amin’ny firenena rehetra, na iza na iza matahotra an’Andriamanitra sy manao ny marina dia ankasitrahany. Kanefa, tsy ny samy maka ho azy, ivelan’ny fifamatorana rehetra, no sitrak’ Andriamanitra andraisan’ny olombelona ny fanamasinana sy ny famonjena ; ny mifanohitra amin’izany aza, ny sitrany dia ny hahatonga ho Vahoaka tokana izay hahalala Azy araka ny marina sy hanompo Azy ao anatin’ny fahamasinana. Izany no antony nifidianany ny Vahoaka Israely mba ho tonga Vahoakany izay nanaovany fanekem-pihavanana ary nampianariny miandalana (…). Izany rehetra izany anefa, tsy inona fa mba hanomanana sy hampisehoana ny endriky ny Fanekem-pihavanana Vaovao sady lavorary izay horaiketina ao amin’i Kristy (…). Dia ilay Fanekem-pihavanana Vaovao tamin’ny rany, iantsoana ny Vahoaka avy amin’ny Jody sy ny jentily, mba hiangona ho iray, tsy araka ny nofo, fa ao amin’ny Fanahy”[201].

 

Ny toetra mampiavaka ny Vahoakan’Andriamanitra 

782. Ny Vahoakan’Andriamanitra dia manana toetra mampiavaka azy mazava tsara amin’ireo fikambanana rehetra ara-pivavahana, ara-poko, ara-p˘litika na ara-kolontsaina eo amin’ny tantara :
- Vahoakan’Andriamanitra izy : tsy misy vahoaka na iray aza, manana an’ Andriamanitra ho azy manokana. Kanefa naka vahoaka ho Azy Andriamanitra, avy amin’ireo izay tsy vahoaka akory taloha : “ho taranaka voafidy, mpisorona manjaka, firenena masina” (1 Pi 2,9).
- Ny mahatonga ho mpikambana amin’io Vahoaka io dia tsy amin’ny alalan’ny fiterahana ara-batana, fa amin’ny alalan’ny “fahaterahana avy any ambony”, “amin’ny rano sy ny Fanahy” (Jo 3,3-5), izany hoe amin’ ny finoana an’i Kristy sy ny Batemy.
- Io Vahoaka io dia manana an’i Jesoa ilay Kristy (voahosotra, Mesia) ho Filoha (Loha) : satria fanosorana mitovy, dia ny Fanahy Masina, no nararaka avy amin’ny Loha mankao amin’ny Vatana, ka tonga “Vahoakan’ny Mesia” izy.
- “Ny toe-piainan’io Vahoaka io, dia ny fahamboniana amin’ny fahafahan’ ny zanak’Andriamanitra : ao am-pon’izy ireo, toy ny ao an-tempoly, no monina ny Fanahy Masina”.
- Ny LalÓnany, dia ny didy vaovao ho tia tahaka ny itiavan’ny Tenan’Izy Kristy mihitsy antsika[202]”. Izany no lalÓna “vaovao” ny Fanahy Masina[203].
- Ny asa anirahana azy, dia ny ho fanasin’ny tany sy ho fahazavan’izao tontolo izao[204]. “Izy no manorina ho an’ny olombelona rehetra tsy an-kanavaka ny fototra mafy indrindra amin’ny firaisana, ny fanantenana ary ny famonjena”[205].
- Farany, ny anjara iafarÓny, dia ny “Fanjakan’Andriamanitra, natomboky ny Tenan’Izy Andriamanitra ihany, teto an-tany, Fanjakana izay tsy maintsy hiitatra hatrany hatrany, mandra-pahatongan’ny farandro, izay hahatanteraka azy amin’ny alalan’ny Tenan’Izy Andriamanitra ihany[206].

 

Vahoaka mpisorona, mpaminany ary mpanjaka. 

783. I Jesoa-Kristy no Ilay nohosoran’ny Ray tamin’ny Fanahy Masina sy nataony ho “Mpisorona, Mpaminany ary Mpanjaka”.  Mandray anjara amin’ ireo raharaha telo an’i Kristy ireo, ny Vahoakan’Andriamanitra manontolo, ary mizaka ny fiandraiketana ny fanirahana sy ny fanompoana avy amin’ izany[207].  

784. Rahefa miditra ao amin’ny Vahoakan’Andriamanitra amin’ny alalan’ny finoana sy ny Batemy ny olona, dia mandray anjara amin’ny fiantsoana tokan’io Vahoaka io : amin’ny fiantsoana azy ho mpisorona : “I Kristy Tompo, Mpisorombe nalaina avy amin’ny olombelona, dia nanao an’ilay Vahoaka vaovao "ho fanjakana, mpisorona ho an’Andriamaniny sady Rainy". Satria, ireo vita batemy, amin’ny alalan’ny fahateraham-baovao sy ny fanosorana amin’ny Fanahy Masina, dia voatokana ho fonenana ara-panahy sy ho mpisorona masina”[208].

785. “Mandray anjara koa amin’ny asa maha-mpaminany an’i Kristy ny Vahoaka masin’Andriamanitra”. Manjary izany izy, indrindra amin’ny hevi-pinoana mihoatra ny fahalalan’ny sain’olombelona izay an’ny Vahoaka manontolo, lahika sy mpitondra isan’ambaratonga, rahefa “mifikitra maharitra amin’ny finoana nampitaina indray mandeha ihany tamin’ny olomasina”[209], sy mandalina fahalalana amin’izany ary mijoro vavolombelon’i Kristy eo anivon’izao tontolo izao.

786. Farany, mandray anjara amin’ny asa maha-mpanjaka an’i Kristy, ny Vahoakan’Andriamanitra. Mampiasa ny fiandrianana maha-mpanjaka Azy i Kristy amin’ny fanintonana ny olona rehetra ho ao Aminy amin’ny alalan’ny fahafatesany sy ny Fitsanganany ho velona[210]. I Kristy, Mpanjaka sy Tompon’ izao tontolon’ny zava-drehetra izao, dia nanolo-tena ho mpanompon’ny rehetra, “tsy tonga mba ho tompoina, fa mba hanompo ary hahafoy ny ainy ho fanavotana ny be sy ny maro” (Mt 20,28). Ho an’ny kristianina, “ny hoe manjaka, dia ny manompo Azy”[211], indrindra “amin’ny mahantra sy ny mijaly, izay ao amin’izy ireo no ahitan’ny Fiangonana ny endrik’ilay Mpanorina azy mahantra sy mijaly”[212]. Manatanteraka ny “fahamboniana maha-mpanjaka” azy ny Vahoakan’Andriamanitra, amin’ny fiainana izany fiantsoana hanompo miaraka amin’i Kristy izany.    

Amin’ireo rehetra nohavaozina tao amin’i Kristy, ny famantaran’ny Hazofijaliana no mahatonga azy ireo ho mpanjaka, ny fanosorana amin’ny Fanahy Masina no manamasina azy ireo ho mpisorona, ka mba hiavaka amin’ny asa fanompoan’ny tsirairay amin’ny andraiki-panompoana sahanintsika, dia aoka ny kristianina rehetra manam-panahy sy mampiasa ny sainy, mba hahatsiaro tena ho mpikambana amin’io taranaka mpanjaka io sy mpandray anjara amin’ny asa maha-mpisorona. Koa inona moa, araka izany, no maha-mpanjaka ny olona  iray afa-tsy ny mitondra ny tenany amin’ny fankatoavana an’Andriamanitra ? Ary inona koa no maha-mpisorona afa-tsy ny manokana ny k˘nsiansy madio tsy misy pentina amin’ny Tompo sy manolotra eo ambony ˘telin’ny fony  ny sorom-pitiavam-bavaka  tsy misy pentina[213] ?

 

II.Ny Fiangonana – Vatan’i Kristy

 

Fiombonana amin’i Kristy, ny Fiangonana

787. Efa hatrany am-boalohany i Jesoa no nampandray anjara an’ireo mpianany tamin’ny fiainany[214] ; nambarany azy ireo ny misterin’ny Fanjakan’ny lanitra[215] ; nomeny anjara tamin’ny fanirahana Azy, tamin’ny hafaliany[216] ary tamin’ny fijaliany[217] izy ireo. Niresaka momba ny fiombonana mbola lalina kokoa ao Aminy sy ireo izay hanaraka Azy i Jesoa : “Mitomoera ao amiko, tahaka Ahy ao aminareo (…). Izaho no Voaloboka, ianareo no sampana” (Jo 15,4-5). Ary nanambara ny fiombonana mifono mistery sy tena izy eo amin’ny Tenany sy ny antsika Izy : “Izay mihinana ny nofoko sy misotro ny rako dia mitoetra ao anatiko ary Izaho ao anatiny” (Jo 6,57). 

788. Nony nesorina teo amin’ireo mpianany ny fahitana maso an’i Jesoa, dia tsy namela azy ireo ho kamboty Izy[218]. Nampanantena azy ireo Izy fa hitoetra miaraka amin’izy ireo ambara-pahatonga ny farandro[219], ary naniraka ny Fanahiny ho ao amin’izy ireo[220]. Azo lazaina fa mihamafy kokoa amin’izay ny fiombonana amin’i Jesoa  : “Amin’ny fampitÓny ny Fanahiny tamin’ireo rahalahiny, mba hamoriany ny firenena rehetra, no nanatambarany azy ireo ho Vatany amim-pomba mistika”[221]

789.Ny fampitahana ny Fiangonana amin’ny vatana dia mamoaka hazavana ny amin’ny fifamatorana mafy misy eo amin’ny Fiangonana sy i Kristy. Tsy miangona fotsiny manodidina Azy ny Fiangonana ; nampiraisiny Aminy, ao amin’ny Vatany izy. Toy izao ireo endrika telo an’ny Fiangonana - Vatan’i Kristy, soritana manokana kokoa : ny firaisan’ny rantsambatana rehetra amin’ny samy izy ireo amin’ny alalan’ny fiombonan’izy ireo amin’i Kristy ; i Kristy Lohan’ny Vatana ; ny Fiangonana, Vadin’i Kristy.

 

Vatana iray ihany” 

790.Ny mpino izay manoina ny Tenin’Andriamanitra sy tonga rantsambatan’i Vatan’i Kristy, dia manjary miray tanteraka amin’i Kristy : “Ao amin’izany vatana izany ny ain’i Kristy no mikoriana ao amin’ny mpino izay ampiraisin’ny sakramenta amin’i Kristy nijaly sy nomem-boninahitra, amin’ ny fomba mistery sy tena izy”[222]. Marina indrindra izany amin’ny Batemy izay mampiray antsika amin’ny fahafatesana sy ny Fitsanganan’i Kristy ho velona[223], sy amin’ny Eokaristia, izay “amin’ny fandraisana anjara marina tokoa ny Vatan’i Kristy”, no “anandratana antsika amin’ny fiombonana Aminy sy amintsika samy isika”[224].

791. Tsy manafoana ny maha-samihafa ny rantsambatana, ny maha-iray ny vatana : “Amin’ny fandrafetana ny Vatan’i Kristy dia misy ny maha-samihafa ny rantsambatana sy ny anjara raharahany. Tokana ny Fanahy izay mizarazara ny fanomezana samihafa ho fanasoavana ny Fiangonana, arakaraka ny hareny sy ny fitakian’ny fanompoana”[225]. Ny maha-iray ny Vatana-mistika dia miteraka sy mampirisika ny samy mpino amin’ny fifankatiavana : “Araka izany, raha mijaly ny rantsambatana iray, dia miara-mijaly aminy ny rantsambatana rehetra, ary raha mahazo voninahitra ny rantsambatana iray, dia miara-mifaly aminy ny rantsambatana rehetra”[226]. Farany, ny maha-iray ny Vatana-mistika no mpandresy ny fisaraham-bazana rehetra eo amin’ny olombelona : “Satria, ianareo rehetra natao batemy tao amin’i Kristy, dia mitafy an’i  Kristy avokoa ; tsy misy Jody na Jentily, tsy misy mpanompo na olona afaka, tsy misy lehilahy na vehivavy intsony ; satria ianareo rehetra dia iray ihany ao amin’i Kristy Jesoa” (Gal 3,27-28).
 

“Amin’io Vatana io, iKristy no Loha”

792.I Kristy “no Lohan’ny Vatana izay ny Fiangonana” (K˘l 1,18). Izy no Fototry ny fahariana sy ny fanavotana. Nasandratra ao amin’ny Voninahitry ny Ray, “Izy no Loha amin’ny zavatra rehetra” (K˘l 1,18), indrindra eo amin’ny Fiangonana izay amin’ny alalany no anitarany ny fanjakany amin’ ny zavatra rehetra :  

793.Izy no mampiray antsika amin’ny Pakany : tsy maintsy miezaka hanahaka Azy ny rantsambatana rehetra “mandra-pahary an’i Kristy” ao amin’izy ireo (Gal 4,19). “Amin’izany tarigetra izany no ahatafidirantsika ao amin’ny misterin’ny fiainany, (…) iombonantsika amin’ny fahoriany, tahaka ny iombonan’ny vatana sy ny loha, iraisantsika amin’ny fijaliany mba iraisantsika amin’ny voninahiny”[227].

794. Izy no mitsinjo ny fitomboantsika[228]: Mba hampitombo antsika mankany Aminy, Lohantsika[229], dia nalamin’i Kristy ao amin’ny Fiangonana - Vatany,  ireo fanomezana sy ireo fanompoana ifanampiantsika eny an-dÓlam-pamonjena. 

795.I Kristy sy ny Fiangonana Óry no “Kristy manontolo” (Christus totus). Iray ny Fiangonana miaraka amin’i Kristy. Tena tsapan’ny olomasina ao an’ eritreriny ao tokoa io firaisana io :

Mifalia Óry isika sy misaora noho ny nahatonga antsika, tsy hoe kristianina fotsiny, fa Tenan’Izy Kristy mihitsy. Azonareo ve, ry rahalahy, ny fahasoavana izay narotsak’Andriamanitra tamintsika tamin’ny nanomezana antsika an’i Kristy ho Loha ? Aoka ianareo hitolagaga ary mifalia ianareo, manjary i Kristy isika. Vokatr’izany, satria Izy no Loha ary isika no rantsambatana, ny olombelona manontolo izany, dia Izy sy isika (…). Ny Hafenoan’i Kristy, dia tsy inona fa ny Loha sy ny rantsambatana ; inona no tian-kolazaina amin’ny hoe : Loha sy rantsambatana ? I Kristy sy ny Fiangonana[230].

Ny Mpanavotra antsika dia nampiseho ny tenany ho olona iray sy mitovy ihany amin’ny Fiangonana izay zakainy ao Aminy[231].

Loha sy rantsambatana, olona mistika iray sy mitovy ihany, raha azo lazaina ho izany[232].

Teny indraim-bava nolazain’i Mb Jeanne d’Arc tamin’ny mpitsara azy no mamintina ny finoan’ireo Mpampianatra masina sy manambara ny hevitra mitombina ananan’ny mpino : “Amin’i Jesoa-Kristy sy ny Fiangonana, araka ny fiheverako, dia iray tokoa,  ka tsy misy tokony hohasarotina izany”[233].

 

Vady ampakarin’i Kristy ny Fiangonana  

796.Ny firaisan’i Kristy sy ny Fiangonana, Loha sy rantsambatan’ny Vatana, dia milaza tsy mivantana koa ny fiavahan’ny roa tonta eo amin’ny fifandraisan’ ny tsirairay. Izany endrika izany matetika dia aseho amin’ny sary an’ohatra momba ny mpampakatra sy ny ampakarina. Ny lohahevitra hoe Kristy Mpampakatra ny Fiangonana dia nomanin’ny mpaminany sy nolazain’i Joany-Batista[234]. Izy Tompo ihany no manondro ny Tenany ho “ilay Mpampakatra” (Mk 2,19)[235]. Ny ap˘st˘ly dia mampiseho ny Fiangonana sy ny mpino tsirairay, rantsambatan’ny Vatany, ho ilay Ampakarina “nofofoin’i ” Kristy Tompo, mba tsy hisy hiaraka Aminy afa-tsy ny Fanahy iray ihany[236]. Izy no Vady madio tsy misy pentina an’ilay Zanak’Ondry madio tsy misy pentina[237] notiavin’i Kristy, izay ho an’izany no nanoloran’i Kristy ny Tenany “mba hanamasina azy” (Efez 5,26), ka nampiraisiny Taminy tamin’ny alalan’ ny fanekem-pihavanana mandrakizay, ary tsy mitsahatra mikarakara azy ho toy ny Tenany manokana Izy[238] :

Izany i Kristy manontolo, Loha sy Vatana, tokana mirafitra ho maro (…). Na ny Loha no miteny, na ny rantsambatana, dia i Kristy no miteny. Miteny Izy amin’ny anjara asan’ny Loha (ex persona capitis) na koa amin’ny anjara asan’ny Vatana (ex persona corporis). Araka ny voasoratra hoe : “Ho nofo iray ihany izy roroa”. Misy mistery lehibe amin’io, dia ny firaisan’i Kristy sy ny Fiangonana no tiako ho lazaina” (Efez 5,31-32). Ary izao no nolazain’ny Tenan’Izy Tompo ao amin’ny Evanjely : “Tsy roa intsony izy ireo fa nofo iray ihany” (Mt 19,6). Araka ny hitanareo, dia misy olona roa miavaka tsara, nefa iray ihany izy ireo ao amin’ny firaisan’ny mpivady. ( …) Amin’ny maha-Loha dia mitonon-tena ho Mpampakatra Izy, ary amin’ny maha-Vatana dia mitonon-tena ho Ampakarina Izy[239].

 

III. Ny Fiangonana – Tempolin’ny Fanahy Masina  

797. “Toy ny maha-ao amin’ny rantsambatantsika ny fanahintsika, izany hoe ny aintsika no tiako hambara, no maha-ao amin’ny rantsambatan’i Kristy, ao amin’ny Vatan’i Kristy, izany hoe ny Fiangonana no tiako hambara, ny Fanahy Masina”[240]. “Ny Fanahin’i Kristy izany amin’ny maha-fototra miafina Azy no tsy maintsy hiheverana fa ny faritra rehetra ao amin’ny Vatana dia mifandray, na amin’izy samy izy na amin’ny fara tampon’ny Lohan’izy ireo, satria monina manontolo ao amin’ny Loha, manontolo ao amin’ny Vatana, manontolo ao amin’ny tsirairay amin’ny rantsambatany, Izy”[241]. Ny Fanahy Masina no mahatonga ny Fiangonana ho “Tempolin’Andriamanitra  velona” (2 K˘r 6,16)[242] :

Ao amin’ny tenan’ny Fiangonana ihany, araka izany, no nanankinana ny Fanomezan’Andriamanitra. (…) Ao aminy no nametrahana ny fiombonana amin’i Kristy, izany hoe ny Fanahy Masina, antoky ny tsy fahal˛vana, fanamafisana ny finoantsika ary tohatra fiakarantsika mankany amin’ Andriamanitra (…). Satria izay misy ny Fiangonana, dia misy koa ny Fanahin’Andriamanitra ;  ary izay misy ny Fanahin’Andriamanitra, dia misy ny Fiangonana sy ny fahasoavana rehetra[243].

798.Ny Fanahy Masina no “Fototry ny asa manontolo iankinan’ny aina sy tena mahavonjy tokoa ny tsirairay amin’ny faritra samihafa amin’ny Vatana”[244]. Fomba maro no andrafetany ny Vatana manontolo ao anatin’ny fitiavana[245] : amin’ny alalan’ny Tenin’Andriamanitra “izay manana hery hanorina ny trano” (Asa 20,32), amin’ny alalan’ny Batemy izay andrafetany ny Vatan’i Kristy[246] ; amin’ny alalan’ny sakramenta izay mampitombo sy manasitrana ny rantsambatan’i Kristy ; amin’ny alalan’ny “fahasoavana nomena ny ap˘st˘ly ka mitana toerana voalohany amin’izany ireo fanomezany”[247], amin’ny herim-panahy izay mahatonga hanao ny tsara, ary farany, amin’ny alalan’ny fahasoavana manokana maro be (antsoina hoe “fanomezam-pahasoavana”) izay mahatonga ny mpino ho “afaka sy vonona hizaka ao Aminy ny fiadidiana sy ny raharaha samihafa, manampy hanavao sy hanorina bebe kokoa hatrany ny Fiangonana”[248].
 

Ireo fanomezam-pahasoavana 

799. Na mampitolagaga na tsotsotra sy ambanimbany, ireo fanomezam-pahasoavana dia fahasoavana avy amin’ny Fanahy Masina, ka na mivantana na tsy mivantana, dia natao hahasoa ny Fiangonana, sy narindra amin’ny fandrafetana ny Fiangonana, amin’ny fanasoavana ny olombelona ary amin’ izay ilain’izao tontolo izao.

800. Ireo fanomezam-pahasoavana dia raisina miaraka amin’ny faneken’izay mandray izany, nefa koa amin’ny rantsambatan’ny Fiangonana rehetra. Araka izany, harem-pahasoavana mahatalanjona tokoa izy ireny ho an’ny hery amam-paharisihina maha-ap˘st˘ly sy ho an’ny fahamasinan’ny Vatan’i Kristy manontolo, raha toa ka tena fanomezana avy amin’ny Fanahy Masina tokoa izy ireny, sy ho ampiasaina amin’ny fomba mifanaraka manontolo amin’ny tosi-kerim-pamporisika marina avy amin’io Fanahy io ihany, izany hoe ho ampiasaina araka ny fitiavana, izay fandrefesana marina ny fanomezam-pahasoavana[249].     

801. Asehon’izany lafin-kevitra izany fa ilaina lalandava ny fahaiza-mandanjalanja momba ny fanomezam-pahasoavana. Tsy misy fanomezam-pahasoavana na iray aza afaka tsy mandalo eo ambany filan-kevitry ny manam-pahefana sy ny fankatoavan’ny Mpitondra Fiangonana. “Izy ireo no manana anjara manokana, tsy hamono ny Fanahy, fa hizaha toetra ny zavatra rehetra ka hitana izay tsara”[250], mba hiara-miasa ny fanomezam-pahasoavana rehetra, amin’ny faha-samihafa azy ireo sy ny fifamenoan’izy ireo, mba “hahasoa ny be sy ny maro” (1 K˘r 12,7)[251].

 

FAMINTINANA

802. “Nanolo-tena ho antsika i Jesoa-Kristy, mba hanavotra antsika ho afaka amin’ny tsy fahamarinana rehetra sy hanadio ny Vahoaka izay natao ho Azy tokoa (Tito 2,14).

803.“Ianareo kosa dia taranaka voafidy, mpisorona manjaka, firenena masina, Vahoaka navotana (1 Pi 2,9).

804. Amin’ny alalan’ny finoana sy ny Batemy no idirana ao amin’ny Vahoakan’Andriamanitra. Ny olombelona rehetra no antsoina ho anisan’ny Vahoakan’Andriamanitra[252], mba hiforona ho fianakaviana tokana sy ho Vahoaka tokan’Andriamanitra izy rehetra[253], ao amin’i Kristy.

805. Vatan’i Kristy ny Fiangonana. Noho ny Fanahy Masina sy ny asany ao amin’ny sakramenta, fa indrindra ny Eokaristia, dia manorina ny fiombonan’ny mpino ho Vatany i Kristy maty sy nitsangan-ko velona.

806. Ao amin’ny maha-iray io Vatana io, dia maro samihafa ny rantsambatana sy ny anjara asa. Mifamatotra amin’ny rantsambatana ny samy rantsambatana rehetra, indrindra amin’ireo izay mijaly, ireo mahantra ary ireo enjehina.

807. Ny Fiangonana io Vatana io, izay i Kristy no Loha : avy Aminy sy ao Aminy ary ho Azy no ahaveloman’ny Fiangonana ; Izy kosa miaina miaraka amin’ny Fiangonana sy ao amin’ny Fiangonana.

808. Vadin’i Kristy ny Fiangonana : tia azy Izy ary nanolo-tena mba ho azy. Nodioviny tamin’ny rany izy. Nataony Reny niteraka ny zanak’ Andriamanitra rehetra izy.

809. Tempolin’ny Fanahy Masina ny Fiangonana. Ny Fanahy  Masina no toy ny fanahin’ny Vatana-Mistika, fototry ny ainy sy ny firaisany ao anatin’ny faha-samihafa ary fototry ny habetsahan’ny fanomezany mbamin’ny fanomezam-pahasoavany.

810. “Araka izany, ny Fiangonana manerana ny tany tontolo dia hita fa "ilay Vahoaka izay misintona ny maha-iray azy avy amin’ny maha-iray an’ Andriamanitra Ray sy Zanaka sy Fanahy Masina"[254].

 

Paragrafy 3. Iray, masina, kat˘lika ary ap˘st˘lika ny Fiangonana  

811. “Izany no hany Fiangonan’i Kristy, izay ambarantsika ampahibemaso ao amin’ny semboly fa hoe iray, masina, kat˘lika ary ap˘st˘lika”[255]. Manondro ny soritsoritry ny toetra lehibe indrindra maha-Fiangonana ny Fiangonana sy ny fanirahana azy, ireo marika efatra manokana ireo, izay mifamatotra tsy azo sarahina amin’izy ireo samy izy ireo[256]. Tsy avy amin’ny tenan’izy Fiangonana no ananany an’ireo ; i Kristy, amin’ny alalan’ny Fanahy Masina, no mahatonga ny Fiangonany, ho iray, masina, kat˘lika ary ap˘st˘lika, ary mbola Izy ihany koa no miantso azy hanatanteraka ny tsirairay amin’ireo toetra ireo. 

812. Ny finoana irery ihany no ahafahana mankato fa avy amin’Andriamanitra ny loharano nahazoan’ny Fiangonana an’ireo toetra manokana ireo. Kanefa ny fisehoan’ireo teo amin’ny tantara dia famantarana miharihary koa ho an’ny sain’olombelona. “Ny Fiangonana, tsiahivin’ny K˘nsily voalohany tao Vatikana, noho ny fahamasinany, ny firaisany kat˘lika, ny faharetam-piorenany tsy hay arodana, dia ny tenan’izy Fiangonana ihany no antony lehibe sy maharitra ahazoana mino, sy porofo tsy hay toherina amin’ny fanirahan’Andriamanitra azy”[257].

 

I. Iray ny Fiangonana

“Ny mistery masin’ny Maha-iray ny Fiangonana”[258] 

813. Iray ny Fiangonana, avy amin’ny loharano iandohany : “Avy amin’io mistery io, ny m˘dely tapitr’ohatra sy fototra dia ny maha-tokana an’ Andriamanitra ao amin’ny firaisan’ireo Olona telo : Ray sy Zanaka, ao amin’ ny Fanahy Masina”[259]. Iray ny Fiangonana avy amin’ny Mpanorina azy : “Satria Izy Tenan’ny Zanaka tonga Nofo no nampihavana tamin’ny alalan’ ny Hazofijaliany, ny olombelona rehetra tamin’Andriamanitra, ka namerina ny firaisan’ny olona rehetra ho Vahoaka tokana sy ho Vatana tokana.”[260] Iray ny Fiangonana avy amin’ny “fanahiny”: “Ny Fanahy Masina izay monina ao amin’ny mpino, izay mameno sy mitondra ny Fiangonana manontolo, no manatanteraka io fiombonan’ny mpino amin’ny fomba mampitolagaga io, sy mampiray azy rehetra amin’ny fomba lalina dia lalina ao amin’i Kristy, izay Izy no fototry ny Maha-iray ny Fiangonana”[261]. Avy amin’ny foto-pisiany ihany izany no maha-iray ny Fiangonana :

Mistery mampitolagaga re izany ! Iray ihany ny Rain’izao tontolon’ny zava-drehetra izao, iray ihany ny Tenin’izao tontolon’ny zava-drehetra izao ary koa iray ihany ny Fanahy Masina, mitovy na aiza na aiza ; fa misy koa virjiny iray ihany tonga reny, ary tiako ny miantso azy hoe : Fiangonana[262].

814. Hatrany am-piandohana anefa, io Fiangonana iray io dia miseho amin’ny faha-samihafa lehibe izay sady avy amin’ny fanomezana maro karazana avy amin’Andriamanitra no avy amin’ny hamaroan’ny olona izay mandray izany. Mikambana ao amin’ny maha-iray ny Vahoakan’Andriamanitra, ny faha-samihafa an’ireo firenena sy ny kolontsaina. Misy ny faha-samihafa amin’ny fanomezana, sy ny adidy aman’andraikitra, ary ny toetra amam-pomba fiainana, eo amin’ny samy rantsambatan’ny Fiangonana ; “ara-dalÓna ny fisian’ny Fiangonana eo an-toerana, manana ny lovam-panahiny mampiavaka azy, eo anivon’ny fiombonan’ny Fiangonana”[263]. Tsy mifanohitra amin’ny maha-iray ny Fiangonana, ny harem-ben’io faha-samihafa io. Kanefa, loza mitatao lalandava ho an’ny fanomezana maha-iray ny Fiangonana, ny fahotana sy ny vesatry ny voka-dratsiny. Izany no mahatonga ny ap˘st˘ly mampirisika mba “hitana ny maha-iray ny Fanahy amin’ny alalan’ny fifamatoram-pihavanana” (Efez 4,3).  

815. Inona avy ireo fifamatoram-piraisana ireo ? “Ambonin’ny zavatra rehetra [dia] ny fitiavana, izay fehin’ny hatsaram-panahy” (K˘l 3,14). Kanefa ny firaisan’ny Fiangonana mivahiny ety an-tany dia iantohan’ireo fifamatoram-piombonana hita maso koa :
- ny fiekena ny finoana tokana noraisina avy amin’ny ap˘st˘ly;
- ny fankalazana iombonana amin’ny fanompoam-pivavahana amin’ Andriamanitra, indrindra amin’ireo sakramenta;
- ny fifandimbiasana maha-ap˘st˘ly amin’ny alalan’ny sakramentan’ny Filaharana, mitana ny fihavanana maha-mpiray tam-po ny fianakavian’ Andriamanitra[264].

816. “Ny Fiangonana tokan’i Kristy, (…) dia izay napetraky ny Mpamonjintsika, taorian’ny Fitsanganany ho velona, tamin’i Piera, mba izy no ho mpiandry ondry ao aminy, izay nankininy taminy, dia taminy sy tamin’ireo ap˘st˘ly hafa, mba hampiely azy sy hitantana azy (…). Io Fiangonana toy ny fikambanana naorina sy narindra eto an-tany io, dia misy sady maharitra ao (subsistit in) amin’ny Fiangonana kat˘lika fehezin’ny dimbin’i Piera sy ireo Eveka miombona aminy”[265] :

Manazava miharihary ny sori-dalana momba ny Ekiomenisma navoakan’ny K˘nsily faharoa tao Vatikana, fa : “Avy amin’ny Fiangonana kat˘likan’i Kristy irery ihany, izay izy no “fitaovana ankapobeny ahazoana famonjena”, no ahafahana mahazo ny hafenoan’ny fitaovam-pamonjena rehetra. Avy amin’ny fiombonam-piadidian’ny ap˘st˘ly irery, izay i Piera no filoha, no nanankinan’ny Tompo, araka ny finoantsika, ny harem-pahasoavana rehetra tamin’ny  Fanekem-pihavanana Vaovao, mba hanorenana eto an-tany ny Vatan’i Kristy tokana, izay Aminy no tsy maintsy ho voakambana manontolo, amin’ny endrika iray, izay rehetra efa anisan’ny Vahoakan’Andriamanitra”[266].

 

Ny ratran’ny firaisana 

817.Raha ny marina, “efa hatrany am-piandohana no nisy fisaratsarahana tao amin’io Fiangonana tokana tsy manam-paharoa an’Andriamanitra io, fisaratsarahana izay nolavin’ny ap˘st˘ly mafy tokoa sy nomelohiny ; teny am-pamakivakiana ny taona teny dia nipoitra ny fisarahan-kevitra lehibe kokoa, ka nampisy ireo vondrom-piangonana be dia be niendaka tanteraka tao amin’ny fiombonan’ny Fiangonana kat˘lika, izay indraindray nipoitra avy amin’ny fahadisoan’ny olon’ny an-daniny sy ny olon’ny an-kilany”[267]. Ny fisaraham-bazana izay mandratra ny firaisan’ny Vatan’i Kristy (avahana amin’izany ny hevi-diso momba ny foto-pinoana, ny fivadiham-pinoana sy ny fisaraham-pinoana[268]) dia tsy nisy raha tsy noho ny fahotan’ny olombelona:

Izay ahitana ny fahotana, dia eo koa ny fitsitokotokoana maro be, eo ny fisaraham-pinoana, eo ny fampianaran-diso momba ny foto-pinoana, eo ny fifanoherana ; fa izay ahitana ny hatsaram-panahy, dia eo koa ny firaisana, ny fiombonana izay nahatonga ny mpino rehetra tsy hanana afa-tsy vatana iray sy fanahy iray[269].

818.Ireo izay teraka amin’izao fotoana izao ao anatin’ireny vondrom-piangonana avy amin’ny fisarahana ireny “sy izay mivelona amin’ny finoana an’i Kristy, dia tsy azo anilihana ny fahotan’ny fisaraham-bazana, ary ny Fiangonana kat˘lika dia miaraka amin’izy ireo amim-panajana feno firahalahiana sy fifankatiavana (…). Nohamarinina tamin’ny finoana noraisina tamin’ny Batemy, voakambana amin’i Kristy, dia mitondra ara-drariny ny anarana hoe kristianina izy ireo, ary ny zanaky ny Fiangonana kat˘lika dia mahatsiaro azy ireo marina tokoa ho havana ao amin’ny Tompo”[270].

819.Fanampin’izany, “maro amin’ireo singafototry ny fahamasinana sy ny fahamarinana”[271] no misy ivelan’ny fetra hita maso ao amin’ny Fiangonana kat˘lika : “ny Tenin’Andriamanitra voarakitra an-tsoratra, ny fiainam-pahasoavana, ny finoana, ny fanantenana ary ny fitiavana, ny fanomezana anaty hafa avy amin’ny Fanahy Masina ary ny singafototra hita maso hafa koa”[272]. Mampiasa ireny Fiangonana sy ankohonam-piangonana ireny ho fitaovam-pamonjena ny Fanahin’i Kristy, ka ny heriny dia avy amin’ny hafenoan’ny fahasoavana sy ny fahamarinana nankinin’i Kristy tamin’ny Fiangonana kat˘lika. Ireny soa rehetra ireny dia avy amin’i Kristy sy mitondra mankany Aminy[273], ary amin’ireny ihany no mitaky ny “firaisana kat˘lika”[274].

 

Miroso ho amin’ny firaisana 

820. Ny firaisana, “izany no eken’i Kristy ho an’ny Fiangonany hatrany am-piandohana. Mino isika fa maharitra amin’ny fomba tsy mety very izany, ao amin’ny Fiangonana kat˘lika, ary manantena isika fa hitombo isan’andro isan’andro izany mandra-pahatapitry ny taona rehetra”[275]. Omen’i Kristy lalandava ny Fiangonany ny fanomezana ho amin’ny firaisana, nefa tsy maintsy mivavaka sy miasa lalandava ny Fiangonana mba hitazonana, hanamafisana ary handavorariana ny firaisana izay sitrak’i Kristy ho azy. Izany no nahatonga ny Tenan’i Jesoa nivavaka tamin’ny oran’ny fijaliany, ary tsy mitsahatra mitalaho amin’ny Ray Izy mba ho an’ny firaisan’ny mpianany : “… Mba ho iray izy rehetra, Tahaka Anao, Ray, ao Amiko, ary Izaho ao Aminao, izy ireo koa anie mba ho iray ao Amintsika, mba hinoan’ izao tontolo izao fa Ianao no naniraka Ahy” (Jo 17,21). Ny faniriana hahita indray ny firaisan’ny kristianina rehetra dia fanomezana avy amin’i Kristy sy antson’ny Fanahy Masina[276].

821. Mba hamaliana izany araka ny sahaza azy, dia takýna :
- ny fihavaozana tsy tapaka ao amin’ny Fiangonana, ao anatin’ny tsy fivadihana lehibe indrindra amin’ny fiantsoana azy. Izany fanavaozana izany no herin’ny hetsika mankamin’ny firaisana[277];
-  ny fibebahan’ny fo “mba hiaina ao anatin’ny fahadiovana kokoa araka ny Evanjely”[278], satria ny fivadihan’ireo rantsambatana amin’ny fanomezan’i Kristy no miteraka ny fisaraham-bazana;
- ny fiaraha-mivavaka, satria “ny fibebahan’ny fo sy ny fahamasinam-piainana, atambatra amin’ny vavaky ny daholobe sy ny an’ny tsirairay ho amin’ny firaisan’ny kristianina, dia tsy maintsy heverina ho aina mamelona ny ekiomenisma manontolo, ary azo antsoina ara-drariny hoe ekiomenisma ara-panahy”[279];
- ny fifankahalalana maha-mpiray tam-po ara-pinoana[280];
- ny fanofanana momba ny  ekiomenisma ho an’ny mpino, fa indrindra ho an’ny Pretra[281];
- ny fifanakalozan-kevitra eo amin’ny samy te˘l˘jianina sy ny fihaonan’ny samy kristianina avy amin’ny Fiangonana samihafa sy ny fikambanana samy hafa[282];
- ny fiaraha-miasan’ny samy kristianina eo amin’ny sehatr’asa samihafa amin’ny asan’olombelona[283].

822. “Mahakasika ny Fiangonana manontolo : ny mpino sy ny mpiandry ondry”[284],ny mameno ny saina hahatanteraka ny firaisana. Kanefa koa tsy maintsy “mahatsiaro tena fa izany fikasana masina izany, izany hoe ny fampihavanana ny kristianina rehetra ho anatin’ny firaisana maha-tokana sy itambaran’ny Fiangonan’i Kristy, dia mihoatra ny tanjaky ny olombelona sy ny herim-pahaizany”. Izany indrindra no hametrahantsika ny fanantenantsika manontolo “amin’ny vavak’i Kristy ho an’ny Fiangonana, ao amin’ny fitiavan’ny Ray ny amintsika, ary amin’ny herin’ny Fanahy Masina”[285].

 

II. Masina ny Fiangonana 

823. “Ny Fiangonana (…) dia masina amin’ny fomba maharitra lalandava eo imason’ny finoana. Satria i Kristy, Zanak’Andriamanitra, izay ankalazaina, miaraka amin’ny Ray sy ny Fanahy Masina, ho “hany Masina”, dia tia ny Fiangonana ho vadiny, ka nanolo-tena ho azy  mba hanamasina azy, sy nampiray azy ho Vatany, ary nameno soa azy tamin’ny fanomezana ny Fanahy Masina, ho Voninahitr’Andriamanitra”[286]. Noho izany,  ny Fiangonana no “Vahoaka masin’Andriamanitra”[287], ary antsoina hoe “masina”[288] ny mpikambana ao aminy.       

824. Ny Fiangonana, miray amin’i Kristy, dia nohamasinin’ny Tenany ; amin’ny alalany sy ao Aminy dia manjary mahamasina koa izy. “Ny tanjona iafaran’ny tsanganasa rehetra ataon’ny Fiangonana dia ny fanamasinana ny olombelona ao amin’i Kristy sy ho amin’ny fanomezam-boninahitra an’Andriamanitra”[289]. Ao amin’ny Fiangonana no itahirizana ny “hafenoan’ny fitaovam-pamonjena rehetra”[290]. Ao aminy no “andraisantsika ny fahamasinana amin’ny alalan’ny fahasoavan’Andriamanitra”[291]

825. “ Efa miravaka fahamasinana tena izy, ny Fiangonana, eto an-tany, na mbola tsy lavorary aza”[292]. Mbola ezahina ho azo, ao amin’ireo rantsambatany, ny fahamasinana lavorary : “Manoloana ny habetsahana sy ny halehiben’ny fitaovam-pamonjena, izay rehetra mino an’i Kristy na manao ahoana na manao ahoana ny fomban’izy ireo sy ny lalam-piainana arahin’izy ireo, dia samy antsoin’Andriamanitra tsirairay amin’ izany lalam-piainany izany ho amin’ny fahamasinana, ka ny fahalavorarian’ny Ray ihany no fahalavorariany”[293]

826. Ny fifankatiavana no aina mamelona ny fahamasinana izay iantsoana ny olon-drehetra : “Izy no mitarika ny fitaovam-panamasinana rehetra, manome an’ireo ny ain’izy ireo sy mitondra an’ireo amin’ny tanjom-piafarÓn’izy ireo”[294] : 

Azoko an-tsaina fa raha nanana vatana ny Fiangonana, itambaran’ny rantsambatana samy hafa, ny ilaina indrindra, ny mendrika indrindra amin’izy rehetra dia tsy maintsy ho tao, azoko an-tsaina fa manana Fo ny Fiangonana ary io Fo io dia MIREHI-PITIAVANA. Azoko an-tsaina fa ny Fitiavana irery no nampiasa ny rantsambatan’ny Fiangonana, fa raha ny Fitiavana no manjary maty, tsy ho nanambara ny Vaovao Mahafaly intsony ny ap˘st˘ly, ho nandÓ handatsaka ny rany ireo Martiry (…). Azoko an-tsaina fa NY FITIAVANA NO MIRAKITRA NY FIANTSOANA MANONTOLO, NY FITIAVANA NO ZAVA-DREHETRA, IZY NO MANENIKA NY FOTOANA REHETRA SY NY TOERANA REHETRA (…) RAHA ATAO INDRAY MILAZA, HO MANDRAKIZAY IZY [295]!

827. “Noho i Kristy masina, tsy manan-tsiny, tsy misy pentina, tsy tonga afa-tsy mba hanonitra ny fahotan’ny vahoaka, dia tsy nahalala ota; ny Fiangonana kosa, izay misy mpanota ao aminy, dia sady masina no antsoina hidio, ary manohy tsy an-kijanona ny ezaka ataony ho amin’ny fivalozana sy ny fanavaozana”[296]. Ny mpikambana rehetra ao amin’ny Fiangonana, ao anatin’izany ny mpandraharaha masiny, dia tsy maintsy miaiky ho mpanota[297]. Ao amin’izy rehetra, ny ahi-dratsin’ny fahotana, dia mbola hita mifangaro amin’ny voa tsaran’ny Vaovao Mahafaly, mandra-pahatongan’ny farandro[298]. Ny Fiangonana Óry no mamondrona ny mpanota nahazo ny famonjen’i Kristy, nefa mbola eo an-dalan’ny fanamasinan-tena lalandava :

Masina ny Fiangonana na dia misy mpanota aza ao anatiny, satria tsy manana aina hafa ny tenany afa-tsy ny an’ny fahasoavana : amin’ny fivelomana ny fiainany no hanamasinan’ny mpikambana ao aminy ny tenany; amin’ny tsy fivelomana ny fiainany no mahatonga azy ireo ho latsaka ao anatin’ny fahotana sy ny korontana izay misakana ny famirapiratry ny fahamasinany. Izany no mahatonga azy hijaly sy hanao asa fivalozana amin’ireny fahadisoana ireny, izay izy no manana ny fahafahana hanasitrana ny zanany amin’ny alalan’ny ran’i Kristy sy ny fanomezana ny Fanahy Masina[299].
828.Amin’ny fananganana ho olomasina ireo mpino sasantsasany, izany hoe amin’ny fanambarÓna manetriketrika fa ireny mpino ireny dia nampiasa ny hatsaram-panahy tamin-kerim-po sy niaina tamim-pitokiana ny fahasoavan’Andriamanitra, no ahatsapan’ny Fiangonana ny herin’ny Fanahin’ny fahamasinana ao aminy, ary manohana ny fanantenan’ny mpino izy amin’ny fanomezana azy ireo olomasina ho m˘dely sy mpitalaho[300].  “Loharano sy fiandoham-panavaozana lalandava tao anatin’ ny fotoana sarotra indrindra nodiavin’ny tantaran’ny Fiangonana, ny olomasina lehilahy sy vehivavy”[301]. Satria,“ny fahamasinana no loharano miafina sy fandrefesana tsy mety mandiso amin’ny raharaha  maha-ap˘st˘ly azy sy amin’ny ezaka maha-misi˘nera azy”[302].

829.  “Ao amin’ny tenan’ilay Virjiny sambatra ny Fiangonana no efa mahatratra sahady ny fahalavorariana izay mahatonga azy ho tsy misy panda na kentrona. Ireo mpinon’i Kristy, dia mbola mikely aina mba hitombo fahamasinana, amin’ny alalan’ny fandresena ny fahotana : izany no antony mahatonga azy ireo hiandrandra an’i Maria”[303] : efa masina tanteraka ny Fiangonana, ao aminy.

 

III.  Kat˘lika ny Fiangonana

 

Inona no dikan’ny hoe kat˘lika ?

830.  Ny teny hoe “kat˘lika dia midika hoe “manerana ny tany tontolo” amin’ny hevitra hoe “maha-fitambarana manontolo” na “maha-fahafenoana manontolo”. Kat˘lika ny Fiangonana amin’ireto hevitra anankiroa ireto :  

Kat˘lika izy satria ao aminy lalandava i Kristy : “Izay misy an’i Kristy Jesoa dia misy ny Fiangonana Kat˘lika”[304]. Ao aminy no aharetan’ny hafenoan’ny Vatan’i Kristy miray amin’ny Lohany[305], izay milaza tsy mivantana fa raisin’ny Fiangonana avy amin’i Kristy “ny hafenoan’ny fitaovam-pamonjena”[306] izay ankasitrahany : fiekem-pinoana mahitsy sy feno, fiainana ara-tsakramenta tsy misy tomika ary andraiki-panompoana masina avy amin’ny fifandimbiasana maha-ap˘st˘ly. Ny Fiangonana, amin’izany votoatin-kevitra izany, dia kat˘lika tamin’ny andron’ny Pantek˘ty[307], ary ho izany lalandava izy mandra-pahatongan’ny Andro hiverenan’ny Tompo amim-boninahitra.

831. Kat˘lika izy satria nirahin’i Kristy hampiely ny finoana manerana ny tontolom-piainan’ny olombelona rehetra tsy an-kanavaka[308] : 

Voantso ho anisan’ny Vahoakan’Andriamanitra ny olombelona rehetra. Noho izany io Vahoaka io , izay maharitra ho iray sy itambarana hatrany, dia natao hiitatra amin’ny sehatra maro manerana ny tontolon’ny zavatra rehetra sy hanenika ny taonjato rehetra mifandimby, mba ho tanteraka izay nalahatry ny sitrapon’Andriamanitra nahary hatrany am-piandohana ny olombelona ho amin’ny firaisana, sy tamin’ny fanapahan-kevitra hanangona, nony farany, ireo zanany niparitaka mba ho anatin’ny firaisana (…). Io toetra manerana ny tontolom-piainana rehetra io, izay mamiratra eo amin’ny Vahoakan’ Andriamanitra, dia fanomezana avy amin’ny Tenan’Izy Tompo, ka mahatonga ny Fiangonana kat˘lika, amin’ny fomba mandaitra sy maharitra, hiezaka hamondrona ny olombelona manontolo miaraka amin’izay soa rehetra ananany eo ambany fahefan’i Kristy filoha, ao amin’ny firaisana amin’ny Fanahiny[309].
 

Kat˘likany Fiangonana tsirairay eo an-toerana  

832.  “Ny Fiangonan’i Kristy dia hita marina tokoa ao amin’ireo vondron’ny mpino rehetra ara-dalÓna eo an-toerana,  miray amin’ireo mpitondra azy, izay nandray ny anarana hoe Fiangonana, ao amin’ny Testamenta Vaovao (…). Ao amin’izy ireny : angonin’ny fitoriana ny Vaovao Mahafalin’i Kristy ny mpino ; ankalazaina ny misterin’ny Sakafo farany nataon’ny Tompo (…). Ao amin’ireny ankohonam-piangonana ireny, na bitika sy mahantra toy inona aza izy ireny matetika na koa miparitaka, dia ao i Kristy amin’ny hery izay manambatra ny Fiangonana ho iray, masina, kat˘lika ary ap˘st˘lika”[310]

833.Ny antsoina hoe Fiangonana eo an-toerana, izay tsy inona fa ny di˘sezy (na faritanim-piangonana), dia ankohonan’ireo mpino kristianina miombona ao amin’ny finoana sy ny sakramenta miaraka amin’ny Evekan’izy ireo nohamasinina tao anatin’ny fifandimbiasana maha-ap˘st˘ly[311]. Ireny Fiangonana eo an-toerana ireny “dia voaorina hitovy endrika amin’ny Fiangonana manerana ny tany tontolo;  ao amin’izy ireny sy miainga avy amin’izy ireny no isian’ny Fiangonana kat˘lika iray sy iraisana”[312]

834. Ny Fiangonana eo an-toerana dia kat˘lika manontolo amin’ny alalan’ny fiombonana amin’ilay anankiray amin’ny samy izy ireo, dia ny Fiangonan’i R˘ma “ izay mitondra ho amin’ny fifankatiavana”[313]. “Satria, miaraka amin’io Fiangonana io, noho ny fiandohany ambony tokoa, no tsy maintsy hifanarahan’ny Fiangonana manontolo, izany hoe ny mpino na avy aiza na avy aiza”[314].  “Noho izany, raha vao nidina tety amintsika ny Teny tonga nofo, ny Fiangonana kristianina rehetra na aiza na aiza dia nitana sy mitana an’ilay Fiangonana lehibe izay eto (R˘ma) ho fototra tokana sy fanorenana, satria, araka ny fampanantenana avy amin’ny Mpamonjy ihany, ny vavahadin’ny afobe dia tsy maharesy azy na oviana na oviana”[315]

835.  “Ny Fiangonana manerana ny tany tontolo dia tsy tokony hoferana ho toy ny fitambarana tsotra na vondrom-Piangonana eo an-toerana. Fa ambonin’izany ny Fiangonana, manerana ny tany tontolo noho ny fiantsoana sy ny fanirahana, izay miorim-paka eo amin’ny sehatra samihafa ara-kolontsaina, ara-ts˘sialy ary maha-olona, amin’ny fakana ny endrika sy ny fomba fanehoana isan-karazany eo amin’ny faritra tsirairay an’izao tontolo izao”[316]. Ny fahamaroan’ny sampam-pahalalana ao amin’ny Fiangonana, ny fombam-pivavahana ara-litorzia, ary ny lovam-pahalalana ara-te˘l˘jia sy ara-panahy manokana ho an’ny Fiangonana eo an-toerana, dia “ mampiseho miharihary, amin’ny alalan’ny fifanojoan’izy ireny ao anatin’ny firaisana, ny maha-kat˘lika ny Fiangonana iray tsy mivaky”[317].

 

Iza no anisan’ny Fiangonana kat˘lika ?

836. “Ho amin’ny firaisana kat˘likan’ny Vahoakan’Andriamanitra (…) no iantsoana ny olombelona rehetra ; ao amin’io firaisana amin’ny endrika samihafa na andaminany azy io, ny mpino kat˘lika, sy ireo hafa izay manana finoana ao amin’i Kristy, ary farany ny olombelona rehetra tsy an-kanavaka, no antsoin’ny fahasoavan’ Andriamanitra ho amin’ny famonjena”[318] : 

837. “Ny tafiditra ho mpikambana manontolo ao amin’ny fikambanana, izay tsy inona fa ny Fiangonana, dia ireo izay manana ny Fanahin’i Kristy, ka manaiky manontolo ny rafi-pandaminany sy ny fitaovam-pamonjena rehetra naorina ao aminy, ary ankoatra izany, noho ny fifamatorana naorin’ny fiekem-pinoana, ny sakramenta sy ny fitondram-piangonana ary ny fiombonana, dia tafaray, ao anatin’ny fitambaran’ny Fiangonana hita maso, amin’i Kristy izay mitarika azy amin’ny alalan’ny Papa Ray Masina sy ireo Eveka. Ny fidirana ho mpikambana ao amin’ny Fiangonana anefa tsy miantoka ny famonjena, noho ny  tsy fitozoana amin’ny fitiavana, ho an’izay mijanona ho ny “vatany” ihany no ao amin’ny Fiangonana, fa ny “fony”[319] tsy ao velively.  

838. “Miaraka amin’ireo izay mitondra ny anarana mendrika hoe kristianina, amin’ny fahavitany batemy, kanefa tsy manaiky manontolo ny finoana na tsy mitandrina ny firaisam-piombonana amin’ny dimbin’i Piera, no ahaizan’ny Fiangonana miray amin’izy ireny amin’ny antony maro”[320]. “ Ireo izay mino an’i Kristy sy izay nandray ara-dalÓna ny Batemy, dia manana fiombonana ihany amin’ny Fiangonana kat˘lika[321], na dia tsy lavorary aza izany.” Miaraka amin’ny Fiangonana ˘rt˘d˘ksa, io fiombonana io dia lalina tokoa “izay zavatra bitika sisa tsy ampy aminy mba hahatratrarany tanteraka amin’ny fanomezan-dalana azy hiara-mankalaza ny Eokaristian’ny Tompo”[322].
 

Ny Fiangonana sy ny tsy kristianina

839. “Ireo tsy mbola nandray ny Vaovao Mahafaly, amin’ny endriny maro samihafa, dia natao koa ho anisan’ny Vahoakan’Andriamanitra”[323] : 

Ny fifandraisan’ny Fiangonana amin’ny Vahoaka Jody. Ny Fiangonana, Vahoakan’ Andriamanitra ao amin’ny Fanekem-pihavanana Vaovao, dia mahatsapa, amin’ny fanadihadiana ny mistery momba azy, ny fifamatorany amin’ny Vahoaka Jody[324], “izay taminy no voalohany nitenenan’Andriamanitra”[325]. Ny tsy itoviany amin’ny fivavahana hafa tsy kristianina, ny finoana jody dia efa valin-teny rahateo amin’ny fanambarÓn’Andriamanitra ao amin’ny Fanekem-pihavanana Taloha. Ny Vahoaka Jody “no nanana ny fananganan-janaka, ny voninahitra, ny fanekem-pihavanana, ny didy aman-dalÓna, ny fanompoam-pivavahana, ny fampanantenana ary ireo patriarka, izy izay avy aminy no teraka, araka ny nofo, i Kristy” (R˘m 9,4-5) satria “tsy misy anenenana ny fanomezan-tsoa sy ny fiantsoan’Andriamanitra” (R˘m 11,29). 

840.  Ankoatr’izany, rahefa dinihina ny hoavy, ny Vahoakan’Andriamanitra tao amin’ ny Fanekem-pihavanana Taloha sy ny Vahoaka vaovao an’Andriamanitra dia mikendry tanjona mitovy : ny fiandrasana ny fahatongavan’ny Mesia (na ny fiverenany indray). Ny andrasana anefa, etsy an-daniny, dia ny fiverenan’ny Mesia, maty sy nitsangan-ko velona, nekena ho Tompo sy Zanak’Andriamanitra, ary etsy an-kilany ny fahatongavan’ny Mesia, izay mbola takona ny ho endriny, amin’ny farandro, dia fiandrasana arahina fitaintainana amin’ny tsy fahalalana na tsy fahazoana an-tsaina an’i Kristy Jesoa.

841. Ny fifandraisan’ny Fiangonana amin’ny Silamo. “Ny fandaharam-pamonjena,  dia natao hiarovana ihany koa ireo izay miaiky ny Mpahary, ka voalohany amin’izany ny silamo izay manambara ampahibemaso fa mitana ny finoan’i Abrahama, mitsaoka miaraka amintsika an’Ilay Andriamanitra tokana, mpamindra fo, mpitsara ny olombelona amin’ny farandro”[326].

842.Ny fifamatoran’ny Fiangonana amin’ireo antokom-pinoana tsy kristianina dia voalohany, ny an’ny fiandohana sy ny fiafarana iombonan’ny olombelona rehetra tsy an-kanavaka :

Satria, ny firenena rehetra dia mitambatra ho fiombonana tokana ihany ; fiandohana iray ihany ny azy ireo, satria nataon’Andriamanitra honina eto ambonin’ny tany ny taranak’olombelona rehetra ; manana tanjom-piafarÓna tokana koa izy ireo, dia Andriamanitra, izay ny fitahiana, ny fanehoana hatsaram-panahy ary ny fandaharam-pamonjena, dia mivelatra amin’ny rehetra, mandra-pahatongan’ny olom-pinidy ho tafangona ao amin’ilay tanÓna masina[327].

843. Fantatry ny Fiangonana ao amin’ireo antokom-pinoana hafa ny fikatsahana, “mbola manjavozavo sy amin’ny sary an’ohatra”, an’Andriamanitra tsy fantatra nefa akaiky noho Izy manome ho an’ny rehetra ny aina, ny fofon’ aina ary ny zavatra rehetra, sy noho Izy tia ny hahavoavonjy ny olombelona rehetra. Araka izany, asian’ny Fiangonana lanjany izay rehetra mety ho hita fa tsara sy marina ao amin’ny antokom-pinoana rehetra “ho toy ny fanomanana amin’ny evanjely sy ho toy ny fanomezana avy amin’Ilay izay manazava ny olombelona manontolo, mba hananany ny fiainana, amin’ny farany”[328].

844. Kanefa amin’ny fihetsika amam-pitondran-tena ara-pivavahan’izy ireo, ny olombelona dia mampiseho koa ny fetra sy ny fahadisoana izay manimba ao amin’izy ireo ny endrik’Andriamanitra :

Matetika tokoa, noho izy voafitak’ilay mpisompatra, dia nivaona tamin’ny fisainany izy ireo, fa natakalon’izy ireo lainga ny fahamarinan’ Andriamanitra, tamin’ny fanompoana ny zavaboary toy izay ny Mpahary, na koa noho izy velona sy maty tsy misy Andriamanitra amin’ity tany ity, dia mitolo-tena eo amin’ny toeran’ny famoizam-po tanteraka izy ireo[329].

845. Mba hanangona indray ny zanany rehetra izay naparitaky ny fahotana sy naniasia no nahatonga ny Ray hiantso ny olombelona rehetra ho ao amin’ny Fiangonan’ny Zanany. Ny Fiangonana no toerana tokony hahitan’ny olombelona ny maha-iray azy sy ny famonjena azy. Izy no “izao tontolo izao tafahavana indray”[330]. Izy no ilay sambo izay “namakivaky tokoa an’izao tontolo izao amin’ny fitsofan’ny Fanahy Masina eo ambanin’ny lain’ny Hazofijalian’ny Tompo”[331] araka ny sary an’ohatra hafa mamin’ny Aban’ny Fiangonana, izy no naseho an-tsarin’ny Sambofiaran’i N˘e izay hany mahavonjy amin’ny safo-drano[332].
 

“Ivelan’ny Fiangonana, tsy misy famonjena”

846. Ahoana no tokony handraisana io filazana marina miverimberina matetika teo am-bavan’ny Aban’ny Fiangonana io ? Raha lazaina mazava amin’ny fomba tsy misy isalasalana, dia midika fa ny famonjena rehetra ataon’ny Fiangonana izay Vatan’i Kristy, dia avy amin’i Kristy-Loha avokoa :

Ny K˘nsily, miankina amin’ny Soratra Masina sy ny Lovam-pampianarana, dia mampianatra fa ity Fiangonana mivahiny eto an-tany ity dia ilaina amin’ny famonjena. Satria, i Kristy irery ihany no mpanalalana sy lalam-pamonjena ; ary manjary tonga eo amintsika Izy ao amin’ny Vatany dia ny Fiangonana izany ; sady samy namafisiny tamintsika, raha nampianatra antsika tamin’ny fomba mazava Izy, fa izay ilana ny finoana sy ny Batemy, dia ilana ny Fiangonana ihany koa, izay ao aminy ny olombelona no miditra amin’ny alalan’ny varavaran’ny Batemy. Noho izany, ireo izay mandÓ na ny tsy hiditra ao amin’ny Fiangonana kat˘lika, na ny tsy haharitra ao, nefa mahalala fa naorin’Andriamanitra tamin’ny alalan’i Jesoa-Kristy ho tsy maintsy ilaina ny Fiangonana kat˘lika, dia mety tsy ho voavonjy izy ireny[333].

847. Io filazana marina io dia tsy mahakasika an’ireo izay tsy mahalala an’i Kristy sy ny Fiangonany, noho ny fahadisoana tsy avy amin’izy ireo :

Satria, ireo izay tsy mahalala ny Vaovao Mahafalin’i Kristy sy ny Fiangonany, izay tsy fahadisoana  ho azy ireo ny tsy fahalalana izany, kanefa mitady an’Andriamanitra amin’ny fo mahitsy sy miezaka hiasa, eo ambany fanampian’ny fahasoavany, mba hanatanteraka ny sitrapony araka ny k˘nsiansin’izy ireo izay manambara izany amin’izy ireo sy manoro izany amin’izy ireo, dia mety hahatafita azy ireo any amin’ny famonjena mandrakizay[334].

848. “Na dia afaka aza Andriamanitra, amin’ny lalana fantatr’Izy irery ihany, mitondra ireo olona tsy mahalala ny Vaovao Mahafaly, izay tsy fahadisoana ho azy ireo ny tsy fahalalana izany, ho amin’ny finoana izay raha tsy misy izany tsy misy ahazoana sitraka amin’Andriamanitra[335], dia manana adidy sady zo masina ny Fiangonana, hitory ny Evanjely”[336] amin’ny olombelona rehetra.

 

Ny fanirahana - adidy iray takýn’ny maha-kat˘lika ny Fiangonana 

849. Ny fahefana maha-misi˘nera. “Ny Fiangonana, noho izy nirahin’ Andriamanitra ho amin’ny firenena rehetra mba ho sakramentam-pamonjena ny daholobe, sy noho ireo adidy manokana takýn’ny maha-kat˘lika azy sy amin’ny fanekena ny didin’ny mpanorina azy, dia miezaka amin’ny heriny manontolo ho amin’ny fitoriana ny Evanjely amin’ny olombelona rehetra”[337] : “Koa mandehana ianareo, ataovy tonga mpianatro ny firenena rehetra, manaova batemy azy ireo amin’ny anaran’ny Ray sy ny Zanaka sy ny Fanahy Masina, ary ampianaro izy ireny hitandrina ny zavatra rehetra nandidiako anareo. Ary indro Aho eo aminareo lalandava ambara-pahatongan’ny faran’ izao tontolo izao” (Mt 28,19-20). 

850. Ny fiandohana sy ny tanjon’ny fanirahana. Ny fara loharanon’ny fahefana maha-misi˘neran’ny Tompo dia ao amin’ny fitiavana mandrakizain’ny Trinite Masina Indrindra :  “Amin’ny fomba aman-toetra maha-izy azy, ny Fiangonana, mandritra ny fivahiniany ety an-tany, dia misi˘nera, satria na ny fiandohan’ny tenany aza dia avy amin’ny fanirahana ny Zanaka sy ny fanirahana ny Fanahy Masina, araka ny fandaharan’Andriamanitra Ray”[338]. Ary ny tanjona faran’ny fanirahana dia tsy hafa fa ny mampandray anjara ny olombelona amin’ny fiombonana izay misy eo amin’ny Ray sy ny Zanaka ao amin’ny Fanahim-pitiavan’izy ireo[339]

851.Ny anton’ny fanirahana. Avy amin’ny fitiavan’Andriamanitra ho an’ny olombelona rehetra no nandraisan’ny Fiangonana lalandava ny adidy aman’ andraikitra sy ny herin’ny ezaka ataony amin’ny maha-misi˘nera : “Fa ny fitiavan’i Kristy no manery anay….”(2 K˘r 5,14)[340]. Satria, “tian’ Andriamanitra ny hahavoavonjy ny olombelona rehetra sy ny hahatongavany amin’ny fahalalana ny marina” (1 Tim 2,4). Sitrak’Andriamanitra ny famonjena ny olona rehetra amin’ny fahalalana ny fahamarinana. Ao amin’ ny marina no misy ny famonjena. Ireo izay mankato ny fanentanan’ny Fanahin’ny fahamarinana dia efa eny an-dalam-pamonjena sahady ; kanefa ny Fiangonana, izay taminy no nanankinana izany fahamarinana izany, dia tsy maintsy mihaona amin’ireo maniry izany mba hanomezany ho azy ireo izany. Satria noho izy mino ny fandaharam-pamonjena manenika an’izao tontolo izao, dia tsy maintsy ho misi˘nera izy. 

852.   Ny lalan-kizorana amin’ny fanirahana. “Ny Fanahy Masina no tompon-draharaha voalohany amin’ny fanirahana rehetra sahanin’ny Fiangonana”[341]. Izy no mitondra ny Fiangonana amin’ny lalan-kizorana amin’ny fanirahana. Ny Fiangonana “no manohy sy manitatra eny am-pamakivakiana ny tantara eny ny fanirahana ny Tenan’i Kristy, izay nirahina hitory ny Vaovao Mahafaly amin’ny malahelo ; koa ny lalana izay nizoran’ny Tenan’i Kristy ihany Óry, eo ambany fandrisihan’ny Fanahin’i Kristy, no tsy maintsy hizoran’ny Fiangonana, izany hoe mandalo amin’ny lalan’ny fahantrana, ny fanekena, ny fanompoana ary ny fanoloran-tena ho sorona hatramin’ny fahafatesana, izay nivoahan’i Kristy ho mpandresy tamin’ny alalan’ny fitsanganany ho velona”[342]. Izany no mahatonga “ny ran’ny martiry ho voa nafafy mahavokatra kristianina”[343].

853. Kanefaamin’ny fivahiniany ny Fiangonana dia mahalala tamim-pahazarana koa ny “elanelana izay mampisaraka ny hafatra ambarany sy ny halemen’olombelona amin’ireo izay anankinana izany Vaovao Mahafaly izany”[344]. Koa tsy misy afa-tsy ny firosoana amin’ny lalan’ “ny fivalozana sy ny fihavaozana”[345] ary “amin’ny varavarana tery izakana ny Hazofijaliana”[346] no ahafahan’ny Vahoakan’ Andriamanitra manitatra ny Fanjakan’i Kristy[347]. Satria, “tahaka ny naha tao anatin’ny fahantrana sy ny fanenjehana izay nanatanterahan’i Kristy ny Fanavotana, no iantsoana koa ny Fiangonana hiditra ao amin’io lalana io ihany mba hampitana amin’ny olombelona ny vokatry ny famonjena”[348]

854.Amin’ny fanirahana azy ihany “ny Fiangonana no miara-dalana amin’ny olombelona manontolo sy miara-mizaka ny anjara fiainana ara-nofon’izao tontolo izao ; toy ny lalivay izy, ary mova tsy aina mamelona ny fikambanan’ny olombelona antsoina hihavao ao amin’i Kristy sy hiova ho fianakavian’Andriamanitra”[349]. Ny ezaka amin’ny maha-misi˘nera izany, dia mitaky faharetana. Manomboka amin’ny fitoriana ny Evanjely amin’ny vahoaka sy amin’ireo vondron’olona izay tsy mbola mino an’i Kristy izany[350] ; avy eo mitohy amin’ny fananganana ankohonana kristianina, izay tokony ho “famantarana ny maha-eo amin’izao tontolo izao an’ Andriamanitra”[351], sy amin’ny fanorenana ny Fiangonana eo an-toerana[352] ; mampiditra ny fizotran’ny fampanaraham-bolon-tany ny kolontsaina, mba hahatonga nofo ny Vaovao Mahafaly ao amin’ireo kolontsaim-pirenena[353] ; tsy tokony ho hadinoina ny mahatsapa koa ny tsy fahombiazana. “Ny amin’izay mikasika ny olombelona, ny vondron’olona ary ny vahoaka, dia miandalana no ahatratran’ny Fiangonana azy ireo sy ahatafidirany ao amin’izy ireo, ary izakany ao aminy azy ireo araka izany, ho kat˘lika tanteraka”[354]

855.  Ny fanirahana ny Fiangonana dia mila ezaka ho amin’ny firaisan’ny kristianina[355]. Satria, “ny fisaraham-bazana eo amin’ny samy kristianina dia misakana ny Fiangonana tsy hahatanteraka ny hafenoan’ny maha-kat˘lika, izay toetrany manokana ao amin’ireo zanany, izay marina fa azy tamin’ny alalan’ny Batemy, nefa tafasaraka amin’ny fiombonana tanteraka aminy. Ary na ho an’ny tenan’ny Fiangonana ihany aza, manjary sarotra kokoa ny maneho amin’ny endriny rehetra ny hafenoan’ny maha-kat˘lika eo amin’ny tena fiainany marina”[356]

856. Ny lahasa maha-misi˘nera dia mila fifanakalozan-kevitra amim-panajana eo amin’ireo izay tsy mbola manaiky ny Vaovao Mahafaly[357]. Ny mpino dia afaka maka tombon-tsoa ho an’ny tenan’izy ireo ihany avy amin’io fifanakalozan-kevitra io amin’ny fianarana hahalala tsaratsara kokoa “izay rehetra efa misy ny fahamarinana sy ny fahasoavana ao amin’ireo firenena ho porofon’ny maha-eo an’Andriamanitra amin’ny fomba miafina”[358]. Raha mitory ny Vaovao Mahafaly amin’ireo izay tsy mahalala izany izy ireo, dia ny mba hanamafy, hameno ary hanandratra ny marina sy ny soa izay afafin’Andriamanitra eo anivon’ny olombelona sy ny vahoaka, ary mba handiovana azy ireo amin’ny fahadisoan-kevitra sy ny faharatsiana “ho voninahitr’ Andriamanitra, ho henatry ny demony ary ho fahasambaran’ny olombelona”[359].

 

IV. Ap˘st˘lika  ny Fiangonana 

857. Ap˘st˘lika ny Fiangonana satria naorina eo ambonin’ny ap˘st˘ly, ary mirakitra hevitra telo izany :
- naorina ary mbola miorina hatrany eo “ambonin’ny fanorenan’ny ap˘st˘ly” izy (Efez 2,20)[360], dia ireo vavolombelona nofidin’ny Tenan’i Kristy ihany sy nirahiny hanatanteraka ny iraka[361] ;
- izy no mitahiry sy mampita, miaraka amin’ny fanampian’ny Fanahy izay monina ao aminy, ny fampianarana[362], ny tahiry tsara, ny teny marina heno tamin’ny ap˘st˘ly[363] ;
- tsy mitsahatra ampianarina, amasinina ary tantanan’ny ap˘st˘ly izy mandra-piverin’i Kristy, noho ireo izay mandimby azy ireo amin’ny fiadidiana past˘raly sahanin’izy ireo : ny fiombonam-piadidian’ireo Eveka “ampian’ireo Pretra, miombona amin’ny dimbin’i Piera, mpiandry ondry fara tampon’ny Fiangonana”[364]:

Ry Ray mandrakizay ˘, tsy mandao ny andian’ondrinao Ianao fa miandry azy Ianao amin’ny alalan’ny ap˘st˘linao sambatra eo ambany fiarovanao maharitra. Mbola mitarika azy Ianao amin’ny alalan’ireo mpiandry ondry ireo ihany izay manohy ny asan’ny Zanakao ankehitriny[365].

 

Ny fanirahana ny ap˘st˘ly  

858. Iraky ny Ray i Jesoa. Hatrany am-piandohan’ny raharaham-pamonjeny Izy no “niantso ireo izay tiany hantsoina hankeo Aminy, ary nanendry Roa ambin’ny folo lahy tamin’izany hiara-kitoetra Aminy sy hirahiny hitory teny” (Mk 3,13-14). Koa noho izany, izy ireo no “iraka” irahiny (izay dikan’ny teny grika hoe apostoloi).  Ao amin’izy ireo no mitohy ny asa nanirahana ny Tenan’i Jesoa : “Tahaka ny nanirahan’ny Ray Ahy no anirahako anareo koa” (Jo 20,21)[366]. Koa ny andraiki-panompoan’izy ireo Óry dia ny fanohizana ny asa nanirahana ny Tenan’i Jesoa : “Izay mandray anareo, mandray Ahy”, hoy Izy tamin’ny Roa ambin’ny folo lahy (Mt 10,40)[367]

859. Nampiraisin’i Jesoa amin’ny fanirahana Azy noraisiny avy amin’ny Ray izy ireo : satria “tsy mahazo manao na inona na inona ho an’ny Tenany ihany ny Zanaka” (Jo 5,19.30) fa mandray ny zavatra rehetra avy amin’ny Ray izay naniraka Azy, tahaka izany ireo izay irahin’i Jesoa dia tsy afa-manao na inona na inona raha tsy Izy[368] izay andraisan’izy ireo ny fahefana amin’ny fanirahana sy ny fahefana hanatanteraka izany. Koa fantatry ny ap˘st˘lin’i Kristy Óry fa izy ireo dia voahosotr’Andriamanitra ho “mpandraharaha masin’ny fanekem-pihavanana vaovao” (2 K˘r 3,6), “mpandraharaha masin’Andriamanitra”( 2 K˘r 6,4), “masoivohon’i Kristy” (2 K˘r 5,20)  “mpanompon’i Kristy sy mpizara ny misterin’Andriamanitra” (1 K˘r 4,1). 

860.Amin’ireo fiadidian’ny ap˘st˘ly, dia misy sehon-javatra iray tsy mety ampitaina : ny nifidianana azy ireo ho vavolombelon’ny Fitsanganan’ny Tompo ho velona sy ho vato fototry ny Fiangonana. Kanefa misy koa ny sehon-javatra maharitra eo amin’ny fiadidian’izy ireo. Nampanantena azy ireo i Kristy fa ho eo amin’izy ireo ambara-pahatongan’ny farandro[369]. “Ny fanirahan’Andriamanitra nankinin’i Jesoa tamin’ny ap˘st˘ly dia natao haharitra hatramin’ny faran’ny taonjato rehetra, satria ny Evanjely izay tsy maintsy ampitain’izy ireo, ho an’ny Fiangonana, no fototry ny fiainany manontolo, mandritra ny faharetan’ny fotoana rehetra. Izany no nahatonga ny ap˘st˘ly nikarakara ny fananganana (…) mpandimby azy ireo”[370].
 

Ny Eveka dimbin’ny ap˘st˘ly 

861.”Mba hitohizan’ny fanirahana nankinina tamin’ny ap˘st˘ly aorian’ny fahafatesan’ izy ireo, dia nanome fahefana toy ny fara hafatra tamin’ireo mpiara-miasa aminy akaiky izy ireo, mba hamita ny lahasan’izy ireo sy hanamafy ny tsanganasa natombok’izy ireo, tamin’ny nanafarana azy ireo hiahy ny andian’ondry izay amin’izany no nanendren’ny Fanahy Masina azy ireo hamahana ny Fiangonan’ Andriamanitra. Koa noho izany nanangana olona ho amin’ity sokajy ity izy ireo, ary taty aoriana, nanapaka fa aorian’ny fahafatesan’izy ireo, dia olona hafa voazaha toetra no handray ny andraiki-panompoan’izy ireo”[371]

862.”Tahaka ilay adidy aman’andraikitra nankinin’ny Tenan’ny Tompo tamin’i Piera, ilay voalohany amin’ny ap˘st˘ly, sy natokana hampitaina amin’ireo mpandimby azy, natao ho adidy aman’andraikitra maharitra, no mampaharitra toy izany koa ny adidy aman’andraikitra nankinina tamin’ny ap˘st˘ly ho mpitondra Fiangonana, adidy aman’andraikitra izay ny filaharana masin’ny Eveka no tsy maintsy miantoka ny faharetany lalandava.” Izany no antony ampianaran’ny Fiangonana fa “ny Eveka, noho ny lalÓna fototra naorin’Andriamanitra, no mandimby ny ap˘st˘ly ho mpitondra Fiangonana, hany ka ireo izay mihaino azy ireo, mihaino an’i Kristy, izay mandÓ azy ireo, mandÓ an’i Kristy sy Ilay izay naniraka an’i Kristy”[372].

 

Ny ap˘st˘lÓ 

863. Ap˘st˘lika ny Fiangonana manontolo noho izy maharitra ao anatin’ny fiombonam-pinoana amam-piainana hatramin’ny fiandohany, amin’ny alalan’ny dimbin’i Md Piera sy ny ap˘st˘ly. Ap˘st˘lika ny Fiangonana manontolo noho izy “irahina” manerana an’izao tontolo izao ; ny rantsambatana rehetra ao amin’ny Fiangonana, na dia samihafa aza ny fomba, dia mandray anjara amin’izany fanirahana izany. “Ny fiantsoana kristianina dia midika koa amin’ny fomba aman-toetra maha-izy azy fa fiantsoana ho amin’ny ap˘st˘lÓ.” Ny antsoina hoe  “ap˘st˘lÓ”, dia “ny raharaha rehetra ataon’ny Vatana mistika” izay miezaka “hanitatra ny fanjakan’i Kristy manerana ny tany”[373]

864. “I Kristy nirahin’ny Ray no loharano sy fiandohan’ny ap˘st˘lÓ rehetra ataon’ny Fiangonana”, koa miharihary fa ny fahavokaran’ny ap˘st˘lÓ, na ny an’ny mpandraharaha voahosotra na ny an’ny lahika, dia miankina amin’ny fiombonan’izy ireo aina amin’i Kristy[374]. Arakaraka ny fiantsoana, ny antso takýn’ny vaninandro, ny fanomezan-tsamihafa avy amin’ny Fanahy Masina, no ahazoan’ny ap˘st˘lÓ endrika samihafa indrindra. Kanefa ny fitiavana lalandava, tovozina indrindra ao amin’ny Eokaristia, no “toy ny ain’ny ap˘st˘lÓ rehetra”[375]

865. Iray, masina, kat˘lika ary ap˘st˘lika ny Fiangonana, ao amin’ny maha-izy azy lalina sy farany, satria ao aminy no efa misy rahateo sy ho tanteraka amin’ny farandro “ ny Fanjakan’ny lanitra”, “ny Fahefan’Andriamanitra manjaka”[376], tonga ao amin’ny Tenan’i Kristy sy mitombo amin’ny fomba  mistery ao am-pon’ireo izay voakambana Aminy, ambara-piharihariny tanteraka any am-parany any. Koa noho izany, ny olombelona rehetra navotany, voaverina ao Aminy ho “masina sy madio tsy misy pentim-pahotana eo anatrehan’Andriamanitra anatin’ny Fitiavana”[377], dia hangonina ho Vahoaka tokan’Andriamanitra, “ho Vadin’ny Zanak’Ondry” (Ap˘k 21,9) “ho TanÓna masina nidina avy any an-Danitra, avy amin’Andriamanitra, mitondra ao aminy ny Voninahitr’Andriamanitra”[378]; ary “ny mandan’ny tanÓna dia miorina eo ambonin’ny vato fanorenana roa ambin’ny folo samy mitondra ny anarana tsirairay an’ireo ap˘st˘ly roa ambin’ny folon’ny Zanak’Ondry” (Ap˘k 21,14).

 

FAMINTINANA

866. Iray ny Fiangonana : tsy manana afa-tsy Tompo iray izy, tsy miaiky afa-tsy finoana iray izy, tsy nateraka afa-tsy tamin’ny Batemy iray izy, tsy mamorona afa-tsy Vatana iray izy, velomin’ny Fanahy iray, ho amin’ny fanantenana iray[379] ka amin’izany fiteny izany no ho resy ny fitsitokotokoana rehetra.

867. Masina ny Fiangonana : ilay Andriamanitra masina indrindra no mpamorona azy; i Kristy, Vadiny, no nanolo-tena ho azy mba hanamasina azy; ny Fanahin’ny fahamasinana no mamelon’aina azy. Na dia mbola misy mpanota aza ao aminy, dia izy no “ilay tsy misy fahotana natao ho an’ny mpanota”. Ao amin’ireo olomasina no mamirapiratra ny fahamasinany ; ao amin’i Maria izy no  efa masina manontolo rahateo.

868. Kat˘lika ny Fiangonana : mitory ny finoana manontolo izy ; mitondra ao aminy sy mizarazara ny hafenoan’ny fitaovam-pamonjena izy ; irahina ho amin’ny firenena rehetra izy ; manatona ny olombelona rehetra izy ; manerana ny fotoana rehetra izy ; misi˘nera[380] no fomba aman-toetra tena maha-izy azy.

869. Ap˘st˘lika ny Fiangonana : naorina eo ambonin’ny fototra maharitra izy : ny ap˘st˘ly roa ambin’ny folon’ny Zanak’Ondry[381] ; tsy mety rava izy[382]; maharitra amin’ny fahamarinana amin’ny tsy feteza-mandiso izy;  i Kristy no mitondra azy amin’ny alalan’i Piera sy ireo ap˘st˘ly hafa, ary eo amin’ny dimbin’izy ireo, dia ny Papa sy ny fiombonam-piadidian’ireo Eveka.

870. “Ny Fiangonana tokan’i Kristy izay ambarantsika ampahibemaso ao amin’ny Semboly fa iray, masina, kat˘lika ary ap˘st˘lika (…), dia ao amin’ny Fiangonana kat˘lika no misy azy, tantanan’ny dimbin’i Piera sy ireo Eveka miombona aminy, na dia maro be aza ireo singafototry ny fahamasinana sy ny fahamarinana mitoetra any ivelan’ny rafitra ijoroany[383].

 

Paragrafy  4. Ny mpinon’i Kristy
Ambaratongam-pitondrana, lahika, fanokanam-piainana

871. “Ny mpinon’i Kristy, noho izy ireo voakambana amin’i Kristy tamin’ny Batemy, dia ireo izay mitambatra ho Vahoakan’Andriamanitra, ary noho io antony io, mandray anjara araka ny fomban’izy ireo amin’ny raharaha maha-mpisorona, maha-mpaminany ary maha-mpanjaka an’i Kristy, dia voantso, samy araka ny fomba fiainany manokana avy, hisahana ny fanirahana nankinin’Andriamanitra tamin’ny Fiangonana mba hanatontosany izany eo amin’izao tontolo izao”[384]

872. “Eo amin’ireo mpinon’i Kristy, noho ny fihavaozan’izy ireo ao amin’i Kristy, raha ny amin’ny fahamendrehana sy amin’ny asa fanao, dia misy fitoviana marina tokoa, izay amin’izany no ifarimbonan’izy rehetra amin’ny fandrafetana ny Vatan’i Kristy, araka ny fomba fiainana sy ny anjara raharahan’ny tsirairay manokana”[385]

873. Ny tsy fitoviana izay sitraky ny Tompo mihitsy ny nametraka izany teo amin’ny rantsambatan’ny Vatany dia manampy amin’ny firaisany sy ny fanirahana azy. Satria, “maro ny andraiki-panompoana misy ao amin’ny Fiangonana, nefa tokana ny fanirahana. Nankinin’i Kristy tamin’ny ap˘st˘ly sy amin’ny dimbin’izy ireo ny fiadidiana hampianatra sy hanamasina ary hitondra amin’ny anarany sy amin’ny alalan’ny fahefany. Fa ny lahika nomena anjara adidy aman’andraikitra amin’ny maha-mpisorona, maha-mpaminany ary maha-mpanjaka an’i Kristy, dia mizaka ao amin’ny tenany ny anjara tandrify azy amin’izay fanirahana ny Vahoakan’ Andriamanitra manontolo, ao amin’ny Fiangonana sy eo amin’izao tontolo izao”[386]. Farany, misy “mpino izay ao amin’ny sokajin’ny an-daniny sy ny an-kilany [ambaratongam-pitondrana sy lahika], izay noho ny fanaovana voady hanaraka ny torohevitry ny Evanjely (…), dia manokam-piainana ho an’Andriamanitra sy miara-miasa amin’ny asam-pamonjena anirahana ny Fiangonana araka ny fomban’izy ireo manokana avy”[387].

 

I. Fanorenana ny ambaratongam-pitondrana ny Fiangonana

 

Inona no anton’ny andraiki-panompoan’ny Fiangonana ?  

874. Izy Kristy ihany no loharano ipoiran’ny andraiki-panompoana ao amin’ny Fiangonana. Izy no nanorina azy, nanome azy fahefana sy fanirahana, torolalana sy tanjom-piafarÓna :

I Kristy Tompo, mba hiantoka ny Vahoakan’Andriamanitra amin’ny mpiandry ondry sy ny fomba fitomboany, dia nanorina ao amin’ny Fiangonany ny andraiki-panompoana samihafa izay mikendry ny soa ho an’ny vatana manontolo. Satria, ireo mpandraharaha masina izay afaka mampiasa ny fahefana masina, dia milatsa-tenany hanompo ny rahalahiny, ka izay rehetra anisan’ny Vahoakan’Andriamanitra (…) dia mba ho tody any amin’ny famonjena[388].

875. “Atao ahoana no fino izay tsy mbola re aloha ? Atao ahoana no fandre raha tsy misy mpitoriteny ? Ary atao ahoana no fitory teny raha tsy misy irahina aloha ?” (R˘m 10,14-15). Tsy misy na iza na iza, na singan’olona na vondrom-piangonana, afaka hitory amin’ny tenany ihany ny Evanjely. “Avy amin’ny toriteny ny finoana” (R˘m 10,17). Tsy misy na iza na iza afaka manome ho an’ny tenany ihany ny fahefana sy ny fanirahana hitory ny Evanjely. Miteny sy miasa ny iraky ny Tompo, tsy avy amin’ny fahefan’ny tenany manokana, fa noho ny fahefana avy amin’i Kristy; tsy amin’ny maha-mpikambana azy ao amin’ny vondrom-piangonana, fa amin’ny fitenenana azy amin’ny anaran’i Kristy. Tsy misy na iza na iza afaka manolotra ho an’ny tenany ihany ny fahasoavana, fa tsy maintsy ampahafantarina sy atolotra izany. Mila mpandraharahan’ny fahasoavana, nahazo lalana sy nahazo fahefana ara-dalÓna avy amin’i Kristy izany. Avy Aminy no andraisan’ireo Eveka sy ireo Pretra ny fanirahana sy ny fahazoana (ny “fahefana masina”) miasa  in persona Christi Capitis (ao amin’ny Tenan’i Kristy Loha), andraisan’ireo Diakra ny hery enti-manompo ny vahoakan’Andriamanitra ao amin’ny “fanompoana” amin’ny litorzia, ny teny sy ny fifankatiavana, miombona amin’ny Eveka sy ny fivondronan’ny Pretrany. Io  andraiki-panompoana io izay anaovan’ny irak’i Kristy sy anomezany ny fanomezan’Andriamanitra izay tsy azon’izy ireo atao sy omena avy amin’ny tenan’izy ireo fotsiny, no antsoin’ny lovam-pampianaran’ny Fiangonana hoe “sakramenta”. Ny andraiki-panompoan’ny Fiangonana dia omena amin’ny alalan’ny sakramenta manokana.  

876. Ny fifamatorana anaty amin’ny toetra maha-sakramenta ny andraiki-panompoan’ny Fiangonana no endrika mampiavaka ny asa fanompoany. Satria, amin’ny fiankinana tanteraka amin’i Kristy izay manome iraka sy fahefana no tena mpanompon’i Kristy tokoa ny mpandraharaha masina[389], amin’ny endrik’i Kristy izay naka tamin-kalalahana ho antsika “ny fomban’ ny mpanompo” (Filip 2,7). Satria ny teny sy ny fahasoavana izay izy ireo no mpandraharaha masina amin’izany, dia tsy azy ireo, fa an’i Kristy izay nanankina izany tamin’izy ireo mba ho an’ny hafa, ka manjary mpanompon’ ny rehetra amin-kalalahana izy ireo[390].    

877. Torak’izany, misy manana endrika fiombonam-piadidiana, ny toetra maha-sakramenta ny andraiki-panompoan’ny Fiangonana. Satria, hatrany am-piandohan’ny raharaham-pamonjeny i Jesoa Tompo no nanendry ny Roa ambin’ny folo lahy, “tsirin’i Israely Vaovao sady koa fiandohan’ny ambaratongam-pitondrana masina”[391]. Nofidýna miaraka izy ireo, ka nirahiny miaraka koa, ary ny firaisana maha-mpiray tam-po ara-pinoana azy ireo dia ho amin’ny asa fampiombonana maha-mpiray tam-po ara-pinoana ny mpino rehetra; ho toy ny taratra sy porofon’ny fiombonan’ireo Olona-Andriamanitra izany firaisan’izy ireo izany[392]. Araka izany, ny Eveka rehetra dia manao ny andraiki-panompoany eo anivon’ny fiombonam-piadidiana maha-eveka,  miombona amin’ny Evekan’i R˘ma, dimbin’i Md Piera sy filohan’ny fiombonam-piadidiana ; ny Pretra dia manao ny andraiki-panompoan’izy ireo eo anivon’ny fivondronan’ny maha-pretra eo amin’ny di˘sezy, eo ambany fitondran’ny Evekan’izy ireo.

878. Farany, misy manana endrika an’ny tsirairay, ny toetra maha-sakramenta ny andraiki-panompoan’ny Fiangonana. Raha miasa amin’ny fiombonana ny mpandraharahan’i Kristy, dia miasa lalandava koa amin’ny tsirairay. Ny isam-batan’olona dia voantso tsirairay hoe : “Ianao, manaraha Ahy” (Jo 21, 22)[393], mba ho vavolombelona tsirairay, eo amin’ny asa fanirahana iombonana, amin’ny fiantsorohan’ny isam-batan’olona ny andraikitra eo anoloan’Ilay izay manome ny fanirahana, sy amin’ny fiasany “ao amin’ny tenany” sy ho an’ny olona : “Izaho manao batemy anao amin’ny anaran’ny Ray …”; “Izaho mamela ny fahotanao …”

879. Koa ny andraiki-panompoana ara-tsakramenta ao amin’ny Fiangonana Óry dia raharaha atao amin’ny anaran’i Kristy. Manana toetra an’ny tsirairay izy sady manana endrika fiombonam-piadidiana. Voamarina izany amin’ny fifamatorana misy eo amin’ny fiombonam-piadidiana maha-eveka sy ny filohany, ny dimbin’i Md Piera, ary amin’ny fifandraisana misy eo amin’ny andraikitra maha-mpiandry ondry ny Eveka ho an’ny Fiangonany eo an-toerana sy amin’ny fiahiana iombonana amin’ny fiombonam-piadidiana maha-eveka ho an’ny Fiangonana Manerana ny tany tontolo.

 

Ny fiombonam-piadidiana maha-eveka sy ny filohany, ny Papa 

880. I Kristy, tamin’ny nanendreny ny Roa ambin’ny folo, dia “nanangana azy ireo ho fiombonam-piadidiana, izany hoe ho vondrona maharitra, ary nametraka an’i Piera izay nofidiny teo anivon’izy ireo ho filohan’izy ireo”[394]. “Tahaka ny nanendren’ny Tompo an’i Md Piera sy ireo Ap˘st˘ly sisa, hitambatra ho fiombonam-piadidiana maha-ap˘st˘ly tokana ihany, no ifampiraisan’ny Evekan’i R˘ma, dimbin’i Md Piera, sy ny Eveka rehetra, dimbin’ny ap˘st˘ly, amin’izy ireo samy izy ireo”[395].

881. Ny Tompo no nanao an’i Sim˘na irery, izay nomeny anarana hoe Piera, ho vatolampin’ny Fiangonany. Tamin’izany no nanomezany azy ny fanalahidy[396];  Izy no nametraka azy ho mpiandry ny andian’ondry manontolo[397]. “Kanefa ilay adidy aman’andraikitra hamehy sy hamaha izay nomena an’i Piera, dia nomena koa, tsy misy isalasalana, ny fiombonam-piadidian’ireo ap˘st˘ly miray amin’ny filohan’izy ireo”[398]. Io adidy aman’andraikitra maha-mpiandry ondry an’i Piera sy ireo ap˘st˘ly hafa io, dia anisan’ny fototra iorenan’ny Fiangonana. Tohizin’ny Eveka izany eo ambany fahefan’ny Papa amin’ny Fiangonana manontolo. 

882. Ny Papa, Evekan’i R˘ma sy dimbin’i Md Piera, “no fototra maharitra sy hita maso ary fanorenana ny firaisana izay manakambana azy ireo amin’ny samy izy ireo, na Eveka, na ny mpino maro be”[399]. “Satria, ny Evekan’i R˘ma, ao amin’ny Fiangonana, noho ny adidy aman’andraikitra ny maha-Vikeran’i Kristy sy ny maha-Mpitondra Fiangonana manontolo azy, dia manana fahefana feno, ambony indrindra ary manerana ny tany tontolo izay azony ampiasaina lalandava amin-kalalahana”[400].

883. “Ny fiombonam-piadidiana  na vondron’ny maha-eveka, dia tsy manana fahefana raha tsy fantatra fa tena mikambana amin’ny Evekan’i R˘ma, amin’ny maha-filohany azy. Tahaka izany, io fiombonam-piadidiana io, no “fototry ny fahefana fara tampony sy feno koa eo amin’ny Fiangonana manontolo, fahefana izay tsy azo ampiasaina anefa, raha tsy miaraka amin’ny fankatoavan’ny Evekan’i Roma”[401].

884. “Ny Fiombonam-piadidian’ireo Eveka dia mampiasa ny fahefana eo amin’ny Fiangonana manontolo amin’ny fomba manetriketrika ao amin’ny K˘nsily Ekiomenika”[402]. “Tsy misy ny K˘nsily Ekiomenika raha toa ka tsy nohamafisin’ny dimbin’i Piera izany, na fara fahakeliny nekeny”[403].

885. “Amin’ny maha-fitambaran’olona maro karazana azy, io fiombonam-piadidiana io no mampiseho ny maha-samihafa sy ny maha-manerana ny tany tontolo ny Vahoakan’Andriamanitra ; izy no mampiseho, amin’ny alalan’ny famoriany ho eo ambanin’ny filoha iray ihany, ny maha-tokana ny andian’ondrin’i Kristy”[404]

886. “Ireo Eveka, araka ny anjara asany avy, no fototra sy fanorenana ny firaisana ao amin’ny Fiangonana eo an-toerana iandraiketan’izy ireo”[405]. Araka izany no “ampiasan’izy ireo ny fahefana maha-mpiandry ondry azy eo amin’ny ampahan’ny Vahoakan’Andriamanitra izay ankinina amin’izy ireo”[406], ampian’ny Pretra sy ny Diakra. Kanefa, amin’ny maha-mpikambana azy ao anatin’ny fiombonam-piadidiana maha-eveka, ny tsirairay amin’izy ireo dia manana anjara fiahiana ny Fiangonana manontolo[407], izay ampiasainy aloha “amin’ny fitondrana tsara ny Fiangonany manokana izay ampahany amin’ny Fiangonana manerana ny tany tontolo”, amin’izany no andraisany anjara “amin’ny fanasoavana ny Vatana mistika manontolo izay Vatan’ny Fiangonana koa”[408]. Io fiahiana io dia hampitomboina manokana amin’ireo mahantra[409], amin’ireo enjehina noho ny finoana, ary koa amin’ireo misi˘nera izay miasa manerana ny tany.
 

887.Ny Fiangonana eo an-toerana mifanakaiky sy mitovy kolontsaina no mitambatra ho fari-piadidiam-piangonana na vondrom-paritra midadasika antsoina hoe patriarkÓ na faritany[410]. Ny Eveka amin’ireo vondrom-paritra ireo dia afaka mivory amin’ny sin˘da na amin’ny k˘nsilim-paritany. “Tahaka izany, ny Fivondronan’ny Eveka, ankehitriny, dia afaka manampy amin’ny fomba maro sy mahavokatra mba ho hita mivaingana ny toe-tsaina amam-panahin’ny fiombonam-piadidiana”[411].


 

Ny adidy aman’andraikitra hampianatra

 
888. Ny Eveka, miaraka amin’ny Pretra, mpiara-miasa aminy, “dia manana ho voalohan-dahasa hitory ny Evanjelin’Andriamanitra amin’ny olombelona rehetra”[412], araka ny baikon’ny Tompo[413]. Izy ireo no “mpanao antso avo ny finoana, izay mitondra mpianatra vaovao eo amin’i Kristy, izy ireo no mpampianatra marina” ny finoana ap˘st˘lika, “manana ny fahefan’i Kristy”[414].

889. Mba hitazonana ny Fiangonana ao anatin’ny finoana madio tsy misy fahony nampitain’ny ap˘st˘ly, dia sitrak’i Kristy ny nanome ny Fiangonany ny fandraisana anjara amin’ny tsy feteza-mandiso momba ny fampianarana ananan’ny tenany, Izy ilay Fahamarinana. Amin’ny “hevi-pinoana mihoatra ny fahalalan’ny sain’ olombelona”, ny Vahoakan’Andriamanitra dia “miraiki-po maharitra amin’ny finoana”, eo ambany fitarihan’ny Toniam-pampianarana velon’ny Fiangonana[415].

890. Ny anton-draharaha ny Toniam-pampianarana dia mifamatotra amin’ny toetra raikitry ny fanekem-pihavanana naorin’Andriamanitra ao amin’i Kristy miaraka amin’ny Vahoakany ; izy no tsy maintsy miaro azy amin’ny fivaonan-kevitra sy amin’ny faharerahan-tsaina, ary miantoka azy amin’ny fahazoana, tsapa ety ivelany, manambara tsy misy diso ny finoana marina. Ny adidy aman’andraikitra past˘ralin’ ny Toniam-pampianarana, araka izany, dia nalamina mba hitandremana amin’ny tsy hialan’ny Vahoakan’Andriamanitra ao anatin’ny fahamarinana izay manafaka. Mba hanatanterahana io asa io, dia nomen’i Kristy ny mpiandry ondry ny fanomezam-pahasoavana amin’ny tsy feteza-mandiso momba ny finoana sy ny fomba fiainana amam-pitondran-tena. Ny fampiasana io fanomezam-pahasoavana io dia mety maka endrika amin’ny fombafomba maro :

891.“Izany tsy feteza-mandiso momba ny fampianarana izany, dia ananan’ny Evekan’i R˘ma, filohan’ny fiombonam-piadidian’ireo Eveka, ary ampiasainy rahefa manambara, amin’ny raki-tsoratra raikitra, lafim-pitambaram-pampianarana iray mahakasika ny finoana sy ny fomba fiainana amam-pitondran-tena izy, noho ny fiadidiana maha-mpiandry ondry sy maha-mpampianatra fara tampony ny mpino rehetra azy, sy noho izy nampandraiketana ny fanamafisana ny rahalahiny amin’ny finoana (…). Ny tsy feteza-mandiso momba ny fampianarana izay nampanantenaina ny Fiangonana dia miorina koa ao amin’ny vondron’ireo Eveka, rahefa ampiasainy ny Fahefana maha-mpampianatra fara tampony azy miombona amin’ny dimbin’i Piera”, indrindra amin’ny K˘nsily Ekiomenika[416]. Ny Fiangonana, amin’ny Toniam-pampianarany fara tampony, rahefa manolotra zavatra “inoana ho nambaran’ Andriamanitra”[417] sy araka ny fampianaran’i Kristy, dia “tsy maintsy araikitra ao anatin’ny fanekem-pinoana amin’ny famaritana toy izany”[418]. Io tsy feteza-mandiso momba ny fampianarana io dia miitatra lavitra toy ny tahirin’ny FanambarÓn’ Andriamanitra ihany koa[419].

892. Ny fanampian’Andriamanitra dia mbola nomena koa an’ireo dimbin’ny ap˘st˘ly, miaraka amin’ny dimbin’i Piera, rahefa mampianatra izy ireo, sy, amin’ny fomba manokana  ho  an’ny Evekan’i R˘ma, Mpitondra ny Fiangonana manontolo, raha manolotra fampianarana izay mitondra ho amin’ny fahalalana tsaratsara kokoa ny FanambarÓna ny amin’ny finoana sy ny fomba fiainana amam-pitondran-tena izy ireo, amin’ny fampiasana ny Fahefa-mampiana-pinoana andavanandro, na dia tsy tonga amin’ny fanoritana ny tsy feteza-mandiso momba ny fampianarana aza, sy tsy manapa-kevitra “amin’ny fomba raikitra”. Tokony “hanome ny fankatoavam-pivavahana avy amin’ny fisainany, amin’io fampianarana tsotra io ny mpino”[420], ka na miavaka amin’ny fankatoavam-pinoana aza izany, dia manohy azy kosa.

 

Ny adidy aman’andraikitra hanamasina 

893. Ny Eveka dia miantsoroka koa “ny fiandraiketana hizara ny fahasoavana amin’ny maha-mpisorona fara tampony”[421], indrindra amin’ny Eokaristia izay atolotry ny tenany na izay iantohany amin’ny fanatitry ny Pretra, mpiara-miasa aminy. Satria ny Eokaristia no votoatin’ny fiainan’ny Fiangonana eo an-toerana. Ny Eveka sy ny Pretra dia manamasina ny Fiangonana amin’ny alalan’ny vavak’izy ireo sy ny asan’izy ireo, amin’ny alalan’ny andraiki-panompoana ny teny sy ny sakramenta. Manamasina azy izy ireo amin’ny oha-piainan’izy ireo, “tsy amim-pizakazakana amin’ny anjara fiandrasana, fa amim-pisehoana ho m˘delin’ny andian’ondry” (1 Pi 5,3). Amin’izany “ izy ireo no ho tody, miaraka amin’ny andian’ondry nankinina tamin’izy ireo, any amin’ny fiainana mandrakizay”[422].

 

Ny adidy aman’andraikitra hitondra 

894. “Ireo Eveka no mitantana ny Fiangonan’izy ireo eo an-toerana toy ny vikera sy masoivohon’i Kristy amin’ny alalan’ny torohevitr’izy ireo, ny fandrisihan’izy ireo, ny oha-piainan’izy ireo, nefa koa amin’ny alalan’ny fahefan’izy ireo sy amin’ny alalan’ny fampiasana ny fahefana masin’izy ireo”[423], izay tokony ho ampiasain’izy ireo ho amin’ny hatsaram-pitondran-tena, ao anatin’ny toe-tsaim-panompoana izay an’ny Tompon’izy ireo[424]

895. “Io fahefana izay iantsorohan’ny tenan’izy ireo mihitsy amin’ny anaran’i Kristy io dia fahefana azy manokana, ara-dalÓna ary eo no eo mivantana : na izany aza, ny fampiharany izany dia miankina amin’ny fandaminana faran’ny fahefana fara tampony ao amin’ny Fiangonana”[425]. Kanefa, tsy azo atao hoe vikeran’ny Papa ireo Eveka, satria ny fahefana ifehezan’ny Papa andavanandro sy eo no eo mivantana ny Fiangonana manontolo, dia tsy manafoana fa manamafy sy miaro ny fahefan’izy ireo. Io fahefana io dia tsy maintsy atao mivelatra ao anatin’ny fiombonana miaraka amin’ny Fiangonana manontolo eo ambany fitondran’ny Papa.

896. Ny Mpiandry ondry tsara no ho m˘dely sy “endriky” ny fiadidian’ny maha-mpiandry ondry ny Eveka. Amin’ny fahatsapany ny fahalemeny “ny Eveka no afaka miseho ho be indrafo manoloana ireo tsy mahalala sy mania. Aoka tsy hadikidiky azy ny mihaino ireo izay miankina aminy, amin’ny fambombÓna azy ireo ho toy ny tena zanaka tokoa (…).  Raha ny amin’ny mpino, dia tokony hiraiki-po amin’ny Evekany izy ireo tahaka ny Fiangonana amin’i Jesoa-Kristy ary tahaka an’i Jesoa-Kristy amin’ny Rainy”[426] :

Arahonareo rehetra ny Eveka, tahaka an’i Jesoa-Kristy [manaraka] ny Rainy, sy ny fivondronan’ny maha-pretra tahaka ny ap˘st˘ly;  raha ny amin’ireo Diakra, hajaonareo izy toy ny lalÓnan’Andriamanitra. Aoka tsy hisy olona, raha tsy nahazo lalana avy amin’ny Eveka, hanao na inona na inona amin’izay mikasika ny Fiangonana[427].

 

II. Ny mpino lahika 

897. “Ny antsoina hoe lahika eto, dia ny kristianina ankapobeny afa-tsy ireo mpikambana ao amin’ny filaharana masina sy ny fiainan-drelijiozy ankatoavin’ny Fiangonana, izany hoe ny kristianina, izay voakambana amin’i Kristy tamin’ny Batemy, tafiditra ho anisan’ny Vahoakan’Andriamanitra manontolo, natao ho mpandray anjara araka ny fomban’izy ireo amin’ny raharaha maha-mpisorona, maha-mpaminany ary maha-mpanjaka an’i Kristy, ka misahana araka ny anjaran’izy ireo, ao amin’ny Fiangonana sy eo amin’izao tontolo izao, ny fanirahana izay an’ny vahoaka kristianina manontolo”[428].

 

Ny fiantsoana ny lahika 

898. “Ny fiantsoana manokana ny lahika dia mifototra amin’ny fikatsahana ny fanjakan’ Andriamanitra, indrindra amin’ny fiandraiketam-pitantanana ny zavatra ara-nofo eto tany izay alamin’izy ireo araka an’Andriamanitra (…). Anjaran’izy ireo, amin’ny fomba manokana, ny manazava sy ny mampitodika ireny zava-misy rehetra ara-nofo eto an-tany ireny izay ifandraisany lalina, hany ka hihatsara sy hiroborobo lalandava araka an’i Kristy izy ireny sy mba ho fiderana ny Mpahary sy Mpanavotra”[429]

899. Ny fahaiza-misanta-javatra eo amin’ny kristianina lahika dia ilaina manokana raha hahitana zava-baovao, hamoronana fomba hoenti-mamonto ny zava-misy ara-ts˘sialy, ara-p˘litika, ara-piharian-karena, araka izay fitakian’ny fitambaram-pampianarana sy ny fiainana kristianina. Izany fahaiza-misanta-javatra izany dia singafototra ara-dalÓna eo amin’ny fiainan’ny Fiangonana :

Ny mpino lahika no eo amin’ny loha laharana kokoa amin’ny fiainan’ny Fiangonana ; amin’ny alalan’izy ireo, ny Fiangonana no foto-pahaveloman’ny fiaraha-monina. Noho izany, izy ireo indrindra no tsy maintsy manana k˘nsiansy mazava kokoa lalandava, tsy hoe amin’ny maha-anisan’ny Fiangonana fotsiny, fa tena Fiangonana mihitsy, izany hoe ny fiombonan’ireo mpino eto an-tany eo ambany fitondran’ny Filoha iombonana, dia ny Papa sy ny Eveka miombona aminy. Ireo no Fiangonana[430].

900. Satria, toy ny mpino rehetra, ireo lahika nampiandraiketin’Andriamanitra ap˘st˘lÓ noho ny Batemy sy ny Fankaherezana, dia manana adidy sy manana zo, mandeha tsirairay na mivondrona amin’ny fikambanana, hiasa mba ho fantatra sy ho voarain’ny olombelona rehetra sy ny tany tontolo ny hafa-pamonjen’Andriamanitra ; mbola maika kokoa izany adidy izany raha toa ka tsy misy afa-tsy amin’ny alalan’izy ireo no ahafahan’ny olona mahaheno ny Vaovao Mahafaly sy mahalala an’i Kristy. Ao amin’ny ankohonam-piangonana, ilaina tokoa ny asan’izy ireo, fa raha tsy misy izany, dia matetika tsy afaka hitondra vokatra feno ny ap˘st˘lÓ ataon’ny mpiandry ondry[431].

 

Fandraisan’anjaran’ny lahika amin’ny adidy aman’andraikitra maha-mpisorona an’i  Kristy 

901. “Ny lahika, noho ny fanokanana azy ireo amin’i Kristy sy noho ny fanosoran’ny Fanahy Masina, dia nandray ny antso mampitolagaga sy ny fomba izay mamela ny Fanahy hitera-bokatra bebe kokoa hatrany ao amin’izy ireo. Satria, izay rehetra raharahan’izy ireo, fivavahan’izy ireo sy asan’ap˘st˘ly ataon’izy ireo, fiainan’izy ireo ao an-tokantrano sy ao amin’ny fianakaviana, asa mafy ataon’izy ireo isan’ andro, fialam-bolin’izy ireo ara-tsaina sy ara-batana, raha iainan’izy ireo amin’ny Fanahin’Andriamanitra, ary na dia ireo sedra-piainana aza, raha toa ka zakaina amim-paharetana, dia manjary “fanati-panahy ankasitrahan’Andriamanitra amin’ny alalan’i Jesoa-Kristy” (1 Pi 2,5) izany rehetra izany ; ary amin’ny fankalazana ny Eokaristia, ireny fanatitra ireny dia akambana amin’ny fanolorana ny Vatan’ny Tompo mba hatolotra amim-pitiavam-bavaka manontolo amin’ny Ray. Dia toy izany no anokanan’ny lahika an’izao tontolo izao ho an’Andriamanitra, amin’ny fanaovana vavaka fitsaohana an’Andriamanitra, na aiza na aiza, ao anatin’ny fahamasinam-piainan’izy ireo”[432].

902. Amin’ny fomba manokana, mandray anjara amin’ny adidy aman’andraikitra amin’ny fanamasinam-piainana ny ray aman-dreny “rahefa miaina ny maha-mpivady araka ny toe-tsaina amam-panahy kristianina sy manome ho an’ny zanany ny fanabeazana kristianina”[433]

903. Ny lahika, raha toa izy ireo ka manana ny toetra mendrika ilaina, dia mety azo raisina amin’ny fomba maharitra ho amin’ny andraiki-panompoan’ny mpamaky teny sy ny ak˘lita[434]. “Eo amin’ny zavatra ilain’ny Fiangonana izay mitaky izany noho ny tsy fahampian’ireo mpandraharaha masina, ny lahika dia afaka koa, na tsy mpamaky teny sy tsy ak˘lita aza izy ireo, misolo toerana amin’ny anjara raharaha sasantsasany sahanin’iretsy, dia ireto avy izany : mampiasa ny andraiki-panompoana ny teny, mitarika ny fivavahana litorzika, manao batemy sy mizara ny k˘monio masina, araka ny fandaminana voafaritry ny lalÓnan’ny Fiangonana”[435].

 

Fandraisan’anjaran’ny lahika amin’ny adidy aman’andraikitra maha-mpaminany an’i Kristy 

904. “I Kristy (…) dia nanatontosa ny anjara raharaha maha-mpaminany Azy, tsy amin’ny alalan’ny ambaratongam-pitondrana irery ihany (…), fa koa amin’ny alalan’ny lahika izay ajorony ho vavolombelon’izany amin’ny namatsiana azy ireo ny fahalalana ny dikan’ny finoana sy ny fahasoavan’ny teny”[436]:

Ny mampianatra olona iray mba hitarika azy ho amin’ny finoana no lahasan’ny mpitory teny tsirairay ary na dia ny mpino tsirairay koa aza[437].

905. Ny iraka maha-mpaminany ny lahika dia tanterahin’izy ireo koa amin’ny alalan’ny fitoriana ny Evanjely, “izany hoe ny fanambarÓna an’i Kristy atao amin’ny alalan’ny fijoroana vavolombelon’ny fiainana sy amin’ny alalan’ny teny”. Eo amin’ny lahika, “izany asam-pitoriana ny Evanjely izany (…) dia ahitana toetra miavaka sy fandairana manokana noho izy tontosaina amin’ny kojakojam-piainana iombonana mandavantaona”[438] :
Tsy mifototra amin’ny fijoroana vavolombelon’ny fiainana fotsiny, io ap˘st˘lÓ io : ny tena ap˘st˘ly marina dia mitady ny fotoana azo araraotina hanambarÓna an’i Kristy amin’ny alalan’ny teny, na amin’ny tsy mpino (…) na amin’ny mpino[439].
906. Amin’ireo samy mpino lahika izay afaka mahavita izany sy mianatra an’izany, dia afaka mitondra ny anjara birikin’izy ireo koa amin’ny fampiofanana ara-katesezy[440], amin’ny fampianarana taranjam-pahalalana masina[441], amin’ny fitaovam-pifandraisan’ny mpiara-belona[442].

907. “Araka ny adidy, ny fahaizana manokana ary ny laza izay ananan’izy ireo, dia manana zo izy ireo ary indraindray aza manana adidy hanome ny hevitr’izy ireo amin’ny Mpiandry ondry voahosotra, ny amin’izay mahakasika ny soa ho an’ny Fiangonana sy ny mampahalala izany amin’ny mpino hafa,  amin’ny faharetana miaro ny fahamarinana tsy misy tomika ny finoana sy ny fomba fiainana amam-pitondran-tena ary ny fanajana tokony hatao amin’ireo mpiandry ondry, sy amin’ny fiheverana ny tombon-tsoa iombonana sy ny fahamendrehan’ny olona”[443].

 

Fandraisan’anjaran’ny lahika amin’ny adidy aman’andraikitra maha-mpanjaka an’i Kristy

908. Tamin’ny fanekeny hatramin’ny fahafatesana[444] i Kristy no nampita tamin’ ny mpianany ny fanomezam-pahasoavana amin’ny fahafahana maha-mpanjaka, “mba hamongoran’izy ireo ny fahotana sy ny fanjakany ao amin’ ny tenan’izy ireo, amin’ny alalan’ny fahafoizan-tenan’izy ireo sy ny fahamasinam-piainan’izy ireo”[445] :

Izay mampanaiky ny vatan-tenany sy mitantana ny fanahiny, tsy mamela azy ho revon’ny firehetam-paniriana no tompon’ny tenany : azo antsoina hoe mpanjaka izy satria afaka mitondra ny tenany ihany ; sady afaka no mahaleo tena izy ary tsy manaiky ho baboin’ny fanandevozana mahameloka[446].

909. “Fanampin’izany, aoka ny lahika, amin’ny fanatambarana ny heriny, hitondra fanatsarana sahaza ireo rafi-pitondrana sy ireo fomba fiainana eto amin’izao tontolo izao, rahefa mandrisika ho amin’ny fahotana ireo, mba hahatongavan’ireo hifanaraka amin’ny fitsipi-pahamarinana sy hampandroso amin’ny fampiasana ny hatsaram-panahy toy izay ho vato misakana izany. Amin’ny fanaovana izany no amontosan’izy ireo amin’ny soatoavina ara-m˘raly ny kolontsaina sy ny tsanganasan’olombelona”[447]

910. “Ny lahika dia mety koa hahatsiaro tena fa voantso na tena voantso hiara-miasa amin’ireo mpiandry ondry amin’ny fanompoana ny ankohonam-piangonana tiana hitombo vahana sy aina, amin’ny fisahanana ny andraiki-panompoana maro karazana, araka ny fahasoavana sy ny fanomezam-pahasoavana tian’Izy Tompo hapetraka tsara ao amin’izy ireo”[448]

911. Ao amin’ny Fiangonana, “ny mpino lahika dia afaka mifarimbona araka ny lalÓna  manan-kery amin’ny fampiasana ny fahefam-pitondrana”[449]. Tahaka izany ny fisian’izy ireo ao amin’ny Filan-kevitra manokana[450], ny Sin˘dan’ny di˘sezy[451], ny Filan-kevitra past˘raly[452]; amin’ny fampiasana ny fiandraiketana past˘ralin’ny paroasy[453]; ny fiaraha-miasa amin’ny Filan-kevitra momba ny raharaha ara-piharian-karena[454]; ny fandraisana anjara amin’ny  tribonalim-piangonana[455], sns.

912. Ny mpino dia tokony “hanavaka amim-pitandremana ny zo amin’ny adidy izay iantsorohan’izy ireo amin’ny maha-rantsambatan’ny Fiangonana azy ireo, sy izay tandrifin’izy ireo araka ny maha-olon’ny fiaraha-monina azy ireo. Aoka izy ireo hiezaka hampifandrindra an’ireny amin’ny samy izy ireny, amin’ny fahatsiarovan-tena fa ny k˘nsiansy kristianina no tokony ho mpitari-dalana azy ireo amin’ny sehatra rehetra misy amin’izao fiainana ara-nofo eto an-tany izao, satria tsy misy na iray aza asa fanaon’olombelona, amin’ny maha-ara-nofo izany, ho azo esorina amin’ny fahefan’ Andriamanitra”[456].

913. “Amin’izany, ny lahika rehetra, noho ny fanomezana izay natao ho azy ireo, dia mitambatra ho vavolombelona no sady fitaovana velona amin’ny fanirahana ny tenan’ny Fiangonana rahateo ihany "araka ny ambaratongam-panomezana avy amin’i Kristy" (Efez 4,7)”[457].

 

III. Ny fanokanam-piainana  

914. “Ny lalam-piainana miorina amin’ny fanaovana voady araka ny torohevitry ny Evanjely, na tsy mikasika ny rafitr’ambaratongam-pitondrana ny Fiangonana aza, dia tsy azo lavina fa anisan’ny fiainany sy ny fahamasinany”[458].

 

Torohevitry ny Evanjely, fanokanam-piainana 

915. Ny torohevitry ny Evanjely, amin’ny hamaroan’izy ireo, dia atolotra ho an’izay rehetra mpianatr’i Kristy. Ny fahalavorariana amin’ny fitiavana izay iantsoana ny mpino rehetra, no ananan’ireo izay manolo-tena an-kalalahana amin’ny famaliana ny antso ho amin’ny fanokanam-piainana, adidy mampihatra ny fahadiovam-pitiavana amin’ny fijanonana ho mpitovo noho ny Fanjakan’Andriamanitra, ny fahantrana ary ny fanekena. Ny fanaovana voady araka ireo torohevitra ireo, ao anatin’ny toe-piainana mafy orina ankatoavin’ny Fiangonana, no mampiavaka ny toeran’ny “fanokanam-piainana”[459] ho an’Andriamanitra. 

916. Amin’izany ny toetran’ny fanokanam-piainana no hita fa iray amin’ireo fomba ahalalana ny fanokanana “lalina indrindra”, izay miorim-paka amin’ ny Batemy sy atokana manontolo ho an’Andriamanitra[460]. Ny kendren’ny mpinon’i Kristy amin’ny fanokanam-piainana, eo ambany fanentanan’ny Fanahy Masina, dia ny hanaraka an’i Kristy akaikikaiky kokoa, ny hanolo-tena amin’Andriamanitra tiany mihoatra noho ny zavatra rehetra, ary eo am-pikatsahana ny fahalavorariam-pitiavana hanompo ny Fanjakan’ Andriamanitra, dia ny hampahafantatra sy hitory ao amin’ny Fiangonana ny voninahitry ny tontolo ho avy[461].

 

Hazo lehibe iray, maro sampana 

917. “Tahaka ny hazo iray izay misampantsampana amin’ny fomba mampitolagaga sy maro ao amin’ny sahan’ny Tompo, niainga avy amin’ny tsirin’ny voa nafafin’ Andriamanitra, dia tahaka izany no itomboan’ny endrika samihafa ny fiainana manirery na mivondrona, ny fianakaviana samihafa izay ny loharanon-karena ara-panahy dia sady mahasoa ny mpikambana amin’ireny fianakaviana ireny no mahasoa ny Vatan’i Kristy manontolo”[462].

918. “Hatrany am-piandohan’ny Fiangonana, nisy lehilahy sy vehivavy izay naniry, amin’ny fampiharana ny torohevitry ny Evanjely, hanaraka an-kalalahana an’i Kristy sy haka tahaka Azy araka ny tena izy kokoa ary, araka ny fombany avy, miaina ny fanokanam-piainana amin’Andriamanitra. Maro tamin’izy ireny, teo ambany tosi-kerim-pamporisikin’ny Fanahy Masina, no niaina tao anatin’ny fitoka-monina, na koa nanorina fianakavian-drelijiozy izay noraisin’ny Fiangonana tamim-pifaliana sy nankatoaviny tamin’ny fahefany”[463].

919. Ny Eveka dia miezaka lalandava handanjalanja ny fanomezam-pahasoavana momba ny fanokanam-piainana vaovao nankinin’ny Fanahy Masina amin’ny Fiangonany ; ny fankatoavana ny endrika vaovao ny fanokanam-piainana dia natokana ho an’ny Foibem-pitondrana ap˘st˘lika[464].

 

Fiainan’ny mpitoka-monina irery

920. Na tsy manao voady ampahibemaso lalandava araka ny torohevitra telo ny Evanjely aza ny mpitoka-monina irery, dia “ao anatin’ny fiesorana mafimafy kokoa amin’izao tontolo izao, ao anatin’ny fahanginan’ny fitoka-monina, ao anatin’ny fahazotoana mivavaka sy ny fivalozana, no anokanany ny fiainany amin’ny fiderana an’Andriamanitra sy amin’ny famonjena an’izao tontolo izao”[465]

921. Asehon’izy ireo amin’ny tsirairay io endrika anatin’ny misterin’ny Fiangonana io, izay tsy inona fa fisakaizana lalin’ny tsirairay amin’i Kristy. Ny fiainan’ny mpitoka-monina irery, takona eo imason’ny olombelona, dia fitoriana mangina an’Ilay izay nanolorany ny fiainany, satria Izy no zavatra rehetra ho azy. Izany no antso manokana hahitana any an’efitra, ao anatin’ny adim-panahy ihany koa, ny voninahitr’Ilay Nofantsihana.

Ny virjiny sy ny maty vady manokan-tena 

922. Hatramin’ny andron’ny ap˘st˘ly, nisy virjiny[466] kristianina sy maty vady[467], nantsoin’ny Tompo hifikitra Aminy manontolo ao anatin’ny fahafahana tanteraky ny fo sy ny vatana ary ny fanahy, izay nandray fanapahan-kevitra, nankatoavin’ny Fiangonana, hiaina ao anatin’ny toe-piainan’ny virjiny mandra-pahafaty ireo  nanokan-tena ho virjiny, ary hiaina ao anatin’ny fahadiovam-pitiavana mandra-pahafaty ireo maty vady manokan-tena, “noho ny Fanjakan’ny lanitra” (Mt 19,12). 

923. “Amin’ny fanambarÓna ny tenim-pikasana masina hanaraka an’i Kristy akaikikaiky kokoa, [ny virjiny] no manokan-tena ho an’Andriamanitra amin’ny alalan’ny Eveka mitondra di˘sezy araka ny fombam-pivavahana litorzika ankatoavina, no manambady amin’ny fomba mistika an’i Kristy Zanak’ Andriamanitra, ary manolo-tena ho amin’ny fanompoana ny Fiangonana”[468]. Amin’ny alalan’io fombam-pivavahana manetriketrika io (Consecratio virginum) “ilay virjiny no tonga anisan’ny olona manokan-tena, famantarana mihoatra ny tsapa sy ny hita ny fitiavan’ny Fiangonana mankamin’i Kristy, sary eskat˘l˘zikan’io Vady io any an-Danitra sy ny ny fiainan-ko avy”[469].

924. Noho ny fikambanan’ny virjiny, “mitovitovy fomba amin’ireo fikambanan’ny manokam-piainana ho an’Andriamanitra”[470], dia mametraka ny vehivavy miaina eto amin’izao tontolo izao (na ny relijiozy vavy mihiboka)  ho amin’ny fivavahana, fivalozana, fanompoana ny anadahiny ary asa maha-ap˘st˘ly, araka ny toetra sy ny fanomezam-pahasoavana  mifanandrify  amin’izany nomena ny tsirairay[471]. Ny manokan-tena ho virjiny dia afaka mivondrona mba hitandremana araka ny tena izy ny teny naloakan’ny vavan’izy ireo[472].

 

Ny fiainan-drelijiozy

925. Ny fiainan-drelijiozy,  teraka tany Atsinanana tamin’ny taonjato voalohandohan’ny fivavahana kristianina[473] ary niainana tao anatin’ireo fikambanana natsangan’ny Fiangonana ara-dalÓna[474], dia miavaka amin’ireo fanokanam-piainana amin’ny endriny hafa araka ny fanompoam-pivavahana, araka ny fanononana voady ampahibemaso an’ireo torohevitry ny Evanjely, araka ny fiainana maha-mpiray tam-po ara-pinoana mitondra amin’ny fiombonana, araka ny fijoroana ho vavolombelona amin’ny firaisan’i Kristy sy ny Fiangonana[475].

926. Ny fiainan-drelijiozy dia miankina amin’ny misterin’ny Fiangonana. Fanomezana noraisin’ny Fiangonana tamin’ny Tompony izany, ary atolony ho toy ny lalam-piainana mafy orina eo amin’ny mpino nantsoin’Andriamanitra amin’ny fanaovana voady araka ny torohevitry ny Evanjely. Amin’izany, azon’ny Fiangonana atao ny sady maneho an’i Kristy no mahatsiaro tena ho Vadin’ny Mpamonjy. Ny fiainan-drelijiozy dia asaina mampahafantatra, amin’ireo endriny samihafa, ny fitiavana avy amin’Andriamanitra ihany, amin’ny fitenin’izao andro iainantsika izao.

927. Ny relijiozy rehetra, na afaka amin’ny fandidian’ny mpitondra eo an-toerana na tsy afaka[476], dia mahazo toerana ho anisan’ny mpiara-miasa amin’ny Eveka mitondra di˘sezy amin’ny fiadidiana maha-mpiandry ondry azy[477].  Ny fampijoroana sy fanitarana ny maha-misi˘nera ny Fiangonana dia mila ny fisian’ny fiainan-drelijiozy amin’ny endriny rehetra, hatrany am-panombohana ny fitoriana ny Evanjely[478]. “Ny tantara dia manamarina ny halehiben’ny fahamendrehan’ireo fianakavian-drelijiozy tamin’ny fampielezana ny finoana sy tamin’ny fanorenana Fiangonana vaovao, nanomboka tamin’ny Fikambanan’ny mpitoka-monina fahiny sy ny Fikambanan-drelijiozy tamin’ny taonjato antenatenany ka hatramin’ny Fikambanan-drelijiozy amin’ny androm-piainana ankehitriny”[479].
 

Ny fikambanana tsy relijiozy

928. “Ny fikambanana tsy relijiozy dia fikambanan’ny fanokanam-piainana izay ao ny mpino miaina eo amin’izao tontolo izao no miezaka ho amin’ny fahalavorariam-pitiavana sy mikely aina handray anjara indrindra avy ao anaty amin’ny fanamasinana an’izao tontolo izao”[480]

929. Amin’ny alalan’ny “fanokanam-piainana tanteraka sy manontolo amin’[izany] fanamasinana [izany] ”[481], ny mpikambana amin’ireny fikambanana ireny no mandray anjara amin’ny asam-pitoriana ny Evanjely sahanin’ny Fiangonana, “eo amin’izao tontolo izao sy miainga avy amin’izao tontolo izao”[482], izay ny fisian’izy ireo ao dia miasa “araka ny fomban’ny lalivay”[483]. Ny fijoroan’izy ireo ho vavolombelon’ny fiainana kristianina dia mikendry ny handaminana araka an’Andriamanitra izao zava-misy ara-nofo eto an-tany izao sy haninteraka an’izao tontolo izao amin’ny herin’ny Evanjely”. Zakain’izy ireo ao aminy amin’ny alalan’ny fifamatorana masina ny torohevitry ny Evanjely ary tandrovin’izy ireo amin’ny samy izy ireo ny fiombonana sy ny firahalahiana sahaza ny fombam-piainana tsy maha-relijiozy azy ireo[484].

 

Ny fikambanam-piainana ap˘st˘lika

930. Eo anilan’ny endrika samihafa ny fanokanam-piainana no “maka toerana ny fikambanam-piainana ap˘st˘lika ka ny mpikambana ao aminy, na tsy manao voadin-drelijiozy aza, dia mikatsaka ny tanjona hotratrarina amin’ny maha-ap˘st˘ly sahaza  ny fikambanany, ary amin’ny fiombonam-piainana maha-mpiray tam-po ara-pinoana no mikendry, araka ny fombam-piainany manokana, ny fahalavorariam-pitiavana amin’ny fitandremana ny lalÓm-panorenana. Misy fikambanana ao amin’izy ireo izay ny mpikambana no mizaka ao aminy ny torohevitry ny Evanjely”, araka ny lalÓm-panorenan’izy ireo[485].

 

Fanokanana sy fanirahana : mitory an’Ilay Mpanjaka ho avy

931. Noho izy nanolo-tena amin’Andriamanitra tiana indrindra, ilay izay efa natokan’ny Batemy ho Azy, dia mahatsiaro tena araka izany, ho voatokana lalindalina kokoa amin’ny fanompoana an’Andriamanitra, sy voatolotra ho amin’ny fanasoavana ny Fiangonana. Amin’ny lalan’ny fanokanam-piainana ho an’Andriamanitra no anehoan’ny Fiangonana an’i Kristy sy ampisehoany ny fiasan’ny Fanahy Masina ao aminy, amin’ny fomba mahatalanjona. Koa ireo izay manao voady araka ny torohevitry ny Evanjely Óry dia manao ho vaindohan-draharaha hiaina ny fanokanam-piainan’izy ireo. “Fa satria izy ireo manokam-piainana hanompo ny Fiangonana, ka noho izany, voatery izy ireo hanao amin’ny fomba miavaka ny tsanganasa misi˘nera, araka ny fomba manokana an’ny Fikambanan’izy ireo”[486]

932. Ao amin’ny Fiangonana izay toy ny sakramenta, izany hoe famantarana sy fitaovan’ny ain’Andriamanitra, ny fanokanam-piainana no miseho ho famantarana manokana ny misterin’ny Fanavotana. Ny manara-dia sy ny maka tahaka an’i Kristy “akaikikaiky kokoa”, ny mampiseho “mazavazava kokoa” ny maha-tsinontsinona ny tena, dia ny miditra “lalindalina kokoa” ao am-pon’i Kristy, amin’ireo mpiara-belona amin’ny tena. Satria ireo izay ao amin’io lalana “teritery kokoa” io dia mandrisika ny rahalahiny amin’ny oha-piainan’izy ireo, ijoroan’izy ireo ho vavolombelona mampitolagaga fa hoe : “izao tontolo izao dia tsy mety ho voaova endrika sy ho voatolotra ho an’Andriamanitra, raha tsy misy ny toe-panahin’ny hasambarana”[487]

933. Na ampahibemaso io fijoroana ho vavolombelona io, toy ny amin’ny fiainan-drelijiozy, na tsy misehoseho firy, na miafina mihitsy, ny fahatongavan’i Kristy dia mitoetra ho fiandohana sy Kintana fitarik’andron’ny fiainan’ireo manokan-tena rehetra : 

Satria ny Vahoakan’Andriamanitra tsy manana fonenana maharitra ety an-tany, [izany toetra izany] (…) no mampiseho amin’ny mpino rehetra ny fisiana, efa eto amin’ity fotoana iainana ity rahateo, ireo haren-tsoan’ny lanitra; izy no maneho ny fiainana vaovao sy mandrakizay azo tamin’ny Fanavotan’i Kristy, izy no mitory ny fitsanganan-ko velona ho avy sy ny voninahitry ny lanitra[488].

 

FAMINTINANA

934. “Avy amin’ny fanorenan’Andriamanitra, dia misy amin’ireo mpino, ao amin’ny Fiangonana, no voatokana ho mpandraharaha masina, izay ara-dalÓna ny iantsoana azy koa hoe olom-boahosotra ; ny an’ny hafa dia antsoina hoe lahika”. Farany, misy mpino ao amin’ny sokajin’ny andaniny sy ny ankilany izay manokam-piainana ho an’Andriamanitra, amin’ny fanaovana voady hanaraka ny torohevitry ny Evanjely, ary mampiasa izany amin’ny fanirahana ny Fiangonana[489].

935. Mba hitory ny finoana sy hanorina ny Fanjakany, no nanirahan’i Kristy ny ap˘st˘liny sy ny dimbin’izy ireo. Nomeny anjara amin’ny fanirahana Azy izy ireo. Avy Aminy no andraisan'izy ireo ny fahefana hiasa amin’ny anaran’ny Tenany.

936. Ny Tompo no nanao an’i Md Piera ho fanorenana hita maso ny Fiangonany. Nomeny azy tamin’izany ny fanalahidy. Ny Evekan’ny Fiangonan’i R˘ma, dimbin’i Md Piera, no filohan’ny Fiombonam-piadidian’ireo Eveka, Vikeran’i Kristy ary Mpitondra ny Fiangonana manontolo eto amin’ity tany ity[490].

937. Ny Papa, araka ny fanorenan’Andriamanitra, no manana ny fahefana fara tampony, feno, eo no eo mivantana ary manerana ny tany tontolo ho amin’ny fiadidiana ny olona[491].

938. Ny Eveka rehetra, napetraky ny Fanahy Masina, no mandimby ny ap˘st˘ly. Izy ireo tsirairay araka ny anjara asany, no fototra hita maso sy fanorenana ny firaisana ao amin’ny Fiangonan’izy ireo eo an-toerana[492].

939. Ampian’ny Pretra, mpiara-miasa aminy, sy ny Diakra, ny Eveka dia manana adidy aman’andraikitra hampianatra tsy misy diso ny finoana, hankalaza amin’ny fanompoam-pivavahana, indrindra ny Eokaristia, ary hitondra ny Fiangonany amin’ny tena maha-mpiandry ondry tokoa. Anisan’ny fiadidiany koa ny fiahiana ny Fiangonana manontolo, miaraka amin’ny Papa sy eo ambany fahefany.

940. “Ny maha-lahika ny lahika manokana, dia ny miaina eo anivon’izao tontolo izao sy ny manao ny raharahan’izao tontolo izao, antsoin’ Andriamanitra izy ireo hanao ny ap˘st˘lÓn’izy ireo eo amin’izao tontolo izao araka ny fiasan’ny lalivay, noho ny herin’ny fanahy maha-kristianina[493].

941. Ny lahika dia mandray anjara amin’ny maha-Mpisorona an’i Kristy : arakaraka ny iraisany Aminy, no ampivelaran’izy ireo ny fahasoavan’ny Batemy sy ny Fankaherezana, eo amin’ny sehatra rehetra mikasika ny fiainan’ny olona manokana, ny fianakaviana, ny fiaraha-monina ary ny Fiangonana, sy anatanterahany tahaka izany ny antso ho amin’ny fahamasinana miantefa amin’ny vita batemy rehetra.

942. Noho ny iraka maha-mpaminany azy ireo, ny lahika dia voantso koa hijoro ho vavolombelon’i Kristy, amin’ny fisehon-javatra rehetra sy eo anivon’ny fiombonam-ben’ny olombelona mihitsy[494].

943. Noho ny iraka maha-mpanjaka azy ireo, ny lahika dia manana fahefana hamongotra ny fahotana sy ny fanjakany ao amin’ny tenan’izy ireo sy eo amin’izao tontolo izao, amin’ny alalan’ny fahafoizan-tenan’izy ireo sy ny fahamasinam-piainan’izy ireo[495].

944.Ny fanokanam-piainana ho an’Andriamanitra dia hita miharihary amin’ ny fanaovana voady ampahibemaso araka ny torohevitry ny Evanjely momba ny fahantrana, ny fahadiovam-pitiavana ary ny fanekena ao anatin’ny toe-piainana mafy orina ankatoavin’ny Fiangonana.

945. Ilay efa natokan’ny Batemy ho an’Andriamanitra, noho izy nanolo-tena Aminy izay tiany indrindra, dia mahatsiaro tena, ao amin’ny lalan’ny fanokanam-piainana, fa tafiditra lalindalina kokoa amin’ny fanokanan-tena hanompo an’Andriamanitra sy amin’ny fanoloran-tena hanasoa ny Fiangonana manontolo.

 

Paragrafy  5. Ny fiombonan’ny olomasina

946. Ny Sembolin’ny ap˘st˘ly, rahefa avy niaiky ny finoana “ny Fiangonana Masina kat˘lika”, dia manampy hoe “ny fiombonan’ny olomasina”. Io andalana io, dia tsy misy isalasalana fa fanazavana miharihary ny teo aloha : “Inona moa ny Fiangonana fa tsy ny fitambaran’ny olomasina rehetra ve[496] ?” Ny fiombonan’ny olomasina raha soritana mazava, dia ny Fiangonana. 

947. “Satria mirafitra ho vatana iray ihany ny mpino rehetra, ka ampitaina amin’ny hafa ny haren-tsoan’ny tsirairay (…).Tsy maintsy hinoana, araka izany, fa misy fiombonana haren-tsoa ao amin’ny Fiangonana. Ny rantsambatana ambony indrindra anefa dia i Kristy, satria Izy no loha (…). Araka izany, ny haren-tsoan’i Kristy dia ampitaina amin’ny rantsambatana rehetra, ary izany fampitana izany dia atao amin’ny alalan’ny sakramentan’ny Fiangonana”[497]. “Noho io Fiangonana io entin’ny Fanahy tokana ihany, ny haren-tsoa rehetra izay noraisiny dia manjary ilaina ho tahiry iombonana”[498].

948. Ka noho izany ny teny hoe “fiombonan’ny olomasina”, dia manana dikany roa mifamatotra mafy : “fiombonana amin’ny zavatra masina, sancta” sy “fiombonana eo amin’ny samy olona masina, sancti”.

Sancta sanctis ! (Izay zava-masina ho an’ireo izay olomasina)”, no ambaran’ny mpitarika fankalazana amin’ny ankamaroan’ny litorzia tatsinanana, rahefa amin’ny fanandratana ny Tolotra masina mialoha ny fizarana k˘monio. Ny mpino (sancti) dia velomin’ny Vatana aman-dRan’i Kristy (sancta) mba hitombo ao amin’ny fiombonana amin’ny Fanahy Masina (Koin˘nia) sy hampita izany amin’izao tontolo izao.  

 

I. Ny fiombonana amin’ny harem-panahy

949.Tao amin’ny ankohonam-piangonana voalohany tao Jerosalema, dia “nazoto tamin’ny fampianaran’ny ap˘st˘ly, nahatoky tamin’ny fiombonana maha-mpiray tam-po ara-pinoana, tamin’ny famakiana ny mofo ary tamin’ny fivavahana” (Asa 2,42) ny mpianatra :

Ny fiombonana amin’ny finoana. Ny finoan’ny mpino no finoan’ny Fiangonana noraisina avy tamin’ny ap˘st˘ly, raki-piainana izay mitombo amin’ny fizarana izany. 

950. Ny fiombonana amin’ny sakramenta. “Ny vokatry ny sakramenta rehetra dia ho an’ny rehetra. Satria ny sakramenta, fa indrindra ny Batemy izay toy ny varavarana ka aminy no idiran’ny olombelona ao amin’ny Fiangonana, no tahaka ny fatorana masina izay mampiray ny rehetra sy mamehy azy ireo amin’i Jesoa-Kristy. Ny fiombonan’ny olomasina, dia fiombonana amin’ireo sakramenta (…). Ny anarana hoe fiombonana dia azo iantsoana ny tsirairay amin’ireo, satria ny tsirairay amin’ireo dia mampiray antsika amin’ Andriamanitra (…). Kanefa io anarana io dia sahaza tsara ny Eokaristia raha miohatra amin’ny hafa rehetra, satria ny Eokaristia indrindra no mahatanteraka an’io fiombonana io”[499].

951.Ny fiombonana amin’ny fanomezam-pahasoavana : ao amin’ny fiombonan’ ny Fiangonana, ny Fanahy Masina “dia mizara koa amin’ireo mpino araka ny ambaratonga rehetra (…) ny fahasoavana manokana”, ho amin’ny fandrafetana ny Fiangonana[500]. Ary “samy omena ny fanomezana maneho ny Fanahy izy tsirairay avy, mba hahasoa ny be sy ny maro” (1 K˘r 12,7).

952. “Niombonan’izy ireo daholo ny zavatra rehetra” (Asa 4,32) : “Izay rehetra ananan’ny tena kristianina tokoa, dia tokony heveriny ho tahaka ny haren-tsoa izay iombonany amin’ny rehetra, ary lalandava, tokony ho vonona sy dodona izy hamonjy amin’ny fahantrana sy amin’ny fahorian’ny namana”[501]. Ny kristianina no mpitantana ireo haren-tsoan’ny Tompo.[502] 

953. Ny fiombonana amin’ny fitiavana : ao amin’ny fiombonana masina (sanctorum communio) “tsy misy amintsika, velona ho an’ny tenany, ary tsy misy maty, ho an’ny tenany” (R˘m 14,7).“Mijaly ve ny rantsambatana iray ? miara-mijaly aminy daholo ny rantsambatana rehetra. Mahazo voninahitra ve ny rantsambatana iray ? miombona hafaliana aminy ny rantsambatana rehetra. Ary ianareo no Vatan’i Kristy, ka samy rantsambatany manaraka ny laharany tsirairay avy” (1 K˘r 12,26-27). “Ny fitiavana dia tsy mitady ny ho azy” (1 K˘r 13,5)[503]. Ny kely indrindra amin’ny asantsika atao amim-pitiavana dia  misy akony amin’ny tombon-tsoan’ny rehetra, ao anatin’izany firaisan-kina amin’ny olona rehetra izany, na velona na maty, izay miorina ao amin’ ny fiombonan’ny olomasina. Ny fahotana rehetra no manimba an’izany fiombonana izany.

 

II. Ny fiombonan’ny Fiangonan’ny lanitra sy ny tany 

954. Ny toetra telo ny Fiangonana. “Amin’ny fiandrasana fa ho avy amin’ny fiandrianany ny Tompo arahin’ny anjely rehetra, sy amin’ny fiandrasana ny haharava ny fahafatesana, ka hanaiky ny Tompo ny zavatra rehetra, ny sasany amin’ireo mpianany dia manohy ny fivahinian’izy ireo ety an-tany ; ny hafa, rahefa tapitra ny fiainany tety, dia mbola midio ; farany, ny hafa dia ao anatin’ny voninahitra amin’ny fibanjinana “an’ilay Andriamanitra tokana Olona telo, amin’ny maha-Izy Azy, ao anatin’ny fahazavana tanteraka”[504]” :

Kanefa isika rehetra, amin’ny ambaratonga samihafa sy amin’ny endrika samihafa, dia miombona ao amin’ny fitiavana iray ihany, mankamin’ Andriamanitra sy mankamin’ny namana, amin’ny fihirana ny antsa fanomezam-boninahitra iray ihany an’ilay Andriamanitsika. Satria, izay rehetra an’i Kristy sy manana ny Fanahiny, no mitambatra ho Fiangonana iray ihany sy mifanohana amin’ny maha-iray tsy mivaky ao amin’i Kristy[505].

955. “Ny fiombonan’ireo izay mbola eny an-dalana miaraka amin’ny rahalahiny izay efa nodimandry ao amin’ny fiadanan’i Kristy, dia tsy mahita fahatapatapahana kely akory; ny mifanohitra amin’izany aza, fa araka ny finoana tsy miova sy maharitra ao amin’ny Fiangonana, dia hamafisin’ny fifanakalozana an’ireo harem-panahy izany fiombonana izany”[506]

956.  Ny fanalalan’ireo olomasina. “Satria, noho ny firaisana lalindalina kokoa amin’i Kristy, ny mponin’ny lanitra dia mandray anjara mba hahamafy fototra kokoa ny Fiangonana amin’ny fahamasinana (…). Tsy mitsahatra izy ireo manalalana antsika eo anilan’ny Ray, amin’ny fanolorany ireo anjara valisoam-pahamendrehana azon’izy ireo tety an-tany tamin’ny alalan’Ilay hany Mpanalalana an’Andriamanitra sy ny olombelona, dia i Kristy Jesoa  (…). Amin’izany ny fiahiam-pirahalahian’izy ireo no vonjy lehibe indrindra amin’ny kilemantsika”[507] :

Aza mitomany ianareo, fa ho ilainareo bebe kokoa aho aorian’ny fahafatesako ary hanampy anareo amin’ny fomba mandaitra kokoa noho izao mahavelona ahy izao[508].

Ho laniako amin’ny fanaovana ny tsara eto an-tany ny lanitro[509]

957. Ny fiombonana amin’ireo olomasina. “Tsy noho ny oha-piainan’izy ireo fotsiny no anajantsika amin’ny alalan’ny fahatsiarovana ny mponin’ny lanitra; ny katsahintsika bebe kokoa amin’izany dia ny hanamafisana ny firaisan’ny Fiangonana manontolo ao amin’ny Fanahy noho ny fampiasana ny fifankatiavana maha-mpiray tam-po ara-pinoana. Satria ny fiombonan’ ireo samy kristianina eto an-tany no mampanakaikikaiky antsika kokoa amin’i Kristy, dia tahaka izany koa ny fiombonana amin’ireo olomasina no mampiray antsika amin’i Kristy, izay avy Aminy, amin’ny maha-filohan’izy ireo Azy, no ipoiran’ny fahasoavana rehetra sy ny ain’ny tenan’izy Vahoakan’Andriamanitra”[510] :

I Kristy no itsaohantsika, satria Izy no Zanak’Andriamanitra ; fa ny amin’ ireo martiry, dia tiavintsika izy ireo amin’ny maha-mpianatra sy mpaka tahaka ny Tompo azy ireo, ary rariny izany, noho ny fanompoana tsy manan-tsahala ataon’izy ireo amin’ny mpanjaka sy tompon’izy ireo ; enga anie isika koa, ho naman’izy ireo sy ho mpiara-mianatra amin’izy ireo[511].

958.Ny fiombonana amin’ireo nodimandry. “Amin’ny fiekena izany avy hatrany an’io fiombonana izay misy ao anatin’ny vatana mistikan’i Jesoa-Kristy manontolo io, ny Fiangonana ao amin’ireo rantsambatany izay mizotra ety an-tany dia nanamarika tamin’ny fitiavam-bavaka betsaka ny fahatsiarovana an’ireo nodimandry hatramin’ny fotoana niandohan’ny fivavahana kristianina, amin’ny fanolorana koa ny vavaka ho azy ireo ; satria “ny mihevitra hivavaka ho an’ny maty, mba hahafahan’izy ireo amin’ny fahotany, dia hevitra masina ombam-pitiavam-bavaka” (2 Mak 12,45)”[512]. Ny vavaka ataontsika ho azy ireo dia tsy natao fotsiny hanampy azy ireo, fa koa hampandaitra ny fanalalan’izy ireo amin’ny soa ho antsika. 

959.  Ao amin’ny fianakaviana tokan’Andriamanitra. “Raha ny fifankatiavana sy ny fiaraha-midera ny Trinite Masina Indrindra no mampiombona antsika samy isika, isika rehetra, zanak’Andriamanitra izay tsy hafa fa fianakaviana iray ihany ao amin’i Kristy, dia aoka isika hiara-manoina ny fiantsoana manako lalina ao amin’ny Fiangonana”[513].

 

FAMINTINANA

960. “Fiombonan’ny Olomasina ny Fiangonana : izany fombam-piteny izany dia manondro ny zava-masina (sancta) aloha, ka voalohany indrindra amin’izany ny Eokaristia, izay amin’izany no anehoana sy anatontosana ny firaisan’ny mpino izay miforona ho Vatana iray ihany ao amin’i Kristy[514].

961. Io fombam-piteny io dia manondro koa ny fiombonan’ireo olona masina(sancti) ao amin’i Kristy izay maty ho an’ny olona rehetra, hany ka izay ataon’ny tsirairay na iaretany fijaliana ao amin’i Kristy sy ho an’i Kristy, dia mitondra vokatra ho an’ny rehetra.

962. “Inoantsika ny fiombonan’ny mpino rehetra an’i Kristy, dia ireo izay mpivahiny eto an-tany, ireo nodimandry izay manapitra ny fidiovany, ireo olontsambatra any an-danitra, ka ireo rehetra ireo mitambatra no mamorona ny Fiangonana iray ihany, ary inoantsika fa amin’io fiombonana io ny fitiavana be indrafon’Andriamanitra sy ny olomasiny dia mihaino lalandava ny fivavahantsika[515].

 

Paragrafy 6. I Maria – Renin’i Kristy, Renin’ny Fiangonana 

963.Rahefa voaresaka ny anjara asan’i Maria Virjiny ao amin’ny misterin’i Kristy sy ny Fanahy, dia mety amin’izay ny mandinika ny toerany ao amin’ny misterin’ny Fiangonana. “Araka izany, i Maria Virjiny (…) dia ekena sy hajaina fa tena Renin’Andriamanitra sy Renin’ny Mpanavotra tokoa (…). Izy koa dia tena "Renin’ny rantsambatan’ [i Kristy] tokoa (…)  noho izy niara-niasa tamin’ny fitiavany tamin’ny fiterahana tao amin’ny Fiangonana ny mpino izay rantsambatan’io Filoha io[516]".”  “… I Maria Renin’i Kristy dia Renin’ny Fiangonana”[517].

 

I. Ny maha-Renin’ny Fiangonana an’i Maria

 

Miray fiainana tanteraka amin’ny Zanany…

964. Ny anjara asan’i Maria amin’ny Fiangonana dia tsy azo sarahina amin’ny firaisam-piainany amin’i Kristy, avy aminy mivantana izany. “Io firaisam-piainan’i Maria amin’ny Zanany ao amin’ny tsanganasam-pamonjena io dia niharihary nanomboka tamin’ny fotoana nahatorontoronina an’i Kristy tao an-kibo virjiny tsy voakasi-pahotana, hatramin’ny nahafatesany”[518]. Niharihary manokana izany tamin’ny oran’ny fijaliany: 

Nandroso tamin’ny zotram-pinoana ilay Virjiny sambatra, tamin’ny nitandrovana marina ny firaisana amin’ny Zanany hatreo amin’ny Hazofijaliana izay nijoroany, araka ny fandaharan’Andriamanitra, tamin’ny niaretany fijaliana mangirifiry niaraka tamin’ny Zanany Lahitokana, tamin’ny nandraisany anjara tamin’ny fon-dreny ny sorony, tamin’ny nanomezany ny fanekem-pitiavany amin’ny fisoronana an’ilay sorona, teraka avy amin’ny nofony, ary amin’ny farany, tamin’ny alalan’io Kristy Jesoa maty teo amin’ny Hazofijaliana io ihany, nomena ho Renin’ilay mpianatra, tamin’ireto teny ireto : “Ravehivavy, indro ny zanakao” (Jo. 19,26)[519].

965. Taorian’ny Fiakaran’ny Zanany any an-danitra, i Maria dia “nanotrona tamin’ny fivavahany ny Fiangonana vao teraka”[520]. Nivory niaraka tamin’ny ap˘st˘ly sy vehivavy sasantsasany, “dia hita i Maria niantso koa tamin’ny fivavahany ny fanomezana ny Fanahy izay, tamin’ny Filazana, no efa azon’ny tenany teo ambany alony”[521].

 

… ary koa tamin’ny Fampiakarana azy any an-danitra.

966. “Farany, ilay Virjiny madio tsy voakasi-pahotana, narovan’Andriamanitra mialoha tsy ho voan’ny fahotana tamin’ny fototra mihitsy, nony tapitra ny fiainany teto an-tany, dia nakarina vatana sy fanahy any amin’ny voninahitry ny lanitra, ary nasandratry ny Tompo ho Mpanjakavavin’izao tontolon’ny zava-drehetra izao, mba hitovy tanteraka araka izany amin’ny Zanany, Tompon’ny tompo, mpandresy ny fahotana sy ny fahafatesana”[522]. Ny Fampiakarana any an-danitra ny Virjiny Masina dia fandraisana anjara miavaka amin’ny Fitsanganan’ny Zanany ho velona sy fananganan-ko velona mialoha an’ireo kristianina hafa :

Tao amin’ny fiterahanao dia voatahirinao ny maha-virjiny, tao amin’ny torimasom-pahafatesanao, tsy nandao an’izao tontolo izao ianao, ry Renin’Andriamanitra : nikambana tamin’ilay loharanon’Aina ianao, ianao izay niteraka an’ilay Andriamanitra velona ary, tamin’ny vavaka nataonao, no hanafahanao ny fanahinay amin’ny fahafatesana[523].

 

… izy no Renintsika ao amin’ny fandaharam-pahasoavana. 

967. Noho ny firaiketany tanteraka amin’ny sitrapon’ny Ray, amin’ny tsanganasam-panavotan’ny Zanany, amin’ny fanentanana manontolo ny Fanahy Masina, i Maria Virjiny ho an’ny Fiangonana no m˘dely amin’ny finoana sy ny fitiavana. Amin’izany, izy no “rantsambatana ambony indrindra sy tokana aman-tany tanteraka ao amin’ny Fiangonana”[524], izy mihitsy no nanorina “ny fanatanterahana m˘delin’ny ”, typus, Fiangonana[525]

968. Kanefa ny anjara asany raha oharina amin’ny Fiangonana sy amin’ny olombelona manontolo, dia mbola lasa lavidavitra kokoa. “Izy no nitondra teo amin’ny tsanganasan’ny Mpamonjy, ny fiaraha-miasa tanteraka tsy manan-tsahala, tamin’ny alalan’ny fanekeny, ny finoany, ny fanantenany, ny fitiavany miredareda, mba himpody ao amin’ny olombelona ny aina mihoatra ny natoraly. Izany no antony mahatonga azy ho Renintsika, ao amin’ny fandaharam-pahasoavana”[526]

969. “Izany maha-reny an’i Maria ao anatin’ny fitantanam-pahasoavana izany, nanomboka tamin’ny fankatoavana izay nasehony tamin’ny alalan’ny finoany, ny andron’ny Filazana, ary mbola notanany tao anatin’ny herim-po teo am-pototry ny Hazofijaliana, dia mitohy tsy tapaka mandra-pahafeno tanteraka ny olom-pinidy rehetra. Satria, taorian’ny Fampiakarana azy any an-danitra, tsy nitsahatra ny anjara asany amin’ny famonjena : amin’ny alalan’ny fitalahoany miverimberina, ataony tsy tapaka ny hahazoantsika ny fanomezana izay miantoka ny famonjena antsika mandrakizay (…). Izany no antony iantsoana ao amin’ny Fiangonana ny Virjiny sambatra amin’ireto anarana ireto hoe : mpisolovava, mpanampy, mpanome vonjy, mpanelanelana”[527].

970. “Ny anjara asa maha-Reny an’iMaria eo anatrehan’ny olombelona anefa, tsy manakona ary tsy mampihena kely akory ny maha-mpanelanelana tokana an’i Kristy: vao mainka aza mampiseho ny heriny izany. Satria ny fihatran’ny hery rehetra mahavonjy avy amin’ny Virjiny sambatra (…), dia avy amin’ny soa mihoa-pampana nataon’i Kristy ; miankina amin’ny fanelanelanan’i Kristy izany ny herim-pamonjen’i Maria, fanelanelanana izay iankinany manontolo ary avy amin’izany no isintonany ny heriny rehetra”[528]. “Tsy misy zavaboary na dia iray aza araka izany na rahoviana na rahoviana azo apetraka hitovy laharana amin’ny Teny tonga nofo sy mpanavotra. Kanefa sahala amin’ny andraisana anjara amin’ny endrika samihafa ny maha-mpisorona an’i Kristy, na ho an’ny mpandraharaha masina na ho an’ny vahoaka mpino, sy sahala amin’ny tena irotsahan’ny hatsaram-po tokan’ Andriamanitra tokoa amin’ny endrika samihafa eo amin’ny zavaboary, dia tahaka izany ny fanelanelanana tokan’ilay Mpanavotra, tsy manafoana, fa vao mainka aza mahatonga fiaraha-miasa isan-karazany avy amin’ny zavaboary, miankina amin’ny loharano tokana”[529].

 

II. Ny fanajana am-bavaka an’i Virjiny Masina      

971. “Antsoin’ny taranaka rehetra hoe sambatra aho” (Lk 1,48) : “Ny fitiavan-kanaja am-bavaka ataon’ny Fiangonana amin’ny Virjiny Masina, dia tafiditra ao anatin’ny fanompoam-pivavahana kristianina”[530]. Ny Virjiny Masina dia “omen’ny Fiangonana voninahitra ara-drariny amin’ny alalan’ny fanajana am-bavaka manokana. Izany tokoa, fa efa hatramin’ny fahagolan-tany, ny Virjiny sambatra no nomem-boninahitra tamin’ny anarana hoe : “Renin’Andriamanitra” ; ny mpino dia mialoka eo ambany fiarovany, amin’ny fitalahoam-bonjy aminy amin’ny loza rehetra manjo azy ireo sy ny zavatra rehetra ilain’izy ireo (…). Io fanajana am-bavaka io (…) na dia mampiseho endrika tsy manam-paharoa tanteraka aza, (…) dia tsy misy itoviana mihitsy na kely aza amin’ny fivavahana fitsaohana atao amin’ny Teny tonga nofo ary koa amin’ny Ray sy amin’ny Fanahy Masina ; afaka manampy amin’ny fomba ambony dia ambony ny fitsaohana an’Andriamanitra ny fanajana am-bavaka an’i Maria”[531] ; hita ny fampisehoana an’io fanajana io, ao amin’ireo fety litorzika natokana ho an’ny Renin’Andriamanitra[532] sy ao amin’ny vavaka momba an’i Masina Maria toy ny Raozery Masina, izay “famintinana ny Evanjely manontolo”[533].
 

III. Maria – sarimasina maneho ny Fiangonana any am-parany any 

972. Rahefa avy niresaka ny amin’ny Fiangonana, ny amin’ny fiandohany, ny amin’ny fanirahana azy ary ny amin’ny anjara fiafarany, dia tsy ho haintsika ny tsy hamarana metimety kokoa raha tsy manopy maso any amin’i Maria, mba hibanjina ao aminy ny atao hoe Fiangonana ao amin’ny misteriny, ao amin’ny “fivahiniany ara-pinoana” sy izay ho toetrany any an-tanindrazana amin’ny faran’ny diany, izay iandrasana izany “ao amin’ny voninahitry ny Trinite Masina Indrindra sy tsy azo sarahina”, “ao amin’ny fiombonan’ny olomasina rehetra”[534], ilay izay hajain’ny Fiangonana ho Renin’ny Tompony sy ho Renin’ny tenany :
Ny Renin’i Jesoa, sahala amin’ny any an-danitra izay efa anomezam-boninahitra azy vatana sy fanahy, no mampiseho sy misantatra ny Fiangonana amin’ny fahatanterahany ao anatin’ny fotoan-ko avy, torak’ izany koa ety an-tany, eo am-piandrasana ny fahatongavan’ny andron’ny Tompo, dia efa mamirapiratra sahady toy ny famantaram-panantenana azo antoka izy, sy fiononana eo anatrehan’ny Vahoakan’Andriamanitra eny an-dalam-pivahiniana[535].

 

FAMINTINANA

973. Teo am-panononana ny “Aoka anie ho tanteraka amiko” tamin’ny  Filazana sy teo am-panolorana ny fanekeny ny misterin’ny Fahatongavana ho Nofo i Maria dia efa niara-niasa sahady tamin’ny tsanganasa manontolo izay tsy maintsy hotanterahin’ny Zanany. Reny izy ao amin’izay rehetra maha-Mpamonjy sy Lohan’ny Vatana mistikan’ny Zanany.

974. I Maria Virjiny Masina Indrindra, nony tapitra ny androm-piainany teto an-tany, dia nakarina vatana sy fanahy ao amin’ny voninahitra any an-danitra, izay any Izy no efa mandray anjara sahady amin’ny voninahitry ny Fitsanganan’ny Zanany ho velona, misantatra ny fitsanganan-ko velon’ny rantsambatana rehetra an’ny Vatany.

975.“Mino isika fa ny Reny Masin’Andriamanitra Indrindra, Eva vaovao, Renin’ny Fiangonana, dia manohy any an-danitra ny anjara asa maha-Reny azy eo anatrehan’ny rantsambatan’i Kristy[536].

 


 
[1] Md IrÚnÚe, dem. 7.
[2] jer. Jo 17,3.
[3] Md GrÚgoire de Naz., or. Theol. 5,26.
[4] Sembolin’i NicÚe-Constantinople, DS 150.
[5] Ibid. DS 150
[6] jer. Jo 16,13.
[7] jer. Gal 4,6.
[8] jer. Jo 3,34.
[9] jer. Jo 7,39.
[10] jer. Jo 17,22.
[11] jer. Jo 16,14.
[12] Md GrÚgoire de Nysse, Spir. 16.
[13] jer. Mt 28,19.
[14] jer. Jo 3,5-8.
[15] jer. 1 Jo 2,1.
[16] jer. Jo 19,34 ; 1 Jo 5,8.
[17] jer. Jo 4,10-14 ; 7,38 ; Eks 17,1-6 ; Iz 55,1 ; Zak 14,8 ; 1 K˘r 10,4 ; Ap˘k 21,6 ; 22,17.
[18] jer. 1 Jo 2,20.27 ; 2 K˘r 1,21.
[19] jer. Eks 30,22-32.
[20] jer. 1 Sam 16,13.
[21] jer. Lk 4,18-19 ; Iz 61,1.
[22] jer. Lk 2,11.
[23] jer. Lk 2,26-27.
[24] jer. Lk 4,1.
[25] jer. Lk 6,19 ; 8,46.
[26] jer. R˘m 1,4 ; 8,11.
[27] jer. Asa 2,36.
[28] Md Augustin, serm. 341,1,1 ; ibid. 9,11.
[29] jer. 1 Mpanj 18,38-39.
[30] jer. Asa 2,3-4.
[31] jer. Md Jean de la Croix, Ilama.
[32] jer. Eks 24,15-18.
[33] jer. Eks 33,9-10.
[34] jer. Eks 40,36-38 ; 1 K˘r 10,1-2.
[35] jer. 1 Mpanj 8,10-12.
[36] jer. Lk 1,35.
[37] jer. Asa 1,9.
[38] jer. Lk 21,27.
[39] jer. 2 K˘r 1,22 ; Efez 1,13 ; 4,30.
[40] jer. Mk 6,5 ; 8,23.
[41] jer. Mk 10,16.
[42] jer. Mk 16,18 ; Asa 5,12 ; 14,3.
[43] Asa 8,17-19 ; 13,3 ; 19,6.
[44] jer. Heb 6,2.
[45] jer. Lk 11, 20.
[46] In Dominica Pentecostes, hymnus Úd. I et II Vesperas.
[47] jer. Jen 8,8-12.
[48] jer. Mt 3,16 //.
[49] jer. 2 K˘r 3,14.
[50] jer. Jo 5,39.46.
[51] Sembolin’i NicÚe-Constantinople, DS 150.
[52] jer. Lk 24,44.
[53] jer. Sal 33,6 ; 104,30 ; Jen 1,2 ; 2,7 ; Mpitor 3,20-21 ; Ezek 37,10.
[54] Litorzia bizantinina, Tononkalom-pivavahana  amin’ny vavaka marainan’ireo alahady amin’ny fomba faharoa.
[55] Md IrÚnÚe, dem.11.
[56] jer. R˘m 3,23.
[57] jer. Jo 1,14 ; Filip 2,7.
[58] jer. Jen 18,1-15 ; Lk 1,26-38.54-55 ; Jo 1,12-13 ; R˘m 4,16-21.
[59] jer. Jen 12,3.
[60] jer. Gal 3,16.
[61] jer. Jo 11,52.
[62] jer. Lk 1,73.
[63] jer. Jen 22,17-18 ; R˘m 8,32 ; Jo 3,16.
[64] jer. Gal 3,14 ; Efez 1,13-14.
[65] jer. Eks 19-20 ; Det 1-11 ; 29-30.
[66] jer. Gal 3,24.
[67] jer. R˘m 3,20.
[68] jer. 1 Pi 2,9.
[69] jer. 2 Sam 7 ; Sal 89 ; Lk 1,32-33.
[70] jer. Lk 24,26.
[71] jer. S˘f 2,3.
[72] jer. Iz 6-12.
[73] jer. Iz 42,1-9 ; Mt 12,18-21 ; Jo 1,32-34 ; manaraka, Iz 49,1-6 ; jer. koa Mt 3,17 ; Lk 2,32 ; farany, Iz 50,4-10 sy Iz 52,13-15 ; 53,12.
[74] jer. Iz 61,1-2.
[75] jer. Ezek 11,19 ; 36,25-28 ; 37,1-14 ; Jer 31,31-34 sy Joely 3,1-5.
[76] jer. Asa 2,17-21.
[77] jer. S˘f 2,3 ; Sal 22,27 ; 34,3 ; Iz 49,13 ; 61,1 ; sns.
[78] jer. Lk 1,17.
[79] jer. Lk 1,41.
[80] jer. Lk 1,68.
[81] jer. Mt 17,10-13.
[82] jer. Mt 11,13-14.
[83] jer. Jo 1,23 ; Iz 40,1-3.
[84] jer. Jo 15,26 ; 5,33.
[85] jer. 1 Pi 1,10-12.
[86] jer. Jo 3,5.
[87] jer. Ohab 8,1-9,6 ; Ekl 24.
[88] jer. S˘f 3,14 ; Zak 2,14.
[89] jer. Lk 1,46-55.
[90] jer. Lk 1,26-38 ; R˘m 4,18-21 ; Gal 4,26-28.
[91] jer. Lk 2,15-19.
[92] jer. Mt 2,11.
[93] jer. Lk 2,14.
[94] jer. Jo 19,25-27.
[95] jer. Jo 6,27.52.62-63.
[96] jer. Jo 3,5-8.
[97] jer. Jo 4,10.14.23-24.
[98] jer. Jo 7,37-39.
[99] jer. Lk 11,13.
[100] jer. Mt 10,19-20.
[101] jer. Jo 14,16-17.26 ; 15,26 ; 16,7-15 ; 17,26.
[102] jer. Jo 13,1 ; 17,1.
[103] jer. Lk 23,46 ; Jo 19,30.
[104] jer. Jo 20,22.
[105] jer. Mt 28,19 ; Lk 24,47-48 ; Asa 1,8.
[106] jer. Asa 2,33-36.
[107] Litorzia bizantinina, Tononkalom-pivavahana fanao amin’ny vavaka harivan’ny Pantek˘ty : noraisina izy ity amin’ny fankalazana ny Eokaristia, aorian’ny k˘monio.
[108] jer. R˘m 8,23 ; 2 K˘r 1,22.
[109] jer. 1 Jo 4,11-12.
[110] jer. Mt 16,24-26.
[111] jer. Gal 5,25.
[112] Md  Basile, Spir. 15,36.
[113] Md Cyrille d’Alexandrie, Jo 11,11.
[114] jer. Sal 2,6-7.
[115] jer. Asa 2,36.
[116] FF 1.
[117] Kat. R. 1,10,1.
[118] Md Hyppolyte, trad. ap. 35.
[119] jer. Kat. R. 1,10,22.
[120] jer. Asa 19,39.
[121] jer. Eks 19.
[122] jer. 1 K˘r 11,18 ; 14,19.28.34-35.
[123] jer. 1 K˘r 1,2 ; 16,1.
[124] jer. 1 K˘r 15,9 ; Gal 1,13 ; Filip 3,6.
[125] jer. Efez 1,22 ; K˘l 1,18.
[126] jer. FF 9.
[127] FF 6.
[128] jer. Jo 10,1-10.
[129] jer. Iz 40,11 ; Ezek 34,11-31.
[130] jer. Jo 10,11 ; 1 Pi 5,4.
[131] jer. FF 6 . Jo 10,11-15.
[132] jer. R˘m 11,13-26.
[133] jer. Mt 21,33-43 // ; Iz 5,1-7.
[134] FF 6. jer. Jo 15, 1-5.
[135] jer. 1 K˘r 3,9.
[136] jer. 1 K˘r 3,11.
[137] jer. 1 Tim 3,15.
[138] jer. Efez 2,19-22.
[139] jer. Ap˘k 21,3.
[140] jer. 1 Pi 2,5.
[141] FF 6.
[142] jer. Ap˘k 12,17.
[143] jer. Ap˘k 19,7 ; 21,2.9 ; 22,17.
[144] FF 6.
[145] FF 2.
[146] Hermas, vis. 2,4,1 ; jer. Aristide, apol. 16,7 ; Justin, apol. 2,7.
[147] jer. Md Epiphane, haer. 1,1,5.
[148] ClÚment d’Alexandrie, paed. 1,6.
[149] jer. FF 9 ; 13 ; 16.
[150] jer. Jen 12,2 ; 15,5-6.
[151] jer. Eks 19,5-6 ; Det 7,6.
[152] jer. Iz 2,2-5 ; Mi 4,1-4.
[153] jer. ďs 1 ; Iz 1,2-4 ; Jer 2 ; sns .
[154] jer. Jer 31,31-34 ; Iz 55,3.
[155] FF 9.
[156] jer. FF 3 ; FAA 3.
[157] FF 5.
[158] FF 3.
[159] FF 5.
[160]Ibid.
[161] jer. Mt 10,16 ; 26,31 ; Jo 10,1-21.
[162] jer. Mt 12,49.
[163] jer. Mt 5-6.
[164] jer. Mk 3,14-15.
[165] jer. Mt 19,28 ; Lk 22,30.
[166] jer. Ap˘k 21,12-14.
[167] jer. Mk 6,7.
[168] jer. Lk 10,1-2.
[169] jer. Mt 10,25 ; Jo 15,20.
[170] FF 3.
[171] L 5.
[172] jer. Md Ambroise, Luc. 2,85-89.
[173] FF 4.
[174] AFF 4.
[175] jer. Mt 28,19-20 ; AFF 2 ; 5-6.
[176] FF 4.
[177] FF 5.
[178] FF 48.
[179] Md Augustin, civ. 18,51 ; jer. koa FF 8.
[180] jer. 2 K˘r 5,6 ; FF 6.
[181] FF 5.
[182] FF 2.
[183] Kat. R. 1,10,20.
[184] FF 8.
[185] L 2.
[186] Md Bernard, Cant. 27,7,14.
[187] jer. Efez 5,25-27.
[188] jer. Efez 3,9-11.
[189] jer. FF 48.
[190] MD 27.
[191] jer. Efez 5,27.
[192] jer. MD 27.
[193] Md Augustin, ep. 187,11,34.
[194] FF 1.
[195] FF 9.
[196] FF 48.
[197] FAA 45, ž1.
[198] Paul VI, lahateny tamin’ny 22 jona 1973.
[199] AFF 7 ; jer. koa FF 17.
[200] jer. Ap˘k 14,4.
[201] FF 9.
[202] FF 9 ; jer. koa Jo 13,34.
[203] jer. R˘m 8,2; Gal 5,25.
[204] jer. Mt 5,13-16.
[205] FF 9.
[206]Ibid.
[207] jer. RH 18-21.
[208] FF 10.
[209] FF 12.
[210] jer. Jo 12,32.
[211] FF 36.
[212] FF 8.
[213] Md LÚon le Grand, serm. 4.1.
[214] jer. Mk 1,16-20 ; 3,13-19.
[215] jer. Mt 13,10-17.
[216] jer. Lk 10,17-20.
[217] jer. Lk 22,28-30.
[218] jer. Jo 14,18.
[219] jer. Mt 28,20.
[220]jer. Jo 20,22 ; Asa 2,33.
[221] FF 7.
[222] FF 7.
[223] jer. R˘m 6,4-5 ; 1 K˘r 12,13.
[224] FF 7.
[225]Ibid.
[226]Ibid.
[227] FF 7.
[228] jer. K˘l 2,19.
[229] jer. Efez 4,11-16.
[230] Md Augustin, ev. Jo. 21,8.
[231] Md GrÚgoire le Grand, mor. Praef. 6,14.
[232] Md Thomas d’A., s.th. 3,48,2,ad 1.
[233] Jeanne d’Arc, proc.
[234] jer. Jo 3,29.
[235] jer. Mt 22,1-14 ; 25,1-13.
[236] jer. 1 K˘r 6,15-17 ; 2 K˘r 11,2.
[237] jer. Ap˘k 22,17 ; Efez 1,4 ; 5,27.
[238] jer. Efez 5,29.
[239] Md Augustin, Psal. 74,4.
[240] Md Augustin, serm. 268,2.
[241] Pie XII, enc. ź Mystici Corporis ╗ : DS 3808.
[242] jer. 1 K˘r 3,16-17 ; Efez 2,21.
[243] Md IrÚnÚe, haer. 3,24,1.
[244] Pie XII, enc. ź Mystici Corporis ╗ : DS 3808.
[245] jer. Efez 4,16.
[246] jer. 1 K˘r 12,13.
[247] FF 7.
[248] FF 12 ; jer. koa APL 3.
[249] jer. 1 K˘r 13.
[250] FF 12.
[251] jer. FF 30 ; CL 24.
[252] FF 13.
[253] AFF 1.
[254] FF 4, milaza ny tenin’i Md Cyprien.
[255] FF 8.
[256] jer. DS 2888.
[257] DS 3013.
[258] EK 2.
[259] EK 2.
[260] FAA 78, ž 3.
[261] EK 2.
[262] Md ClÚment d’Alexandrie, paed. 1,6,42.
[263] FF 13.
[264] jer. EK 2 ; FF 14 ; CIC, can. 205.
[265] FF 8.
[266] EK 3.
[267] EK 3.
[268] jer. CIC, can. 751.
[269] OrigŔne, hom. In Ezech. 9,1.
[270] EK 3.
[271] FF 8.
[272] EK 3 ; jer. koa FF 15.
[273] jer. EK 3.
[274] FF 8.
[275] EK 4.
[276] jer. EK 1.
[277] jer. EK 6.
[278] jer. EK 7.
[279] EK 8.
[280] jer. EK 9.
[281] jer. EK 10.
[282] jer. EK 4 ; 9 ;11.
[283] jer. EK 12.
[284] EK 5.
[285] EK 24.
[286] FF 39.
[287] FF 12.
[288] jer. Asa 9,13 ; 1 K˘r 6,1 ; 16,1.
[289] L 10.
[290] EK 3.
[291] FF 48.
[292] FF 48.
[293] FF 11.
[294] FF 42.
[295] Mb Terezin’i Jesoa Zazakely, ms. Autob. B 3v.
[296] FF 8 ; jer. koa EK 3 ; 6.
[297] jer. 1 Jo 1,8-10.
[298] jer. Mt 13,24-30.
[299] SPF 19.
[300] jer. FF 40 ; 48-51.
[301] CL 16,3.
[302] CL 17,3.
[303] FF 65.
[304] Md Ignace d’Antioche, Smyrn. 8,2.
[305] jer. Efez 1,22-23.
[306] AFF 6
[307] jer. AFF 4.
[308] jer. Mt 28,19.
[309] FF 13.
[310] FF 26.
[311] jer. AE 11 ; CIC, can. 368-369 ; CCEO, can. 177 ž 1; 178;  311 ž 1 ; 312.
[312] FF 23.
[313] Md Ignace d’Antioche, Rom. 1,1.
[314] Md IrÚnÚe, haer. 3,3,2 : noraisin’ny K˘ns. Vatikana I : DS 3057.
[315] Md Maxime le Confesseur, opusc.
[316] EN 62.
[317] FF 23.
[318] FF 13.
[319] FF 14.
[320] FF 15.
[321] EK 3.
[322] Paul VI, lahateny tamin’ny 14 desambra 1975 ; jer. koa EK 13-18.
[323] FF 16.
[324] jer. FFTK 4.
[325] MR, ZomÓ Masina 13 : ranombavaky ny mpino VI.
[326] FF 16 ; jer koa FFTK 3.
[327] FFTK 1.
[328] FF 16 ; jer. koa FFTK 2 ; EN 53.
[329] FF 16.
[330] Md Augustin, serm. 96,7,9.
[331] Md Ambroise, virg. 18,119.
[332] jer. 1 Pi 3,20-21.
[333] FF 14.
[334] FF 16 ; jer. koa DS 3866-3872.
[335] jer. Heb 11,6.
[336] AFF 7.
[337] AFF 1.
[338] AFF 2.
[339] jer. Joany Paoly II, RM 23.
[340] jer. APL 6 ; RM 11.
[341] RM 21.
[342] AFF 5.
[343] Tertullien, apol. 50,13.
[344] FAA 43, ž 6.
[345] FF 8 ; jer koa 15.
[346] FAA 1.
[347] jer. RM 12-20.
[348] FF 8.
[349] FAA 40, ž 2.
[350] jer. RM 42-47.
[351] FAA 15.
[352] jer. RM 48-49.
[353] jer. RM 52-54.
[354] FAA 6.
[355] jer. RM 50.
[356] EK 4.
[357] jer. RM 55.
[358] FAA 9.
[359] FAA 9.
[360] jer. Ap˘k 21,14.
[361] jer. Mt 28,16-20 ; Asa 1,8 ; 1 K˘r 9,1 ; 15,7-8 ; Gal 1,1 ; sns.
[362] jer. Asa 2,42.
[363] jer. 2 Tim 1,13-14.
[364] FAA 5.
[365] MR, Prefasin’ny ap˘st˘ly.
[366] jer. Jo 13,20 ; 17,18.
[367] jer. Lk 10,16.
[368] jer. Jo 15,5.
[369] jer. Mt 28,20.
[370] FF 20.
[371] FF 20 ; jer. koa Md ClÚment de Rome, Cor. 42 ; 44.
[372] FF 20.
[373] APL 2.
[374] jer. Jo 15,5 ; APL 4.
[375] APL 3.
[376] jer. Ap˘k 19,6.
[377] jer. Efez 1,4.
[378] jer. Ap˘k 21,10-11.
[379] jer. Efez 4,3-5.
[380] AFF 2.
[381] jer. Ap˘k 21,14.
[382] jer. Mt 16,18.
[383] FF 8.
[384] CIC, can. 204, ž 1 ; jer. koa FF 31.
[385] CIC, can. 208 ; jer. koa FF 32.
[386] APL 2.
[387] CIC, can. 207, ž 2.
[388] FF 18.
[389] jer. R˘m 1, 1.
[390] jer. 1 K˘r 9,19.
[391] AFF 5.
[392] jer. Jo 17,21-23.
[393] jer. Mt 4,19.21 ; Jo 1,43.
[394] FF 19.
[395] FF 22 ; jer. koa CIC, can. 330.
[396] jer. Mt 16,18-19.
[397] jer. Jo 21,15-17.
[398] FF 22.
[399] FF 23.
[400] FF 22 ; jer. koa AE 2 ; 9.
[401] FF 22 ; jer. koa CIC, can. 336.
[402] CIC, can. 337, ž 1.
[403] FF 22.
[404] FF 22.
[405] FF 23.
[406] FF 23.
[407] jer. AE 3.
[408] FF 23.
[409] jer. Gal 2,10.
[410] jer. Canon des ap˘tres 34.
[411] FF 23.
[412] RFP 4.
[413] jer. Mk 16,15.
[414] FF 25.
[415] jer. FF 12 ; FA 10.
[416] FF 25 ; jer. koa Vatikana I : DS 3074.
[417] FA 10.
[418] FF 25.
[419] jer. FF 25
[420] FF 25.
[421] FF 26.
[422] FF 26.
[423] FF 27.
[424] jer. Lk 22,26-27.
[425] FF 27.
[426] FF 27.
[427] Md Ignace d’Antioche, Smyrn. 8,1.
[428] FF 31.
[429] FF 31.
[430] Pie XII, lahateny tamin’ny 20 febroary 1946 : nolazain’i Joany Paoly II, CL 9.
[431] jer. FF 33.
[432] FF 34 ; jer. koa FF 10.
[433] CIC, can. 835, ž 4.
[434] jer. CIC, can. 230, ž 1.
[435] CIC, can. 230, ž 3.
[436] FF 35.
[437] Md Thomas d’A., s.th. 3 71,4 ad 3.
[438] FF 35.
[439] APL 6 ; jer. koa AFF 15.
[440] jer. CIC, can. 774 ; 776 ; 780.
[441] jer. CIC, can. 229.
[442] jer. CIC, can. 822, ž 3.
[443] CIC, can. 212, ž 3.
[444] jer. Filip 2,8-9.
[445] FF 36.
[446] Md Ambroise, Psal. 118, 14, 30 : PL 15, 1476.
[447] FF 36.
[448] EN 73.
[449] CIC, can. 129, ž 2.
[450] jer. CIC, can. 443, ž 4.
[451] jer. CIC, can. 463, žž 1-2.
[452] jer. CIC, can. 511-512 ; 536.
[453] jer. CIC, can. 517, ž 2.
[454] jer. CIC, can. 492, ž 1 ; 537.
[455] jer. CIC, can. 1421, ž 2.
[456] FF 36.
[457] FF 33.
[458] FF 44.
[459] jer. FF 42-43 ; FFR 1.
[460] jer. FFR 5.
[461] jer. CIC, can. 573.
[462] FF 43.
[463] FFR 1.
[464] jer. CIC, can. 605.
[465] CIC, can. 603, ž 1.
[466] jer. 1 K˘r 7,34-35.
[467] Joany Paoly II, exh. ap ź Vita consecrata ╗, 7.
[468] CIC, can. 604, ž 1.
[469] OCV praenotanda 1.
[470] CIC, can. 604, ž 1.
[471] OCV praenotanda 2.
[472] jer. CIC, can. 604, ž 2.
[473] jer. EK 15.
[474] jer. CIC, can. 573.
[475] jer. CIC, can. 607.
[476] jer. CIC, can. 591.
[477] jer. AE 33-35.
[478] jer. AFF 18 ; 40.
[479] Joany Paoly II, RM 69.
[480] CIC, can. 710.
[481] Pie XII, const. ap. ź Provida Mater ╗.
[482] CIC, can. 713, ž 2.
[483] FFR 11.
[484] jer. CIC, can. 713.
[485] CIC, can. 731, žž 1.2.
[486] CIC, can. 783 ; jer. koa RM 69.
[487] FF 31.
[488] FF 44.
[489] CIC, can.207, ž 1.2.
[490] CIC, can.331.
[491] AE 2.
[492] FF 23.
[493] APL 2.
[494] FAA 43, ž4.
[495] jer. FF 36.
[496] NicÚtas, symb. 10.
[497] Md Thomas d’A., symb.13.
[498] Catech. R. 1,10,24.
[499] Catech. R. 1,10,24.
[500] FF 12.
[501] Catech. R. 1,10,27.
[502] jer. Lk 16,1.3.
[503] jer. 10,24.
[504] FF 49.
[505] FF 49.
[506] FF 49.
[507] FF 49.
[508] Md Dominique, maty, ho an’ireo rahalahiny, jer. Jourdain de Saxe, lib. 93.
[509] Mb Terezin’i Jesoa Zazakely, verba.
[510] FF 50.
[511] Md Polycarpe, mart. 17.
[512] FF 50.
[513] FF 51.
[514] FF3.
[515] SPF 30.
[516] FF 53, lazain’i Md Augustin, virg. 6.
[517] Paoly VI, lahateny tamin’ny 21 n˘vambra 1964.
[518] FF 57.
[519] FF 58.
[520] FF 69.
[521] FF 59.
[522] FF 59 ; jer. koa FanambarÓna nataon’ny Papa Pie XII, tamin’ny taona 1950, ny foto-pinoana momba ny Fampiakarana any an-danitra an’i Maria Virjiny Sambatra : DS 3903.
[523] Litorzia bizantinina, Tononkalom-pivavahana  amin’ny fetin’ny Dormition (15 aogositra).
[524] FF 53.
[525] FF 63.
[526] FF 61.
[527] FF 62.
[528] FF 60.
[529] FF 62.
[530] MC 56.
[531] FF 66.
[532] jer. L 103.
[533] jer. MC 42.
[534] FF 69.
[535] FF 68.
[536] SPF 15.
 

 

top