The Holy See
back up
Search
riga

VIAGGIO APOSTOLICO IN POLONIA

MESSA PER IL MONDO DEL LAVORO A DANZICA

OMELIA DI GIOVANNI PAOLO II

Venerdě, 12 giugno 1987

 

1. “Twoja cześć, chwała, nasz wieczny Panie”.

Gdy wyrusza procesja na Boże Ciało, rozlega się wśród ulic miasta albo wśród wiejskich dróg ta staropolska pieśń.

W tych dniach ten hymn wspaniały rozbrzmiewa jeszcze mocniej na całym szlaku Eucharystycznego Kongresu w Polsce. Dzisiaj w Gdańsku.

Co jest Twoją chwałą, Chryste? Czemu towarzyszy cześć Kościoła z pokolenia na pokolenie? Twoją chwałą jest to, żeś się darował  . . . “żeś się darował nam nic niegodnym”. Że Ty niewysłowiony, niezgłębiony Bóg, który “mieszkasz w światłości nieprzystępnej” (1 Tim. 6, 16), stałeś się tak straszliwie “przystępny”. Nie tylko mogły Cię - jako Słowo Wcielone, jako Syna Człowieczego - oglądać ludzkie oczy i dotykać ludzkie ręce, ale: mógł Cię człowiek przybić do Krzyża, mógł Cię wciągnąć w doświadczenie śmierci, która jest jego udziałem i koniecznością na tej ziemi, mógł Cię zhańbić, gdy Ty sam chciałeś jako Żertwa Przedwiecznego Ducha “wyniszczyćsamego siebie” (Phil. 2, 8).

I nie tylko to. Ty, który “umiłowawszy wszystkich, co byli na świecie, do końca ich umiłowałeś” (Io. 13, 1), stałeś się po wszystkie czasy Eucharystią - Ofiarą i Pokarmem - Twojego Kościoła! To jest Twoją. chwałą, Chryste. To jest Twoją chwałą, Boże, którego imię brzmi “Miłość” (1 Io. 4, 8). To jest Twoją chwałą, nasz wieczny Panie . . .

2. Dzisiaj, na drodze mojej pielgrzymki po ziemi ojczystej, która jest równocześnie drogą Kongresu Eucharystycznego, witam i pozdrawiam Gdańsk. Wyrażam radość, że mogę być tutaj razem z Wami.

Gdańsk - gród sprzed tysiąca lat, gdzie wiosną 997 roku przybył święty Wojciech w drodze do Prus “i - jak czytamy - gromady ludu przyjęły chrzest”. Gdańsk, który - wśród zmiennych kolei dziejowych - trwał stale przy ujściu Wisły, rzeki polskich ziem. I stale tu, nad brzegiem Bałtyku, otwierał przed nami te perspektywy, jakie ukazuje człowiekowi na ziemi: morze. Perspektywy dali bezbrzeżnej, perspektywy głębi swoich wód, perspektywy wolności. Człowiek pośród przestrzeni morza czuje się wolny, wyzwolony z tych uwarunkowań, jakie stwarza życie na lądzie, a równocześnie poddany wymogom nowego żywiołu. Zmobilizowany do nowej odpowiedzialności.

Witam i pozdrawiam Gdańsk. Witam w nim to wszystko, czym był dla nas na różnych etapach dziejowej przeszłości - i to, czym stał się w latach ostatnich. Upamiętniają to symboliczne krzyże obok stoczni i napis: “Pan da siłę swojemu ludowi, Pan da swojemu ludowi błogosławieństwo pokoju” (Ps. 29 (28), 11). Gdańsk: miasto ludzi morza, miasto ludzi pracy, wielkiej pracy. Witam miasto i środowisko, w którym zrodziła się na nowo potrzeba odnowy człowieka przez pracę. Wyswolenia człowieka przez pracę.

Witam obecnych tu pielgrzymów z archidiecezji gnieźnieńskiej i z pobliskich diecezji: chełmińskiej, warmińskiej, koszalińsko-kołobrzeskiej. Pozdrawiam wszystkich i każdego z osobna!

3. Liturgia dzisiejsza mówi nam o tej odnowie i wyzwoleniu, sięgając do biblijnego początku człowieka na ziemi. Oto człowiek, którego Bóg stworzył na swój obraz i podobieństwo, stworzył jako mężczyznę i kobietę, stworzył pośrodku widzialnego wszechświata. Oto człowiek, do którego Stwórca mówi: “Bądzcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną” (Gen. 1, 28).

Bóg daje człowiekowi ziemię i zadaje mu ją. W ten sposób zaś zadaje mu pracę: pracę pod wszystkimi postaciami, jakie ona przybierze w dziejach rodzaju ludzkiego, wraz z postępem i rozwojem ludzkiej wiedzy o świecie i o sobie.

Słowa Księgi Rodzaju zawierają nie tylko pierwszy nakaz Boga. Noszą one na sobie równocześnie znamię Jego upodobania. Stwórczej radości: “A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre” (Ibid. 1, 31). “Bardzo dobre” było dzieło stworzenia, cały ów widzialny kosmos, ukoronowany zaistnieniem człowieka: żywego obrazu Stwórcy.

4. I oto człowiek - wedle słów dzisiejszej liturgii - dzieli to Boże upodobanie do stworzonego kosmosu i głosi chwałę swego Stwórcy: “jak przedziwne imię Twoje, Panie . . . gdy patrzę na Twoje niebo . . . na księżyc i gwiazdy, któreś Ty utwierdził . . . czymże jest człowiek?” (Ps. 8, 2. 4-5).

Człowiek dziwi się swemu człowieczeństwu, swej szczególnej godności wśród stworzeń, a tym twórczym, odkrywczym podziwem dzieli się ze Stwórcą: “Czym jest człowiek, że o nim pamiętasz? Czym syn człowieczy, że troszczysz się o niego? Uczyniłeś go niewiele mniejszym od aniołów, uwieńczyłeś go czcią i chwała. Obdarzyłeś go władzą nad dziełami rąk Twoich, wszystko złożyłeś pod jego stopy” (Ibid. 5-7).

Czymże jest człowiek?

W takich słowach wyraża Psalmista swój podziw nad człowiekiem, swoje zadziwienie wobec tego dzieła Stwórcy. A przecież jest to wyraziciel Starego Testamentu. A cóż możemy powiedzieć my, synowie i córki Nowego Przymierza, dla których “tajemnica człowieka odsłoniła się definitywnie w Chrystusie” (Gaudium et Spes, 22). Czy może istnieć pełniejsze potwierdzenie prawdy o człowieku, wyrażonej w Psalmie, od tego, którym jest Chrystus, Bóg-Człowiek? Syn Boży i Syn Człowieczy? Ten, który “umiłowawszy swoich na świecie, do końca ich umiłował”. Chrystus-Odkupiciel człowieka. I Chrystus - Eucharystia.

Zaprawdę “żywe . . . jest słowo Boże, skuteczne . . . zdolne osądzić pragnienia i myśli serca” (Hebr. 4, 12). Słowo Przedwieczne osądza stale pragnienia i myśli serc naszych. Osadza jako Człowiek, jako jeden z nas. Jak Człowiek zwyczajnej codziennej pracy w Nazarecie.

5. Praca ludzka. Jeszcze raz wyrażam radość, że mogę na tym etapie Kongresu Eucharystycznego być z Wami w Gdańsku. W tym mieście bowiem, a równocześnie na całym Wybrzeżu Bałtyckim i w innych środowiskach pracy w Polsce, podjęto ogromny wysiłek, zmierzający do tego, by ludzkiej pracy przywrócić jej pełny wymiar osobowy i społeczny.

Wysiłek ten stanowi w dziejach “pracy nad pracą”, jak się wyraził współczesny polski myśliciel, doniosły etap. Nie tylko z polskiego punktu widzenia. Jest to etap ważny dla różnych środowisk, dla różnych rejonów współczesnego świata.

Może rozumie się tę sprawę słabiej w krajach dobrobytu, sięgającego aż do granic konsumistycznych nadużyć. Ale rozumie się wszędzie tam, gdzie problem pracy stoi nadal u podstaw autentycznego postępu i wyzwolenia człowieka. Praca bowiem posiada taki właśnie wymiar, jak na to wskazuje nauczanie Kościoła, poczynając od Ewangelii i Ojców, a w czasach ostatnich od Rerum Novarum po Laborem Exercens.

6. Ewangelia dzisiejszej liturgii wprowadza nas poniekąd w samo centrum tego problemu. Oto gospodarz, który o różnych porach dnia, umawia się z robotnikami o pracę w winnicy. Winnica jest warsztatem pracy typowym dla kraju, w którym Jezus nauczał. A chociaż warsztat ten może się słusznie wydawać bardzo skromny wobec tego, czym są współczesne warsztaty pracy przemysłowej, choćby takie jak stocznia gdańska, to jednak znajdujemy się z pewnością na linii odwiecznej analogii.

Gospodarz mówi do robotników: “Idźcie . . . do mojej winnicy, a co będzie słuszne, dam wam” (Matth. 20, 4). A zatem - umowa o prace, a równocześnie sprawa słusznego wynagrodzenia, czyli sprawiedliwej zapłaty za pracę.

Wokół tej odwiecznej sprawy narastają z pokolenia na pokolenie dzieje sprawiedliwości - i niesprawiedliwości - w stosunkach wzajemnych między pracodawcą a pracownikiem. Narasta jeden z centralnych rozdziałów kwestii społecznej. Praca bowiem leży w samym centrum tej doniosłej “kwestii”.

Prawda, że za pracę trzeba zapłacić, ale to jeszcze nie wszystko. Praca - to znaczy człowiek. Człowiek pracujący. Jeśli więc chodzi o sprawiedliwy stosunek między pracą a płacą to nie można go nigdy dostatecznie określić, jeśli się nie wyjdzie od człowieka jako podmiotu pracy.

Praca nie może być traktowana - nigdy i nigdzie - jako towar, bo człowiek nie może dla człowieka być towarem, ale musi być podmiotem. W pracę wchodzi on poprzez całe swoje człowieczeństwo i całą swą podmiotowość.

Praca otwiera w życiu społecznym cały wymiar podmiotowości człowieka, a także podmiotowości społeczeństwa, złożonego z ludzi pracujących. Trzeba zatem widzieć wszystkie prawa człowieka w związku z jego pracą i wszystkim czynić zadość.

Za pracę ludzką trzeba zapłacić i równocześnie: na pracę człowieka nie sposób odpowiedzieć samą zapłatą. Przecież - jako osoba - jest on nie tylko “wykonawcą”, lecz jest współtwórcą dzieła, które powstaje na warsztacie pracy. Ma zatem prawo do stanowienia również o tym warsztacie. Ma prawo do pracowniczej samorządność- czego wyrazem są między innymi związki zawodowe: “niezależne i samorządne”, jak podkreślono właśnie tu, w Gdańsku.

Z kolei, praca ludzka - poprzez setki i tysiące, jeśli nie miliony warsztatów, przyczynia się do dobra wspólnego społeczeństwa. Ludzie pracy w tej właśnie pracy znajdują tytuł - wieloraki i różnorodny, bo i praca ludzka jest wieloraka i różnorodna - tytuł do stanowienia o sprawach całego społeczeństwa, które żyje i rozwija się z ich pracy.

“Umowy gdańskie” pozostaną w dziejach Polski wyrazem tej właśnie narastającej świadomości ludzi pracy odnośnie do całego ładu społeczno-moralnego na polskiej ziemi. Sięgają one swą genezą do tragicznego grudnia 1970 roku. I pozostają wciąż zadaniem do spełnienia!

7. Przejdźmy jeszcze do drugiego czytania dzisiejszej liturgii. “Jeden drugiego brzemiona noście” - pisze święty Paweł do Galatów (Gal. 6, 2), a słowa te mają wielką nośność. “Jeden . . . drugiego”. Człowiek nie jest sam, żyje z drugimi, przez drugich, dla drugich. Cała ludzka egzystencia ma właściwy sobie wymiar wspólnotowy - i wymiar społeczny. Ten wymiar nie może oznaczać redukcji osoby ludzkiej, jej talentów, jej możliwości, jej zadań. Właśnie z punktu widzenia wspólnoty społecznej musi być dość przestrzeni dla każdego. Jednym z ważnych zadań państwa jest stwarzanie tej przestrzeni, tak aby każdy mógł przez pracę rozwinąć siebie, swoją osobowość i swoje powołanie. Ten osobowy rozwój, ta przestrzeń osoby w życiu społecznym jest równocześnie warunkiem dobra wspólnego. Jeśli człowiekowi odbiera się te możliwości, jeśli organizacja życia zbiorowego zakłada zbyt ciasne ramy dla ludzkich możliwości i ludzkich inicjatyw - nawet, gdyby to następowało w imię jakiejś motywacji “spolecznej” - jest, niestety, przeciw społeczeństwu. Przeciw jego dobru - przeciw dobru wspólnemu.

“Jeden drugiego brzemiona noście” - to zwięzłe zdanie Apostoła jest inspiracją dla międzyludzkiej i społecznej solidarności. Solidarność- to znaczy: jeden i drugi, a skoro brzemię, to brzemię niesione razem, we wspólnocie. A więc nigdy: jeden przeciw drugiemu. Jedni - przeciw drugim. I nigdy “brzemię” dźwigane przez człowieka samotnie. Bez pomocy drugich. Me może byc walka silniejsza od solidarności. (Właśnie chcę o tym mówić, więc pozwólcie wypowiedzieć się Papieżowi, skoro chce mówić o Was, a także w pewnym sensie za Was). Nie może być program walki ponad programen solidarności. Inaczej - rosną zbyt ciężkie brzemiona. I rozkład tych brzemion narasta w sposób nieproporcjonalny. Gorzej jeszcze: gdy mówi się: naprzód walka - choćby w znaczeniu walki klas - to bardzo łatwo drugi, czy drudzy pozostają na “ polu społecznym ” przede wszystkim jako wrogowie. Jako ci, których trzeba zwalczyć, których trzeba zniszcznyć. Nie jako ci, z którymi trzeba szukać porozumienia, z którymi wspólnie należy obmyślać: jak “dźwigać brzemiona”. “Jeden drugiego brzemiona noście”.

8. Drodzy Bracia i Siostry! Ze stoczni, z portów i z wszystkich gdańskich zakładów pracy, i nie tylko stąd, z różnych stron Polski. Drodzy Bracia i Siostry, ludzie pracy, środowiska pracy na całym świecicie dziękują Wam, żeście podjęli tę trudną “pracç nad pracą”, żeście podjęli tę szlachetną walkę, zmaganie się o godność ludzkiej pracy. Kościoł dziękuje Wam za to, żeście ją podjęli w obliczu Chrystusa i Jego Matki.

Dziwiono się w różnych miejscach, że tak może być. Że istnieje wieź pomiędzy światem pracy a krzyżem Chrystusa, że istnieje więź pomiędzy praca ludzką a Mszą świętą: Ofiarą Chrystusa. Zdziwienie, ale także podziw i szacunek budził widok robotników polskich spowiadających się i przystępujących do Komunii świętej na terenie zakładu pracy.

Różni się dziwili. A może nie tylko . . . może równocześnie odkrywali . . . Odkrywali zapomniany wymiar całej “kwestii społecznej”. I w ogóle ludzkiej egzystencji. Praca i Chrystus? Praca i Eucharystia? A jednak tak tutaj było! I słusznie.

Czyż nie mówimy codziennie, zbliżając się do ołtarza: “Błogosławiony jesteś, Panie, Boże wszechświata . . . błogosławiony za ten chleb, dar Stworzyciela, a zarazem owoc pracy rąk ludzkich . . . błogosławiony za ten winny napój”.

W każdą Mszę świętą, Ofiarę Chrystusa, Ofiarę naszego Odkupienia, wchodzi owoc “ludzkiej pracy”, wszelkiej ludzkiej pracy: chleb jest tego “syntetycznym” wyrazem - i wino również: codziennie ludzka praca wpisuje się w Eucharystię: w Sakrament naszego Odkupienia i “wielką tajemnice wiary”. Codziennie, na tylu miejscach ziemi przed pracą ludzką otwierają się Boskie perspektywy.

“Niech ten chleb stanie się dla nas pokarmem zbawienia . . . to wino - napojem duchowym”.

Bo przecież “Nie samym chlebem żyje człowiek” (Luc. 4, 4). Jego bytowanie i jego praca musi mieć sens - i to nie tylko doraźny i przemijający. Musi mieć sens ostateczny. Na miarę tego, kim jest człowiek.

“Uczyniłeś go niewiele mniejszym od aniołow, uwieńczyłeś go czcią i chwałą” (Ps. 8, 6).

Człowiek - istota powołana do pracy.

Człowiek - istota powołana do chwały!

W takim też duchu trzeba dziś odnowić świadomość i wrażliwość sumienia na przykazanie: “Pamiętaj, abyś dzień święty święcil!”. Niedzielna Eucharystia to szczególny, a zarazem konieczny sposób wpisywania ludzkiego życia i ludzkiej pracy w Boże perspektywy. Niech to będzie również owocem Kongresu Eucharystycznego, zaofiarowanym Bogu przez ludzi pracy w Polsce.

9. Na koniec należy jeszcze wyjaśnić tajemnicę gospodarza z dzisiejszej Ewangelii. “Przyjacielu, nie czynię ci krzywdy . . . Chcę też i temu ostatniemu dać tak samo jak tobie . . . Czy na to złym okiem patrzysz, że ja jestem dobry?” (Matth. 20, 13-15).

Bóg mówi do człowieka - w winnicy swoich odwiecznych i ostatecznych przeznaczeń: dlaczego chcesz Mnie ograniczyć miarami swojej tylko sprawiedliwości? Lad sprawiedliwości jest podstawowy, ale nie ostateczny. W królestwie Bożym sprawiedliwość jest dopełniona. Jest “przevyższona” miłością. Jest to miłość przygarniająca człowieka, podnocsząca go, choćby nawet był marnotrawnym synem. Nie ma pełnej sprawiedliwości bez miłości.

“Dlaczego chcesz Mnie przymierzać do twoich ludzkich miar?”.

Pozwól mi być Darem.Wszak jestem Stworzycielem: wszystko, co istnieje, jest wyrazem podstawowego obdarowania.

Pozwól mi być Darem. Miłość jest większa niż wszystko, co ty, człowieku możesz pomyśleć. Miłość pozwoliła “Ojcu posłać Syna na świat” (Gal. 4, 4), ażeby nikt z nas nie zginał. Natomiast Syn “zginął” na Krzyżu: dał życie. I zmartwychwstał: “do końca . . . umiłował”.

Pozwól mi wreszcie być Eucharystią!

Mech ta Miłość, którą Syn “ do końca umiłował ” - trwa! Niech idzie poprzez dzieje człowieka jako Sakrament! Niech będzie pokarmem i napojem duchowym ludzkich serc!

Tak mówi ten Gospodarz z dzisiejszej Ewangelii:

“Nie patrz złym okiem na to, że Ja jestem dobry”. Przyjmij Boga, który jest Miłością.

Czerp z tej Miłości duchową siłę do pracy. Do “pracy nad pracą”. Do solidarności . . .

Twoja cześć, chwała, nasz wieczny Panie, po wszystkie czasy . . . Amen.

Mamy ukoronować- i czynię to z radością - obraz Matki Bożej z Trąbek Wielkich, otoczony czcią Ludu Bożego na ziemi gdańskiej od trzydziestu lat. W ten sposób na początku Roku Maryjnego - to pierwszy tydzień - wyrażamy naszą miłość do Matki Odkupiciela człowieka i zawierzamy Jej macierzyńskiej opiece raz jeszcze, tu, na gdańskiej ziemi, cały świat pracy.

 

© Copyright 1987 - Libreria Editrice Vaticana

 

top