The Holy See
back up
Search
riga

LalÓm-panorenana Ap˘st˘lika

Tahirim-pinoana (Fidei depositum)
ho amin’ny famoahana
ny Katesizin’ny Fiangonana Kat˘lika
nalahatra an-tsoratra taorian’ny
K˘nsily ekiomenika faharoa
tao Vatikana

 

JOANY PAOLY, EVEKA
Mpanompon’ny Mpanompon’Andriamanitra
ho tsangambato tsy tontan’ny ela

 

1.Tari-dresaka

NY MIAMBINA NY TAHIRIM-PINOANA : izany no fanirahana nankinin’ny Tompo tamin’ny Fiangonany sy tanterahin’ny Fiangonana amin’ny fotoana rehetra. Ny K˘nsily ekiomenika faharoa tao Vatikana, nosokafana telopolo taona lasa izay, izay notarihin’i Joany XXIII, papa nodimbiasako, tsaroana amim-panajana izy, dia nanana hetaheta sy faniriana hametraka mazava ny fanirahana ap˘st˘lika sy past˘ralin’ny Fiangonana, sy hitarika ny olona rehetra, amin’ny alalan’ny famirapiratam-pahamarinan’ny Vaovao Mahafaly, hikatsaka sy handray ny fitiavan’i Kristy izay mihoatra ny fahalalana rehetra (jer. Efez 3,19).

Tamin’ireny fihaonana ireny, nataon’ny Papa Joany XXIII ho vaindohan-draharaha ny hitanana tsaratsara kokoa sy hanazavana misimisy kokoa ny tahiry sarobidin’ny fitambaram-pampianarana kristianina, mba hanamora ny fahazoan’ ny mpinon’i Kristy izany sy ny olona rehetra tsara sitrapo. Mba hahatanteraka izany, ny K˘nsily aloha tsy tokony hanameloka ny hadisoana tamin’ny vanim-potoana efa lasa, fa alohan’ny zavatra rehetra, tsy maintsy milofo izy mampiseho amim-pitoniana ny hery sy ny hatsaran’ny fitambaram-pampianaram-pinoana. “Ny fahazavan’ity K˘nsily ity - hoy izy - dia ho loharanon-karem-panahy ho an’ny Fiangonana […]. Rahefa avy nanovo hery vaovao tao aminy ny Fiangonana, dia  hiatrika tsy amin-tahotra ny ho avy. […] Isika tsy maintsy mirotsaka an-kafaliana, tsy misy tahotra, amin’ny asa takýn’ny vaninandro iainantsika, eo am-panohizana ny lalana nizoran’ny Fiangonana hatramin’ny roa arivo taona no ho mankaty[1].”

Noho ny fanampian’Andriamanitra, ireo Ray am-panahy nivory tao amin’ny k˘nsily, dia afaka namolavola, nandritra ny efatra taona niasana, antontan’asa lehibe momba ny famelabelarana ny fitambaram-pampianaram-pinoana sy ny torolalana past˘raly atolotra ho an’ny Fiangonana manontolo. Na ny mpitondra na ny mpino entina dia samy mahita ao ny sori-dalana ho an’izany “fihavaozana amin’ny fisainana, amin’ny asa, amin’ny fomba amam-panao, amin’ny herin-tsaina, amin’ny hafaliana sy ny fanantenana izay kendren’ny K˘nsily rahateo izany”[2].

Hatramin’izay nifaranan’ny K˘nsily izay, tsy nitsahatra nitondra ainga vao ho amin’ny fiainam-piangonana izy. Tamin’ny taona 1985, dia efa afaka nanambara aho hoe : “Ho ahy – izay nahazo fahasoavana manokana handray anjara tao sy hiara-miasa tamim-pahavitrihana nandritra ny fizotran’ny fihaonana -  hatramin’izay, ary tamin’ny fomba manokana, hatramin’ny taona maromaro naha-papa ahy, ny K˘nsily faharoa tao Vatikana no nanompanako ny asako manontolo maha-mpiandry ondry ahy, tao anatin’ny ezaka tsy miroa fo hamadika ny torolalany ho fampiharana azo tsapain-tanana sy mifanaraka tsara amin’izany, eo anivon’ny Fiangonana tsirairay sy ny Fiangonana manontolo. Tokony hiverimberenana tsy an-kijanona io tahirin-kevitry ny K˘nsily io”[3].

Tamin’izany toe-tsaina izany no niantsoako fivoriana tsy ara-potoana ny Sin˘dan’ny Eveka tamin’ny 25 janoary 1985, faharoapolo taonan’ny famaranana ny K˘nsily. Ny tanjon’io fivoriana io dia ny hankalazana ny fahasoavana sy ny vokatra ara-panahy avy amin’ny K˘nsily faharoa tao Vatikana, ny handalinana avy amin’izany ny fampianarana, mba hifikirana amin’izany mafimafy kokoa  sy mba hampandroso avy amin’izany ny fahalalana sy ny fampiharana.

Tamin’izany fotoana izany, ireo Ray am-panahy nivory tao amin’ny Sin˘da no namboraka ny faniriana hoe : “aoka hanoratra boky katesizy na famintinana ny fitambaram-pampianarana kat˘lika manontolo, momba ny finoana sy ny m˘raly, izay hatao lahatsoratra fanovozan-kevitra amin’ny famoronana boky katesizy na famintinam-pampianaram-pinoana eo amin’ny firenena samihafa. Ny fanolorana ny fitambaram-pampianarana, dia tsy maintsy ho ara-baiboly sy ho ara-litorzia, sady mamelabelatra fitambaram-pampianarana azo antoka no mifandraika amin’ny fiainana ankehitriny iainan’ny kristianina”[4]. Vao nifarana ny Sin˘da, dia niombon-kevitra tamin’io faniriana io ny tenako, amin’ny fiheverana “fa mamaly tanteraka ny zavatra tena ilain’ny Fiangonana manontolo sy ny Fiangonana tsirairay izany”[5].

Nahoana no tsy hisaotra ny Tompo amin’ny fo manontolo amin’izao andro izao, izay ahafahantsika manolotra amin’ny Fiangonana manontolo ity lahatsoratra fanovozan-kevitra ho an’ny katesezy nohavaozina araka ny loharano velon’ny finoana ity, izay mitondra ny anarana hoe Katesizin’ny Fiangonana Kat˘lika !

Taorian’ny fanavaozana ny litorzia sy ny fandravonana fehezan-dalÓna vaovao momba ny LalÓnan’ny Fiangonana latinina sy ny LalÓnan’ny Fiangonana tatsinanana kat˘lika, ity Katesizy ity dia hitondra anjara biriky lehibe tokoa amin’ny asa fanavaozana ny fiainam-piangonana manontolo, irýn’ny K˘nsily faharoa tao Vatikana sy ampihariny.

2. Zotra narahina sy toe-tsaina nanomanana ny boky

Vokatry ny fiaraha-miasa midadasika tokoa ny Katesizin’ny Fiangonana Kat˘lika, izay nomasahana nandritra ny enina taona tamin’ny alalan’ny asa mafy, tao anatin’ny fivelaran-tsaina sy fitandremana fatratra miaraka amin’ny hafanam-po miredareda.

Tamin’ny 1986, nankiniko tamin’ny vaomiera iray misy kardinaly roa ambin’ny folo sy Eveka, notarihin’i Andriamatoa Kardinaly Joseph Ratzinger, ny lahasa fanomanana ny vinavina ho an’ny katesizy nangatahin’ny Ray am-panahy nivory tao amin’ny Sin˘da. K˘mity iray mpandahatra an-tsoratra izay nisy Eveka mitondra di˘sezy, fito, manam-pahaizana manokana amin’ny te˘l˘jia sy amin’ny katesezy, no nanampy ilay vaomiera tamin’ny asany.

Ny vaomiera izay nomena andraikitra hanome ny torolalana sy hanara-maso ny fizotran’ny asa, dia nanaraka an-tsakany sy an-davany ny dingana rehetra tamin’ny fandrafetana an-tsoratra, navadibadika sy namboarina intsivy miantoana. Ny k˘mity mpandahatra an-tsoratra, etsy an-kilany, niantsoroka ny andraikitra tamin’ny fanoratana ny lahatsoratra, nampiditra tao ny fanovÓna nangatahin’ny vaomiera ary nandinika ny fanamarihana nataon’ireo te˘l˘jianina, ireo mpahay Soratra Masina, ireo katesety ary indrindra ireo Eveka maneran-tany, mba hanatsarana ny lahatsoratra. Nanjary seha-pifanakalozana namokatra sy nampanankarena tamin’ny fiantohana ny maha-iray sy ny maha-ranoray ny lahatsoratra ilay k˘mity.

Ny volavolan’asa dia nahatonga fakana hevitra malalaka tamin’ireo Eveka kat˘lika rehetra, tamin’ny Fivondronamben’izy ireo na tamin’ny Sin˘dan’izy ireo, tamin’ireo toeram-pampianarana ambony momba ny te˘l˘jia sy ny katesezy. Tamin’ny ankapobeny, nahazo fankasitrahana tokoa avy amin’ny Fivondronan’ny Eveka ilay volavolan’asa. Koa azo lazaina tsy amim-pihambahambana fa ity Katesizy ity dia vokatry ny fiaraha-miasan’ny Fivondronan’ny Eveka manontolo ao amin’ny Fiangonana kat˘lika izay nandray tamin-kalalaham-po ny fanasako hitondra ny anjara andraikiny teo amin’ny famosahan-kevitra izay mahakasika akaiky ny fiainam-piangonana. Niteraka hafaliana lalina tato amiko izany famaliana antso izany, satria ny fiaraha-miasan’ny feo maro be dia manambara marina tokoa “fampiaraham-peon’” ny finoana, raha azo lazaina ho izany. Ny fahatanterahan’ity Katesizy ity dia mitaratra, araka izany, ny toetra maha-fiombonam-piadidian’ny maha-eveka ; izany no manamarina ny maha-kat˘lika ny Fiangonana.

 

3. Fitsinjarana ny foto-kevitra

Ny katesizy dia tsy maintsy manolotra araka ny tena izy sy amin’ny fomba mirindra ny fampianaran’ny Soratra Masina, ny Lovam-pampianarana velona ao amin’ny Fiangonana ary ny Toniam-pampianarana marina, tahaka izany koa ny lovam-panahy avy amin’ny Aban’ny Fiangonana, ny olomasina lehilahy sy vehivavy ao amin’ny Fiangonana, mba hahafahana mahalala tsaratsara kokoa ny mistery kristianina ary mba hamelombelona ny finoan’ny vahoakan’ Andriamanitra. Ny katesizy dia tsy maintsy mandray ny hevitra avy amin’ny fanazavana miharihary ny fitambaram-pampianaram-pinoana izay natoron’ny Fanahy Masina ny Fiangonana teny am-pamakivakiana ny taonjato nifandimby. Ilaina koa ny hitondran’ny katesizy ny fahazavan’ny finoana amin’ny toe-javatra vaovao sy ny olana izay tsy mbola nisy akory tamin’ny andro teo aloha.

Ny Katesizy Óry no hirakitra zava-baovao sy tranainy (jer. Mt 13,52), fa ny finoana kosa mitoetra lalandava amin’ny maha-finoana azy ihany, sy loharanom-pahazavana vaovao lalandava.

Mba hamaliana ireo fitakiana roa loha ireo, ny Katesizin’ny Fiangonana Kat˘lika, etsy an-daniny, dia namerina ny filaharana “tranainy”, nampitain’ny lovam-pampianarana sy efa narahin’ny Katesizin’i Md Pie V, izay nampifandray ny votoaty ho fizarana efatra : ny Izaho mino ; ny litorzia masina, miaraka amin’ ny sakramenta indrindra indrindra ; ny asa amam-pitondran-tena kristianina, velabelarina miainga avy amin’ny didy ; ary farany ny fivavahana kristianina. Miaraka amin’izany koa anefa, ny zava-boarakitra dia matetika ambara amin’ny fomba “vaovao”, mba hoenti-mamaly ny fanontaniana mipetraka amin’izao vanim-potoana iainantsika izao.

Mifandray amin’izy samy izy ny fizarana efatra : ny mistery kristianina no fototry ny finoana (fizarana voalohany) ; io mistery io no ankalazaina sy ampitaina amin’ny asa litorzika (fizarana faharoa) ; eo io mistery io mba hanazava sy hanohana ny zanak’Andriamanitra amin’ny asa amam-pitondran-tenan’izy ireo (fizarana fahatelo) ; io mistery io no manamarim-pototra ny fivavahantsika izay ny “Rainay” no fanehoana izany manokana, ary mbola io mistery io no fototry ny fangatahantsika, ny fiderantsika, ary ny fitalahoantsika (fizarana fahefatra).

Ny litorzia moa efa vavaka rahateo : ao amin’ny fankalazana ara-pivavahana no ahitan’ny fiekem-pinoana ny toerana sahaza azy. Ny fahasoavana, vokatry ny sakramenta, no antoka tsy azo soloina amin’ny asa amam-pitondran-tena kristianina, tahaka izany koa, mitaky finoana ny fandraisana anjara amin’ny litorzian’ny Fiangonana. Raha tsy aseho an’asa ny finoana, dia maty (jer. Jak 2,14-26) ary tsy afaka mamokatra ho amin’ny fiainana mandrakizay.

Eo am-pamakiana ny Katesizin’ny Fiangonana kat˘lika, dia mety hahatsapana ny firaisana mampitolagaga amin’ny misterin’Andriamanitra, amin’ ny fandaharam-pamonjeny, tahaka izany koa ny ivon-toerana misy an’i Jesoa-Kristy, Ilay Zanaka Lahitokan’Andriamanitra, nirahin’ny Ray, tonga olombelona tao an-kibon’i Maria Virjiny Masina Indrindra, noho ny herin’ny Fanahy Masina, mba ho Mpamonjy antsika. Maty sy nitsangan-ko velona, nefa eo amin’ny Fiangonany lalandava Izy, indrindra ao amin’ny sakramenta ; Izy no loharanon’ny finoana, m˘delin’ny asa amam-pitondran-tena kristianina, ary Mpampianatra ny vavaka ataontsika.

 

4. Lanjan-kevitra ara-pitambaram-pampianarana raketin’ny lahatsoratra

Ny Katesizin’ny Fiangonana Kat˘lika izay nankatoaviko ny faha-25 jona lasa teo, ary didýko avoaka ankehitriny noho ny fahefana ap˘st˘lika ananako, dia famelabelarana ny finoan’ny Fiangonana sy ny fitambaram-pampianarana kat˘lika, hamarinina na hazavain’ny Soratra Masina, ny Lovam-pampianarana avy amin’ny ap˘st˘ly ary ny Toniam-pampianaran’ny Fiangonana. Ankatoaviko ny maha-fitaovana marim-pototra sy nahazo  alalana an’ity katesizy ity hoenti-manompo ny firaisan’ny Fiangonana sy ho fitsipika azo antoka ho an’ny fampianaram-pinoana. Enga anie izy ity hanampy antsika amin’ny fanavaozana izay iantsoan’ny Fanahy Masina tsy an-kijanona ny Fiangonan’Andriamanitra, Vatan’i Kristy, mizotra mankamin’ny fahazavana tsy misy haizina ao amin’ny Fanjakan’Andriamanitra !

Ny fankatoavana sy ny famoahana ny Katesizin’ny Fiangonana kat˘lika no mba fanompoana azon’ny dimbin’i Piera natao ho an’ny Fiangonana Masina kat˘lika, amin’ny Fiangonana rehetra isanisany mifanara-tsaina sy miombona amin’ny Foibem-pitondrana ap˘st˘lika ao R˘ma : izy izay manohana sy manamafy ny finoan’ny mpianatra rehetra an’i Jesoa Tompo (jer. Lk 22,32), manamafy tahaka izany koa, ny rohim-pihavanana ao anaty finoana ap˘st˘lika iray ihany.

Mangataka amin’ny mpiandry ondrin’ny Fiangonana sy ny mpino Óry aho, handray ity Katesizy ity, ao anatin’ny toe-tsaina mandala fiombonana, ary hampiasa izany amim-pahazotoana amin’ny fanatanterahana ny iraka ampanaovina azy ireo hitory ny finoana sy hiantso ho amin’ny fiainana araka ny Vaovao Mahafaly. Nomena azy ireo ity Katesizy ity mba hampiasaina ho fanovozan-kevitra azo antoka sy marina ho an’ny fampianarana ny fitambaram-poto-pinoana kat˘lika, ary indrindra indrindra ho an’ny fandrafetana katesizy eo an-toerana. Natolotra koa izy ity ho an’ny mpino rehetra izay maniry hahalala tsaratsara kokoa ny harena tovozin-tsy ritra amin’ny famonjena (jer. Jo 8,32). Sitrak’ity katesizy ity ny mitondra fanohanana ho amin’ny ezaka momba ny firaisam-pinoana entanin’ny faniriana masin’ny firaisan’ny kristianina rehetra, amin’ny fampisehoana amim-pahamarinana ny votoaty sy ny firaisana mirindra amin’ny finoana kat˘lika. Farany, ny Katesizin’ny Fiangonana Kat˘lika dia atolotra ho an’ny olona rehetra mangataka amintsika ny anton’ny fanantenana ao amintsika (jer. 1 Pi 3,15) ary te hahafantatra izay inoan’ny Fiangonana kat˘lika.

Ity Katesizy ity dia tsy natao hisolo ny katesizy eo an-toerana izay nankatoavin’ny manam-pahefana ao amin’ny Fiangonana, ny Eveka mitondra di˘sezy sy ny Fivondronan’ny Eveka, indrindra rahefa nahazo ny fankatoavan’ ny Foibem-pitondrana ap˘st˘lika, fa natao hamporisihana sy hanampiana amin’ ny fandrafetana katesizy vaovao eo an-toerana, izay mandray hevitra avy amin’ ny toe-javatra sy kolontsaina samihafa, nefa mitahiry amim-pitandremana ny maha-tokana ny finoana sy ny tsy fivadihana amin’ny fitambaram-pampianarana kat˘lika.

 

Famaranana

Ho famaranana an’ity tahirin-kevitra fanolorana ny Katesizin’ny Fiangonana kat˘lika ity, italahoako i Maria Virjiny Masina Indrindra, Renin’ny Teny tonga Nofo ary Renin’ny Fiangonana, mba hanohana amin’ny herin’ny fanelanelanany ny asa momba ny katesezin’ny Fiangonana manontolo amin’ny ambaratonga rehetra, amin’izao fotoana iantsoana ny Fiangonana amin’ny ezaka vaovao fitoriana ny Evanjely izao. Enga anie ny fahazavan’ny finoana marina hanafaka ny olombelona amin’ny tsy fahalalana sy ny fanandevozan’ny fahotana, mba hitondra azy any amin’ny fahafahana tokana mendrika izany anarana izany (jer. Jo 8,32), dia ny fiainana ao amin’i Jesoa-Kristy eo ambany fitantanan’ny Fanahy Masina, eto an-tany sy any amin’ny Fanjakan’ny lanitra, ao anatin’ny hafenoan’ ny hasambarana amin’ny fahitana an’Andriamanitra mifanatrika (jer. 1 K˘r 13,12 ; 2 K˘r 5,6-8) !

Nomena ny faha-11 ˘kt˘bra 1992, fahatelopolo taonan’ny fanokafana ny K˘nsily faharoa tao Vatikana, sy fahefatra ambin’ny folo taona naha-papa ahy.

 

* * * * * * * * * *


 
[1] Joany XXIII, Lahateny fanokafana ny K˘nsily ekiomenika faharoa tao Vatikana, 11 ˘kt˘bra 1962 : AAS 54 (1962), p. 788.
[2] Paoly VI, Lahateny famaranana ny K˘nsily ekiomenika faharoa tao Vatikana, 8 desambra 1965: AAS 58 (1966), p.7-8.
[3] Joany Paoly II, Lahateny tamin’ny 25 Janoary 1985 : L’Osservatore Romano, 27 Janoary 1985.
[4] Tatitra farany tamin’ny Sin˘da  tsy ara-potoana, 7 desambra 1985, II, B, a, n░4 : Enchiridion Vaticanum, boky faha-9, p. 1758, n░ 1797.
[5] Lahateny famaranana ny Sin˘da tsy ara-potoana, 7 desambra 1985, n░6 : ASS 78 (1986), p. 435.

 

top