♦ PRIMA CONGREGAZIONE GENERALE (LUNEDÌ, 3 OTTOBRE 2005, ANTEMERIDIANO)
♦ AVVISI

♦ PRIMA CONGREGAZIONE GENERALE (LUNEDÌ, 3 OTTOBRE 2005, ANTEMERIDIANO)

Questa mattina lunedì 3 ottobre 2005 alle ore 09.00, alla presenza del Santo Padre, nell’Aula del Sinodo in Vaticano, con il canto dell’Ora Terza, aperto dall’inno Veni, Creator Spiritus, hanno avuto inizio i lavori dell’XI Assemblea Generale Ordinaria del Sinodo dei Vescovi, con la Prima Congregazione Generale. Il Santo Padre Benedetto XVI ha tenuto la riflessione.

Presidente Delegato di turno S.Em.R. il Sig. Card. Francis ARINZE, Prefetto della Congregazione per il Culto Divino e la Disciplina del Sacramenti.

L’assemblea sinodale aperta ieri da Benedetto XVI, che ha presieduto la solenne Concelebrazione Eucaristica nella Patriarcale Basilica di San Pietro in Vaticano, raccoglierà fino al 23 ottobre 2005 una rappresentanza dei Presuli del mondo sul tema Eucharistia: fons et culmen vitæ et missionis Ecclesiæ.

Sono intervenuti a questa Prima Congregazione Generale il Presidente Delegato, S.Em.R. il Sig. Card. Francis ARINZE, Prefetto della Congregazione per il Culto Divino e la Disciplina del Sacramenti, per il Saluto del Presidente Delegato; S.E.R. Mons. Nikola ETEROVIĆ, Segretario Generale del Sinodo dei Vescovi, per la Relazione del Segretario Generale; S.Em.R. il Sig. Card. Angelo SCOLA, Patriarca di Venezia (Italia), per la Relatio Ante Disceptationem del Relatore Generale.

Pubblichiamo qui di seguito i testi integrali degli interventi, pronunciati in Aula:

● SALUTO DEL PRESIDENTE DELEGATO, S.EM.R. IL SIG. CARD. FRANCIS ARINZE, PREFETTO DELLA CONGREGAZIONE PER IL CULTO DIVINO E LA DISCIPLINA DEL SACRAMENTI
● RELAZIONE DEL SEGRETARIO GENERALE DEL SINODO DEI VESCOVI, S.E.R. MONS. NIKOLA ETEROVIĆ
● RELATIO ANTE DISCEPTATIONEM DEL RELATORE GENERALE, S.EM.R. IL SIG. CARD. ANGELO SCOLA, PATRIARCA DI VENEZIA (ITALIA)

La Prima Congregazione Generale dell’XI Assemblea Generale Ordinaria del Sinodo dei Vescovi si è conclusa alle ore 12.20 con la Recita dell’Angelus Domini guidata dal Santo Padre.

Erano presenti 241 Padri Sinodali.

La Seconda Congregazione Generale avrà luogo questo pomeriggio 3 ottobre 2005 alle ore 16.30 con l’inizio della discussione generale sul tema sinodale.

● SALUTO DEL PRESIDENTE DELEGATO, S.EM.R. IL SIG. CARD. FRANCIS ARINZE, PREFETTO DELLA CONGREGAZIONE PER IL CULTO DIVINO E LA DISCIPLINA DEL SACRAMENTI

Beatissimo Padre

1. Con spirito di fede, con ringraziamento alla Divina Provvidenza per il Vostro Pontificato, nella gioia cristiana, ma anche con senso di responsabilità, noi veniamo qui convocati da Vostra Santità, Successore di Pietro e Vicario di Cristo. Questa XI Assemblea Generale Ordinaria del Sinodo dei Vescovi, convocata prima dal Vostro Predecessore, di venerata e indimenticabile memoria, il Servo di Dio, Papa Giovanni Paolo II, e riconvocata poi da Vostra Santità non molto tempo dopo la Sua elezione alla Sede Petrina, ci offre l’occasione di riflettere su di un tema che tocca il cuore e la vita della Chiesa: “L’Eucaristia: fonte e culmine della vita e della missione della Chiesa”.

2. Non è un segreto che il mistero eucaristico è un tema molto caro a Vostra Santità. Infatti, nella prima omelia pronunciata da Vostra Santità la mattina dopo la sua elezione il 20 aprile 2005 nella Cappella Sistina, Ella disse tra l’altro ai Cardinali e al mondo: “In maniera quanto mai significativa, il mio Pontificato inizia mentre la Chiesa sta vivendo lo speciale Anno dedicato all’Eucaristia. Come non cogliere in questa provvidenziale coincidenza un elemento che deve caratterizzare il ministero al quale sono stato chiamato? L’Eucaristia, cuore della vita cristiana e sorgente della missione evangelizzatrice della Chiesa, non può non costituire il centro permanente e la fonte del servizio petrino che mi è stato affidato” (Omelia del 20/04/2005, n. 4, in L’Osserv. Rom. 94, 21 aprile 2005, p. 9).

3. di grande importanza per la Chiesa che i rappresentanti del Collegio dei Vescovi di tutta la Chiesa si raccolgano intorno al Successore di Pietro per riflettere e pregare sul grande Mistero della Fede. Veniamo dalle Chiese particolari o diocesi come rappresentanti delle Conferenze Episcopali e delle Chiese Orientali, ma anche dalla Curia Romana, dall’Unione dei Superiori Generali, e alcuni sono stati nominati da Vostra Santità.
Veniamo per riflettere su di un tema che tocca il cuore pulsante della vita della Chiesa. Nella santissima Eucaristia, infatti, come dice il Concilio Vaticano II, “è racchiuso tutto il bene spirituale della Chiesa, cioè lo stesso Cristo, nostra pasqua” (Presbyt. Ordinis, 5). L’Eucaristia “si pone al centro della vita ecclesiale” (Eccl. de Euch., 3).

Per due anni tutta la Chiesa ha in modo particolare riflettuto, discusso, meditato e pregato sul Mistero Eucaristico. Conferenze Episcopali, Sinodi delle Chiese Orientali, diocesi, parrocchie, istituti superiori di studio cattolici, seminari, monasteri, istituti religiosi, associazioni o movimenti cattolici e altri gruppi nella Chiesa hanno preso iniziative in tal senso. Ecco ora questa nobile Assemblea che cerca di raccogliere insieme i frutti di questi contributi sotto la guida del Vicario di Cristo e Successore di Pietro.

4. Ci benedica, Santo Padre. Ci guidi. Ci accompagni.
Che la Vergine Maria, “donna eucaristica” (Eccl. de Euch., 53), interceda per noi.
Che lo Spirito Santo ci dia la luce, la fede, la sapienza, la carità pastorale, il coraggio evangelico, la gioia dell’annuncio e la consapevolezza della nostra responsabilità davanti a Dio, davanti alla Chiesa e anche davanti al mondo, di fare il nostro dovere in queste tre settimane per il bene del popolo santo di Dio.

[00019-01.05] [NNNNN] [Testo originale: italiano]

● RELAZIONE DEL SEGRETARIO GENERALE DEL SINODO DEI VESCOVI, S.E.R. MONS. NIKOLA ETEROVIĆ

Sancte Pater,
Eminentissimi et Excellentissimi Patres,
Fratres sororesque dilecti,

Nunc mihi primum, ex quo tempore Secretarius Generalis Synodi Episcoporum factus sum, eiusmodi honor contingit, ut alloquar Sodales huius Cœtus Amplissimi utque libentissime omnibus, qui adstatis Sancti Pauli Apostoli verbis usus salutem impertiar: “Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino Iesu Christo” (1 Cor 1, 3).
Sanctum Patrem Benedictum XVI, qui nunc primum Suo in pontificatu Cœtui Synodi Episcoporum præest, quo par est obsequio officiosissime saluto Eiusque Sanctitati idcirco gratias ago, quod hunc synodalem Cœtum, cui apparando Ipse proxime adstetit, convocandum confirmare dignatus est. Iussu autem nomineque Patrum, qui in hac synodo sunt congregati, Summo Pontifici gratiam habeo anticipatam perinde quia hic præsens adstare dignatus est atque pro universis beneficiis, quæ velut pretiosum donum in his laboribus peragendis præstabit, quorum is est finis, ut Ecclesiæ universalis vitam missionemque, in signo Eucharistiæ, promoveant.
Ex imo corde XI Cœtus Generalis Ordinarii Synodi Episcoporum sodales, qui numero sunt 256, quorum autem 177 electi sunt, 40 sunt a Pontifice nominati, 39 ex officio et 10 vero Superiores Generales participant, omnes saluto. In his adsunt 55 Cardinales, 8 Patriarchæ, 82 Archiepiscopi, 123 Episcopi et 11 Religiosi, quorum alii, pro suo cuique munere commisso, 36 sunt Præsides Episcoporum Conferentiis præpositi, alii 294 vero sunt Ordinarii, alii 4 autem Coadiutores, alii 14 Auxiliarii et alii 4 demum Emeriti.
Hi Patres ab omnibus continentibus veniunt, scilicet 50 ab Africa, 59 ab America, 44 ab Asia, 95 ab Europa et 8 ab Oceania.
Grato autem animo ad Delegatos fraternos, a duodecim Ecclesiis et communitatibus ecclesialibus missos, mentem meam officiose converto, qui rite invitati, huc convenire non detrectaverunt.
Auditoribus, Peritis, Adiutoribus, sermonum Interpretibus, cooperatoribusque technicis toto pectore salutem impertior; qui nisi operam navarent suam, apte perfici labores non possent. Dilectione denique peculiari strenuos cooperatores Secretariæ Generalis Synodi Episcoporum salvos esse iubeo, quibus ceterum gratias propterea ago, quod mihi, nunc primum Synodum experto, opem tulerunt insignem.
Apostoli Gentium verbis usus omnibus vobis gratiam ominor et pacem, quibus donis collatis, Deus Unus et Trinus laboribus nostris collegialibus pro Ecclesiæ hominumque bono benedicet.
Hæc relatio VI partibus constat, quæ sunt:

1. Præambulum;
II. Temporis spatium inter X et XI Cœtum Generalem Ordinarium;
III. Præparatio XI Cœtus Generalis Ordinarii;
IV. Res in synodi methodis novatæ;
V. Res a Secretaria Generali Synodi Episcoporum actæ;
VI. Conclusio.

I. Præambulum

“Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum, antequam patiar” (Lc 22, 15). His verbis, prolatis in Cena novissima comedenda, Iesus Christus exorsus est narrare institutionem sacramenti Eucharistiæ. Tria illa Evangelia, quæ synoptica vocantur, unanima consensione demonstrant, quid verbis illis, super pane et vino pronuntiatis, significetur, quæ virtute Spiritus Sancti gratiæ conversa sunt in corpus et in sanguinem Domini Iesu (cfr. Mt 26, 26-28; Mc 14, 22-25; Lc 22, 14-20). Verba actionibus distinctis sunt ornata: “accepit panem et benedixit ac fregit deditque discipulis” (Mt 26, 26). Verbis ipsis et actionibus dilucide voluntas Iesu Christi ostenditur instituendi Eucharistiam in Paschate Hebræorum celebrando, quo typus continebatur Ipsius mortis et resurrectionis, pignus novissimi convivii in nuptiis Agni immolati. Iesus Nazarenus – quod in narratione Ioannis evangelistæ (cfr. Io cap. 6) etiam lucidius percipitur – iam diu magnum illud sacramentum apparabat. Ipse enim, fere sub initio vitæ publicæ, se turbis ostendit panem vivum esse, qui de cælo descendit ut mundus vitam haberet (cfr. Io 6, 51).
Eucharistia, quam Iesus Christus coram apostolis secum circa mensam congregatis instituit, inexplicabili nexu Ecclesiæ coniungitur, inde ab intio et usque ad consummationem ævi. Ipsa enim Domini voluntate his verbis expressa: “Hoc facite in meam commemorationem” (1 Cor 11, 24), Eucharistiæ sacramentum, in Ecclesia celebratum, tradendum fuit a progenie in progenies velut hereditas omnium pretiosissima et amoris Testamentum Domini Iesu. Sacra est enim Traditio, ut a testimonio Sancti Pauli in epistula Prima ad Corinthios (cfr. 1 Cor 11, 23-26) didicimus, quæ, divinæ Providentiæ munere, servata originali puritate usque ad nostram ætatem pervenit. Deo igitur Uni et Trino gratias agere sine intermissione debemus, qui nobis hanc gratiam inæstimabilem contulit: Eucharistia enim, donum magnum et mysterium, non desinit in Ecclesia celebrari, adorari, vivi. Ipsa Ecclesiæ est cor, fons et culmen in ipsius vita positum et in opera evangelii nuntiandi hominemque promovendi.

De Ioannis Pauli Papæ II hereditate spirituali

Rem XI Cœtui Generali Ordinari Synodi Episcoporum proponendam de Eucharistia esse ipse Ioannes Paulus Papa II v.m. voluit. Omnes, quicumque eius operam et missionem ecclesialem bene noverunt, intellegunt sine controversia, exemplum Iesu Christi, qui unus est Magister et Dominus, Filius Dei Hominisque Filius, a Servo Dei insigniter revocari. Nam Testamentum quoque spirituale Ioannis Pauli Papæ II Eucharistia contineri videtur, in Ecclesia celebranda apteque vivenda. Nam, cum horam novissimam sibi proxime adstare sensisset, Spiritu Dominico fervens, vires in essentiam colligere conatus est, nempe in Sacratissimum Sacramentum. Domini autem gloriosi mirabilis sub speciebus panis vinique præsentia fulcimen fuit illi fidei vivacis, magnæ spei fons, causa sedulæ virtutis. Ea maxime experientia impulsus, quam præsertim tempore sui sacerdotii vixit, quod 59 annos tenuit, quorum 44 in episcopatu exegit, Pontifex statuit Eucharistiam Ecclesiæ universali esse proponendam, quo impensius de ipsa cogitaret. Litteræ Encyclicæ, quæ Ecclesia de Eucharistia incipiunt, Pontificis postremæ fuerunt. Epistula vero Apostolica quæ Mane nobiscum Domine incipit pæne ultima fuit omnium, quas Pontifex dictavit. Postremum autem inceptum pastorale, quod ad Ecclesiam universalem pertineret, Annus Eucharistiæ dicatus exstitit. Nobis igitur ita res prospicientibus, non illud mirari licet, quod XI Cœtus quoque Generalis Ordinarius Synodi Episcoporum de Eucharistia sit. Nam eius celebratione absoluta, finis imponetur Anno Eucharistiæ dicato. XI Cœtum Generalem Ordinarium, quem apparare Ioannes Paulus Papa II inceperat, successor eius peraget, Sanctus Pater Benedictus XVI. Hic est fons inexhaustus vitæ et missionis Ecclesiæ, ut Iesum annuntiet in Eucharistia præsentem, cum Testamentum sit Eius divini amoris. Ioannes Paulus Papa II, Servus Dei, experimentum suæ fidei eucharisticæ nobis in hereditatem reliquit spiritualem, quæ nimirum fauste influet etiam in laboribus, quos Synodalis consessio peragere cœpit.
Intentionem quoque propheticam Ioannis Pauli Papæ II deprehendere possumus, quæ in eligenda re ab XI Cœtu Generali Ordinario tractanda fulsit. Ipse enim propterea fervide voluit, ab Ecclesia Catholica de praxi eucharistica cogitari, ut certo constaret, qua ratione in Ecclesiis particularibus insignia Magisterii documenta applicarentur de sublimi Iesu Christi resurgentis Sacramento, Qui vere, realiter, substantialiter in Eucharistia præsens adest, in qua fons est unitatis et communionis ecclesialis. Illud igitur inquirere voluit, nempe quo pacto homines sacramentum Eucharistiæ perciperent ac viverent et quantum ipsum in fidelium, familiarum, communitatum, totius humanæ societatis vita pateret. Sibi enim eum maxime finem præstituerat, ut catechesi in omni hominum ordine apte tradenda, cultu liturgico renovato, corroborato servitio caritatis, cuius fons perennis in pane pro hominibus fracto et in vino pro nostra salute effuso versatur, fervidum in Eucharistiam amorem renovaret, quod inæstimabile donum Deus Ecclesiæ contulit.

II. Labores inter X et XI Cœtum Generalem Ordinarium peracti

Commemoratio Em.mi Cardinalis Ioannis Petri Schotte

Ioannis Pauli Papæ II dum spiritualem hereditatem in hoc collegio congregati in mentem revocamus, non illud nobis est omittendum, ut Em.mi Domini Cardinalis Ioannis Petri Schotte, c.i.c.m., memoriam recolamus, qui in cooperatoribus fuit Pontifici coniunctissimis et per annos fere XIX Secretarii Generalis partes explevit in Synodo Episcoporum; quo temporis spatio Em.mus Purpuratus cum Ecclesiæ insigni voluntate deserviit, tum maxime 12 Cœtus synodales apparavit, in quibus 4 Cœtus Generales Ordinarios numeramus (1987; 1990; 1994; 2001), Cœtum Generalem Extraordinarium 1 (anno 1985), 7 Cœtus Speciales (anno 1991 pro Europa I; anno 1994 pro Africa; anno 1995 pro Libano; anno 1997 pro America; anno 1998 pro Asia, anno 1998 pro Oceania; anno 1999 pro Europa II). Em.mus Dominus Cardinalis Ioannes Petrus Schotte inceperat pro XI quoque Cœtu Generali Ordinario apparando laborare. Minus autem ante anno, quam vitæ Dominus ad Se die 10 ianuarii 2004 ipsum vocavit, Ioannes Paulus Papa II, die 11 februarii 2004, me eligere dignatus est, ut illius partes exciperem in munere Secretarii Generalis explendo apud Synodum Episcoporum. Equidem ipse in signo Eucharistici mysterii, quo de XI Cœtus Generalis Ordinarius agit, decessori meo successi, nam ab ipso velut cursum accepi peragendum cum iter synodale, felix nimirum frugiferumque, quippe cuius radices in traditionem firmam solidamque immissæ sint, iam percurri cœptum esset.
Nam Em.mus Dominus Cardinalis Ioannes Petrus Schotte, cum terminum feliciter dedisset X Cœtui Generali Ordinario, qui, hoc themate distinctus: Episcopus Minister Evangelii Iesu Christi propter spem mundi, a die 30 septembris usque ad diem 27 octobris anni 2001 celebratus erat, statim, Summo Pontifici arctissime coniunctus, XI Cœtum Generalem Ordinarium proxime celebrandum apparare inceperat.
Ante quam X Cœtus Generalis Ordinarius absolutus est, die 26 octobris 2001, Em.mus Cardinalis Secretarius Generalis primæ adunationi præfuit X Consilii Ordinarii, tunc nuper constituti neque eum fugit, quod 6 e patribus synodalibus tunc primum eiusmodi collegii sodales essent. Cum altius inter se cognovissent, sodalibus significatum est, quæ munera negotiaque Consilii Ordinarii essent, ex vigentibus Synodi Episcoporum normis. Distinctius vero illud confirmatum est, Consilii esse, ut et spiritum collegialem in sessione synodali vivum servet atque alat et ut Propositiones proponat, in quibus fructum percipimus præcipuum Synodi Episcoporum, expressum in documento quodam Sancto Patri offerendo, pro edenda Adhortatione Postsynodali.
Decimus Cœtus Ordinarius octies congregatus est temporis intervallo, quod a mense februario anni 2002 ad mensem novembrem pertingit anni 2004. Ordines vero temporum ubi singillatim consideres, adunatio altera a die 6 ad diem 8 mensis februarii anni 2002 celebrata est, tertia autem diebus 13 et 14 iunii 2002, quarta vero a die 5 ad 7 novembris, quinta deinde a 26 ad 27 martii 2003, sexta a die 1 ad diem 2 iulii 2003, septima a 23 ad 24 octobris 2003, octava demum diebus 16 et 17 novembris 2004.
Priores quattuor adunationes fere in unis documentis X Cœtus Generalis Ordinarii elaborandis consumptæ sunt, pro redigenda Adhortationem postsynodalem quæ verbis Pastores gregis incipit, quam Ioannes Paulus Papa II, cum XXV Sui Pontificatus anniversarium celebraret, obsignavit adprobavitque die 16 octobris 2003. Sollemni vero actui, in aula Paulo VI dicata celebrato, coram plurimis peregrinatoribus, tres Præsides Delegati interfuerunt: Eminentissimi Domini Cardinales: Ioannes Baptista Re, Ivanus Dias, Bernardus Agré, præterea Relator Generalis Em.mus Dominus Cardinalis Eduardus Egan et Relator Generalis Adiunctus Em.mus Dominus Cardinalis Georgius Marius Bergoglio, Secretarius Generalis Em.mus Dominus Cardinalis Ioannes Petrus Schotte, Secretarius Specialis Exc.mus Dominus Marcellus Semeraro. Ioanni Paulo Papæ II adstiterunt a latere Decanus Collegii Cardinalium Em.mus Dominus Cardinalis Iosephus Ratzinger et Em.mus Dominus Cardinalis Angelus Sodano, a Secretis Status. Summus Pontifex tribus illis Præsidibus Delegatis, utrique Relatori Generali, Secretario Speciali et quinque Episcopis, pro singulis continentibus, symbolice documentum tradidit.
Interea, anno 2003 ineunte, ab Em.mo Segretario Generali Institutis quibus ius legitime competit Relatio circa labores peractos a X Cœtu Generali Ordinario exarata missa est. In hoc documento cum cetera tum maxime hæ rationes statisticæ, quæ vocantur, indicatæ sunt: conventui synodali 247 sodales interfuerunt, quorum 175 electi, 35 a Pontifice nominati, 37 demum ex officio. Decimo Cœtui Generali Ordinario Congregationes generales 25 fuerunt, sessiones vero circulorum minorum 17. Patres 67 Propositiones adprobaverunt.

III. De XI Cœtu Generali Ordinario apparando

De re XI Cœtui Generali Ordinario proposita

De proposito dieque XI Cœtus Generalis Ordinarii celebrandi sæpius disputatum est.
Decimo Cœtu Generali Ordinario absoluto, patres in Synodo congregati sententias aperuerunt suas de re in proximo consessu synodali disputanda. Præterea, Secretaria Generalis Synodi Episcoporum, cum sibi a Ioanne Paulo Papa II negotium esset collatum, de re consuluit etiam Conferentias Episcoporum, Synodos Ecclesiarum Orientalium Catholicarum sui iuris, Dicasteria Curiæ Romanæ, Unionem Superiorum Generalium. Ea, quæ inde progressa sunt, diebus 13 et 14 iunii 2002 Cœtus Generalis Ordinarius tertio congregatus inspexit. Inde autem sodales Cœtus indicem trium propositionum exaraverunt deliberationi Summi Pontificis subiciendum. Primum vero locum Eucharistia in vita et in missione Ecclesiæ considerata occupavit.
Deinde vero, die 26 martii 2003, in Cœtu Ordinario quintum congregato, Em.mus Cardinalis Secretarius Generalis sodales certiores fecit, a Ioanne Paulo Papa II Eucharistiam esse electam, ut de ea in XI Cœtu Generali Ordinario proxime celebrando disputaretur, ita tamen, ut peculiari ratione de parœcia inquisitio fieret deque eius cum ministerio atque cultu eucharistico necessitudine. Proinde res sub hac formula: Eucharistia: fons et culmen vitæ et missionis Ecclesiæ conclusa est et cœptum est cogitari de fundamentis quibus Lineamenta continentur, cuius documenti is est finis, ut in Ecclesia universali disceptationem foveat de re in conventu synodali disputanda.

Ratio elaborandi Lineamenta

Consilium Ordinarium Secretariæ Generalis Synodi Episcoporum diebus 1 et 2 iunii 2003 sexto congregatum totum se vovit typorum experimentis Lineamentorum inspiciendis. More solito, duo circuli operis navandi, alter pro lingua italica, alter pro sermone anglico, textui incubuerunt. Deinde circuli simul congregati unanima consensione eandem sententiam expresserunt de structura et variationibus in rei consilio inserendis. Labores fructuose processerunt in conventu diebus 23 et 24 novembris 2003 habito et Lineamenta, ditata responsionibus quæ subinde perveniebant, edi potuerunt mense februario anni 2004.
Disputationem in X Consilio Ordinario habitam impenso studio prosecutus est Ioannes Paulus Papa II, qui in Audientia concessa Em.mo Secretario Generali Cardinali Ioanni Petro Schotte, die 29 novembris 2003, propositionem XI Cœtus Generalis Ordinarii his verbis: Eucharistia: fons et culmen vitæ et missionis Ecclesiæ comprehensam definitive adprobavit. Cœtui vero celebrando spatium temporis diebus a 2 ad 29 octobris anni 2005 comprehensum adsignatum est.
Datis dein Litteris Publicis, die 18 decembris anni 2003 Em.mus Dominus Cardinalis Angelus Sodano, a Secretis Status, cum Em.mo Secretario Generali Synodi Episcoporum supra relatam deliberationem Pontificis Ioannis Pauli II publica auctoritate communicavit. Proinde, die 13 februarii 2004 in ephemeride, quæ L’Osservatore Romano vulgo inscribitur, propositio et tempus XI Cœtus Generalis Ordinarii Synodi Episcoporum celebrandi publici iuris facta sunt.
Summus Pontifex, ut par est, sedulo invigilavit in redigendis Lineamentis, quorum textus interea octo sermonibus exarabatur, nempe latine, italice, francogallice, hispanice, lusitane, anglice, germanice, polonice. Documentum vero, simul atque editum est, in primis confestim missum est Institutis, quibus ius legitime competeret, quæ sunt Conferentiæ Episcoporum, Synodi Ecclesiarum Orientalium Catholicarum sui iuris, Dicasteria Curiæ Romanæ, Unio Superiorum Generalium. Deinde ipsum longe lateque per subsidia præconiorum socialium in universam Ecclesiam diffusum est. In calce Documenti Quæstiones insertæ sunt, quæ lecturis opem ferrent et in cogitando de Eucharistia, insigni nostræ fidei Sacramento, et in responsionibus redigendis atque Secretariæ intra diem 31 decembris anni 2004 necessario tradendis.

De Instrumenti laboris præparatione

Lineamenta optime fauste recepta esse, ingens numerus responsionum et animadversionum, quæ pervenerunt, satis ostendit. In hac re haud frustra argumenta statistica, quæ vocant, indicabimus circa responsiones datas ad Lineamenta a novissimis Synodis edita, peculiari ratione habita eorum Institutorum, quæ natura collegiali sunt prædita, ut Conferentiæ Episcoporum et Synodi Episcoporum Ecclesiarum Orientalium sui iuris exsistunt.
Responsiones Conferentiarum Episcoporum pro diversis Cœtibus Generalibus Ordinariis distributæ recensentur:

1974 De evangelizatione 75,38%
1977 De catechesi 67, 18%
1980 De familia 50, 37%
1983 De reconciliatione et pænitentia 42, 75%
1987 De christifidelibus laicis 59,85%
1990 De formatione sacerdotum 63,94%
1994 De vita consecrata 66,05%
2001 De episcopo 62,50%
2005 De Eucharistia 94,69%.

Illud quoque oportet commemorari, pro hoc Cœtu synodali, Synodos Ecclesiarum Orientalium Catholicarum sui iuris 73 (%) centesimas partes explevisse.[1]
Dicasteria Curiæ Romanæ plene et sine ulla exceptione responderunt (100%). Prompte vero apteque elaborata responsio quoque ab Unione Superiorum Generalium pervenit.
Secretaria Generalis Synodi Episcoporum etiam 110 animadversiones recepit ab Episcopissingulis, sacedotibus, viris mulieribusque religiosis, christifidelibus laicis undique terrarum missas.
Responsiones et animadversiones, pro centesimis partibus computatas, plurimas fuisse, maximi momenti est. Illud maxime animadverti debet, responsiones a Conferentiis Episcoporum missas fere 95 centesimas partes explevisse, qui numerus vincit omnes ceteros Cœtus generales Ordinarios. His ipsis elementis statisticis patet, Ecclesias particulares ceteraque Instituta Ecclesiæ maxime studio flagrare rem in Cœtu synodali disputandam inquirendi. Eodem vero tempore velut indiciis significant, quid ipsa a Synodo Episcoporum exspectent, ut in vita Ecclesaie influat et in eius missione in mundo peragenda. Præterea, lectis responsionibus, intellegimus Lineamenta favisse meditationi, hauda raro bene ordinatæ, de Eucharistiæ perceptione et celebratione in singulis diœcesibus, parœciis, institutis, sodaliciis communitatibusque ecclesialibus. Ecclesiæ locales simul magne ampleque disputando impenseque orando haud parum auxilii hauserunt in inspiciendo quærendoque, quatenus homines Eucharistiæ sacramentum intellegant, quam sæpe eius participes in celebrationibus eucharisticis fiant, diebus præsertim dominicis et festis de præcepto, quid fidem eucharisticam in vita fidelium consequatur, in familiis, in hominum societate. Nonnullæ diœceses, occasione arrepta, et distinctius indagaverunt fidei praxin fidelium et catechesin promoverunt aptam et ad altiorem Sacratissimi Sacramenti mysterii cognitionem fovendam et ad nonnullas celebrationis et adorationis formas in usum inducendas.
Alibi tamen cum Commissioni cuidam Conferentiæ Episcoporum negotium commissum sit redigendi responsionem ad Lineamenta præbendam, disputatio ecclesialis de re proposita intra fines angustiores redacta est. Meditatio vero vel etiam gravius defecit, quoties responsiones pro Quæstionibus a viris peritis, quibus Conferentiæ Episcoporum negotium contulissent, apparatæ sunt.
Utcumque, indicia, quæ pervenerunt, magno usui Secretariæ Generali fuerunt ad imaginem admodum fidei dignam exprimendam rationis, qua Sacramentum Eucharistiæ percipitur et celebratur in Ecclesia universali, aliter alibi pro diversis Traditionibus spiritualibus, pro rituum varietate, pro peculiaribus loci et educationis adiunctis.
Responsionibus tam ab Institutis naturæ collegialis quam a singulis fidelibus privatim missis ingens materies constat, quæ sedule indagata est. Quibusdam viris peritis adiuvantibus, sub auctoritate Secretariæ Generalis, summa rerum in Instrumento laboris collecta est.
In hoc Documento exarando magni momenti opus consumpsit X Consilium Ordinarium, quod diebus 15 et 16 novembris 2004 schema Documenti deliberavit, habita ratione naturæ et responsionum et animadversionum, quæ pervenerant. Ioannes Paulus Papa II, cum sodalibus X Consilii Ordinarii die 16 novembris Audientiam concessisset, ipsos cohortatus est, ut operam suam Ecclesiæ universali præberent, quæ “attinge dall’Eucaristia le energie vitali per la sua presenza e la sua azione nella storia degli uomini”.
In hac quoque re non illud omittendum est, haud paucas responsiones post terminum die 31 decembris 2004 constitutum pervenisse; quarum nihilo minus ratio, ut decebat, habita est, quo tempore Instrumentum laboris, opus revera laboriosum et difficile, exarabatur. Secretarius vero Generalis documentum die 7 iulii 2005, in declaratione pro imprimendis ephemeridibus, ad diurnarios detulit. Idemque, more solito, octuplici sermonum consuetudine editum per subsidia præconiorum socialium diffusum est.
In peragendis laboribus pro XI Cœtu Generali Ordinario apparando, Ioannes Paulus Papa II die 12 martii 2005 Præsides Delegatos, tres omnino, nominavit, qui sunt: Eminentissimi et Reverendissimi Domini Cardinales: Franciscus Arinze, Præfectus Congregationis pro Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum; Ioannes Sandoval Íñiguez, Archiepiscopus Guadalaiarensis, in Mexico; Telesphorus Placidus Toppo, Archiepiscopus Ranchiensis, in India. Eodem vero tempore Sanctitas Sua Relatorem Generalem nominavit Eminentissimum et Reverendissimum Dominum Cardinalem Angelum Scola, Patriarcham Venetiarum, et Secretarium Specialem Excellentissimum et Reverendissimum Dominum Rolandum Minnerath, Archiepiscopum Diviodunensem, in Francogallia.

De Ioanne Paulo Papa II consessionum synodalium participe

Dominus Vitæ interea, die 2 aprilis 2005, ad Se vocaverat Servum Suum fidelem, Ioannem Paulum II ideoque Synodus Episcoporum Præsidem amisit suum, qui valde bene meritus fuerat de incremento huius instituti ecclesialis et collegialis. Cum Ioannes Paulus Papa II vita defunctus sit, unus ille defecit Episcopus in exercitio, qui pater synodalis fuerat in omnibus sessionibus inde ab Episcoporum Synodi fundatione usque ad novissimum Cœtum Generalem Ordinarium mense octobri anni 2001 celebratum. Distinctius vero, cum Archiepiscopus Cracoviensis esset, Cardinalis Carolus Wojtyła quinquies Cœtui Synodali Sodalis interfuit, annis: 1969, 1971, 1974, 1977; quod vero ad primum Cœtum Generalem Ordinarium pertinet, anno 1967 celebratum, Cardinalis Wojtyła, ut Cardinali Stephano Wyszinski, Archiepiscopo Varsaviensi, quem communistæ Poloniæ fines egredi vetabant, voluntatis consensionem ostenderet suam, abnuit consilio se Romam conferendi. Qua de re nonnullæ epistulæ luculentissimæ asservantur inter Secretariam Generalem Synodi Episcoporum et delegatos Polonicos absentes mutuo datæ et acceptæ, quæ testantur, Patres saltem spiritualiter Synodi laboribus interfuisse. Anno autem 1974 Cardinalis Carolus Wojtyła Relator Generalis fuit in Cœtu Generali Ordinario Synodi Episcoporum De Evangelizatione mundi huius temporis.
Ioannes Paulus Papa II, longo fecundoque 27 annorum sui Pontificatus spatio, 15 Cœtus synodales convocavit, quorum in numero 6 sunt Cœtus Generales Ordinarii (a. 1980, 1983, 1987, 1990, 1994, 2001); Cœtus Generalis Extraordinarius 1 (a. 1985); Cœtus Speciales 8 (1980 pro Batavia; 1991 pro Europa I; 1994 pro Africa, 1995 pro Libano, 1997 pro America, 1998 pro Asia, 1998 pro Oceania, 1999 pro Europa II). Præterea Ioannes Paulus Papa II etiam XI Cœtui Generali Ordinario Synodi Episcoporum apparando manum admoverat, quem peragendum Suo Successori, Sanctitati Domini Nostri Benedicti Papæ XVI velut in hereditatem reliquit.
In celebranda Eucharistia, fideles, Domino Iesu resurgenti consociati, fines transcendunt temporis et spatii atque, cum sodales sint sanctorum communionis, etiam gaudent vel in gloria fratrum, qui iam admissi sunt ad conspectum Dei in æternitate beata vel in læta exspectatione omnium, quicumque purificantur, ut quam primum Eum, qui solus est Sanctus, facie ad faciem videre possint (cfr. 1 Cor 13, 12). Equidem, cum particeps sim huius magni mysterii in celebratione panis vinique, omnium patrum synodalium iussu nomineque Uni Trinoque Deo gratias persolvo pro dilecta Ioannis Pauli Papæ II persona, memor Eius operæ eximiæ, qua servitii Ecclesiæ deserviit, eamque pro Populo Dei, ad maiorem Dei laudem et gloriam, Patris et Filii et Spiritus Sancti peregit. Spiritus Sancti gratia confirmati non dubitamus, quin Ioannes Paulus II Servus Dei de cælo intercessurus sit pro bono huius Cœtus synodalis exitu, ut fructus afferat abundantes catholicis, ceteris christianis, hominibusque reliquis religionibus non christianis addictis necnon cunctis hominibus bonæ voluntatis.

De actione synodali Sancti Patris Benedicti XVI

Successio apostolica permittit, ut Ecclesia Iesu Christi et missionem suam in hominum historia explere pergat et integrum fidei depositum, quo mores informantur et fidelium disciplina regitur, novis generationibus tradere non desinat. Virtute subsidiorum communicationis socialis nostra ætate usitatis, tam catholici ubicumque terrarum dispersi quam plurimi fideles vel Ecclesiis communitatibusque christianis vel varii nominis religionibus addicti, impenso studio participes fuerunt huius horæ mirificæ, qua Ioannis Pauli II Pontificatu absoluto, Benedictus XVI, successor eius, Pontificis munus explere incepit. Gratiam ingentem Dominus suæ contulit Ecclesiæ, quæ experientia et usu intellegere potuit, quanti sint in successione apostolica structuræ collegiales maximeque, in eligendo Romano Pontifice, Cardinalium collegium.
Nunc vero cum maximo honori mihi verto, ut rursus devotissime Sancto Patri Benedicto XVI salutem impertiar, tum præsertim munus expleo gratissimum quædam pauca commemorandi de ipsius in superioribus consessionibus synodalibus participatione. Eminentia Sua, Dominus Cardinalis Iosephus Ratzinger, cum die 25 martii 1977 Archiepiscopus Monacensis et Frisingensis ab anno 1977 usque ad hunc XI Cœtum Generalem Ordinarium 16 Cœtibus synodalibus præsens interfuit. Distinctius vero, cum Archiepiscopus esset Monacensis et Frisingensis, Eminentissimus Cardinalis Iosephus Ratzinger bis Cœtus Generalis Ordinarii particeps fuit ab anno 1977 ad annum 1980. In altero Cœtu, de familia christiana, celebrando ipse Relator Generalis fuit. Postquam autem die 15 februarii 1982 a Ioanne Paulo Papa II munus acceperat Congregationem pro Doctrina Fidei regendi, Eminentia Sua quinquies Cœtui Generali Ordinario interfuit (a. 1983, 1987, 1990, 1994, 2001), particeps fuit Cœtus Generalis Extraordinarii anno 1985 habiti, septies demum præsens adfuit Cœtibus Specialibus celebrandis, omnibus videlicet, si Cœtum pro Batavia anno 1980 habitum excipias. Etiam illud autem commemorari decet, Em.mum Cardinalem Iosephum Ratzinger Præsidem Delegatum fuisse in Cœtu Generali Ordinario de Pænitentia et Reconciliatione in missione Ecclesiæ anno 1983 habito.
Cum autem Cœtus synodales quaternis hebdomadibus compleri soleant, hinc illud facile colligi potest, Sanctum Patrem Benedictum XVI Synodo Episcoporum menses fere 14, annum scilicet et bimestre, dedicavisse, quæ pars est minime spernenda in 54 ipsius vitæ sacerdotalis annis, quorum 28 in Episcopatu vixit. Ipsius vero præsentia in consessione synodali memorata, etiam illud adici debet, Em.mum Cardinalem Iosephum Ratzinger laboribus quoque interfuisse Consiliorum Secretariæ Generalis Synodi Episcoporum, nam quater Consilii Ordinarii particeps fuit (a. 1980, 1983, 1987, 1990), bis Consilii Extraordinarii (a. 1983 et 1997) eiusdem Secretariæ Generalis.

IV. Res in methodis synodalibus novatæ

Tam diuturna igitur experientia ornatus, Sanctus Pater Benedictus XVI libentissime dignatus est significare, quæ res in Synodi methodis essent novandæ, nempe ad Synodi Episcoporum naturam collegialem magis magisque promovendam.
Nam, cum sibi ascivisset inceptum Ioannis Pauli Papæ II, Sanctus Pater deliberavit celebrationem XI Cœtus Generalis Ordinarii Synodi Episcoporum, mutatis diebus, esse peragendam. Die enim 12 mensis maii anni 2005 publica auctoritate renuntiatum est, a Summo Pontifice et supra relatæ consessionis synodalis celebrationem et propositionem disputandam confirmatas esse, cauto tamen, ut labores non quattuor, verum tribus hebdomadibus contineri debeant, nempe diebus a 2 ad 23 mensis octobris proximi venturi. Hac deliberatione Sanctitas Sua labores efficere voluit densiores, ut pars collegialis et synodalis magis proveheretur. Propterea, labores die sabbati post meridiem quoque horis peragentur.
Multis ex causis factum est, ut omne Cœtus synodalis celebrandi tempus brevius fieret. Partim enim ex desiderio Patrum factum est, qui, tametsi normæ canonicæ nullo pacto Antistitum absentiam a Diœcesibus Cœtus Episcoporum celebrandi causa delimitant, tamen diutius a suis abesse sedibus noluerunt; partim vero tempus Synodi celebrandæ propterea brevius evasit, quia, ut inferius explanabimus, ratio temporis diversis Synodi laboribus (ut sunt Congregationes Generales, Circuli minores, etc.) impendendi melius distributa est, ad procedendi viam expeditiorem et efficaciorem reddendam.
Vademecum illud, quod omnis sodalis accepit, rationem procedendi distincte collustrat. Eodem namque praxis continetur superioribus Synodis probata, quam normis regunt et Epistula Apostolica Apostolica sollicitudo atque Ordo Synodi, quorum utrumque Paulus Papa VI v.m. promulgavit, et ea, quæ posterius mutata sunt et adiecta. Præterea Vademecum se ad Codicem Iuris Canonici et ad Codicem Canonum Ecclesiarum Orientalium refert.
Nonnullæ res novatæ iam in Calendario laborum, quod extremum occupat Vademecum, percipi possunt. Ante omnia, 23 Congregationes Generales et 7 Sessiones Circulorum Minorum provisæ sunt. Quod tam e rebus in Synodi methodo novatis quam e laborum temporibus magis coartatis originem duxit. Qua in re, liceat mihi, ut ea, quæ in rebus novatis primum locum occupant, significem:
1) Omnis pater synodalis in aula synodali per 6 non vero per 8 temporis minuta, ut in superiore consuetudine fieri solebat, dicere poterit. Eiusmodi reductio debetur temporibus laborum tribus hebdomadibus continendis, immutato tamen participum numero, qui fere 250 sunt. Patres, ut par est, orationes scripto concedere poterunt, quæ a Secretario Speciali attente considerabuntur.
2) Præterea, in causis huius reductionis illud est præsertim, quod in concertatione inserta est hora liberæ disputationi dicata, quotidie, ab hora XVIII ad XIX, Congregationibus Generalibus absolutis. Pro participibus et Præsidibus Delegatis innovatio est magni momenti. Nam ipsi disputationibus in aula moderabuntur. Patres vero synodales plura audire poterunt a confratribus qui iam in aula dixerint, habita ratione suæ quoque Ecclesiæ particularis adiunctorum. Sententiis atque experientiis libere commutatis, quæstiones quæ magis urgent, eæ præsertim, quæ de re pastrorali sunt et ad Eucharistiæ sacramenti celebrationem, fontem unitatis vinculumque communionis ecclesialis pertinent, altius, sic enim speramus, tractari poterunt.
Neque illud significari vacat, liberam disputationem intra fines rei in Synodo disputandæ contineri debere, quæ est: Eucharistia: fons et culmen vitæ et missionis Ecclesiæ. Ut Instrumentum laboris ostendit, de re agitur, cuius plures sunt partes, et quæ ad doctrinam et ad rem pastoralem quæ pertineant atque omnes dignæ sunt, quæ altius investigentur, ratione habita consuetudinis agendi in singulis Ecclesiis particularibus. Proinde non decet alias res revocari, quæ quamvis ad nostram ætatem pertineant, tamen nulla necessitudine cum proposito Cœtus synodalis cohæreant. Qua in re Præsidum Delegatorum erit munus disputationem intra fines certos continendi.
3) Ut disputatio maiore cum ordine procedat, ex imo corde precamur, ut patres synodales in orationibus suis sequantur structuram quam Instrumentum laboris proponit. Ut inter omnes constat, hoc documentum partibus quattuor constat. Proinde optamus, ut disputatio ordiatur a rebus in prima parte positis, ut dein attingat res secundæ et tertiæ partis usque ad quartam partem et postremam. Qui ordo disputandi non parvam requirit disciplinam. In optatis est, ut omnis pater synodalis, inde a primis Synodi diebus, significet, qua de parte locuturus sit, paragraphi quoque numeri, quod est optimum, addito. Forsitan hæc procedendi via facilior evadat pro Episcopis electis a Conferentiis Episcoporum, quæ plus quam centum sodales habeant, quibus ius competit, ut quattuor patres synodales legatos mittant: nam unus eorum potest de re distincta dicere, quamquam, ut par est, et aliis de rebus dicere ad propositum pertinentibus licebit. Sodales vero et Conferentiarum Episcoporum, quæ pauciores legatos habeant, et Synodorum Episcoporum Ecclesiarum Orientalium Catholicarum sui iuris, et Dicasteriorum Curiæ Romanæ et Unionis demum Superiorum Generalium, ipsi quoque ordinem logicum præscriptum, quæsumus, observent. Perinde igitur nomina dabunt sua atque numerum Instrumenti laboris vel, si forte, documenti partem indicabunt, cuius memoriam repetere velint. Cuius rei rationem Secretaria Generalis habebit, ita, ut orationibus ad primam partem pertinentibus semel absolutis, ii dicere incipiant, quorum orationes de parte altera sint et ita porro. Utcumque licebit volenti passim cum præsentibus sermonem communicare. Nihilo minus ea procedendi via, Ordine Synodi rata, animadversionibus nonnullorum Patrum occurrit, nam secus ubi fiat, periculum est, ne orationes in prima Sectione Synodi laborum explenda nimis dissipatæ fiant atque difficiliores, propter idipsum, quam ut attentioni observari possint. Præterea, rerum expositio ordine redacta disputationi, ut speramus, prodesse poterit ideoque res maioris momenti altius inspici inquirique poterunt, præsertim hora liberæ concertationi dicata.
Neque illud vacat commemorari, si quis Patrum noluerit coram omnibus contionari, eum posse scriptam orationem Secretariæ Generali tradere, cui erit curæ, ut eam perlegat atque exploret haud secus, quam ceteras orationes in aula prolatas. Ubi autem numerus orationum minor fiat, tempus quod superest poterit, si forte, in libera concertatione producenda impendi.
4) Cum temporis spatium Cœtui synodali dicatum imminutum sit, disputatio vero in aula maior et amplior exsistat, numerus sessionum pro 13 Circulis minoribus necessario angustior fieri debuit, qui quidem pro 6 sermonibus in Synodo adhibendis ordinati sunt, nempe pro lingua Latina, Anglica, Francogallica, Germanica, Hispanica, Italica. Proinde sodales circulorum minorum precamur, ut vires suas maxime in elaborandis propositionibus colligere velint. Omnis propositio, concisa brevisque, de una tantummodo re agat. Verbosæ vero expositiones doctrinæ traditionalis Ecclesiæ potius vitentur, cum a Patribus synodalibus illud præsertim expetatur, ut consilia dent apta et ad consuetudinem pastoralem Ecclesiæ renovandam et ad Eucharistici sacramenti applicationem tam doctrinalem quam spiritualem provehendam perinde in celebratione liturgica atque in vita fidelium privata, familiari, sociali.
5) Ut plures ad participandum incitentur, S. Pater Benedictus XVI condicionem accepit applicandi etiam in componenda Commissione pro Nuntio redigendo ea, quæ Ordine Synodi pro Commissionibus Studii (cfr. Art. 8, § 2) rata sunt. Ita igitur fit, ut Commissio quoque pro Nuntio redigendo 12 sodalibus constet, quorum quattuor sint a Pontifice nominati, in quibus et Præses et sodalis Vice Præsidis fungens numerantur, cum ceteri vero octo a patribus synodalibus sint electi, ratione habita optatarum qualitatum pro munere explendo, velut si quis aut bona professionis et artis habeat, quæ in alia et alia disciplina versentur, aut multarum linguarum peritia splendeat. Ut singulæ partes apte suo quæque legato uti valeant, proponimus electionem candidatorum quinque, pro singulis continentibus, legati unius pro Ecclesiis Orientalibus Catholicis sui iuris, legati unius pro Curia Romana uniusque demum legati pro Unione Superiorum Generalium.
Hac autem in re nullo pacto præscriptum est neglegendum, ut Patres synodales, quibus aliquod munus synodale sit commissum, alia negotia in Synodo peragenda nulla assumant. Quæ norma eum sibi finem proponit, ut negotia æque inter sodales Cœtus synodalis distribuantur.
6) In XI Cœtu Generali Ordinario crebrior est numerus Auditorum Peritorumque. Cuius rei ea maxime est causa, quod Synodi methodus novata est atque contractum est spatium temporis pro conventu synodali celebrando, qui necessario studium et laborem requirit impensum. Cœtui vero synodali 32 viri periti intererint, qui et patrum orationes attentione observabunt et Secretario Speciali præsertim adstabunt munera sibi commissa explenti.
Viginti sex vero Auditores, viri mulieresque a diversis orbis terrarum regionibus oriundi, ex ordine sacerdotum, religiosorum, laicorum selecti, disceptationem synodalem ditabunt, testificantes, sua quisque ex eucharistica spiritualitate, quanti sit Eucharistiæ sacramentum in vita sua privata atque communitatum, ad quas pertineant, necnon in multiplicibus inceptis socialibus.
7) Benedictus XVI, Pontifex Maximus, numerum Delegatorum Fraternorum augere dignatus est, qui a ceteris Ecclesiis christianis et communitatibus ecclesialibus legati missi sunt. Duodecim enim sunt ab Ecclesiis Orthodoxis missi, ab Antiquis Ecclesiis Orientalibus, a Communitatibus a Reformatione enatis, quæ de mysterio Eucharistico eadem fere sentiunt atque Ecclesia Catholica. Quo quidem facto facile quis intellegere potest, quanti Summus Pontifex faciat dialogum œcumenicum cum Ecclesiis et communitatibus ecclesialibus instituendum, quæ Dominum Iesum in Eucharistia præsentem adesse credunt atque huius veritatis consectanea vivere prompte nituntur.
8) Ut omnes deprehendere possunt, aliqua sunt in artificio novata, quæ speramus posse ad labores peragendos adiuvare in collegiali spiritu episcopali et ecclesiali gaudio et gravitate pleno. De luminibus maxime significo, quæ in melius sunt mutata, de instrumentis tele-opticis (vulgo tele-video) emendatis, de suffragio electronice ferendo circa res minoris momenti, etc. Eminentissimo Domino Cardinali Edmundo Casimiro Szoka, qui præest Gubernio Civitatis Vaticanæ, cuius opera hæc omnia effecta sunt merito gratias agere debemus perinde atque artificibus, qui non ita longo temporis spatio ea novare valuerunt, quæ omnibus sodalibus prodesse posse speramus.
9) Ex Divinæ Providentiæ dispensatione factum est, ut celebratio XI Cœtus Generalis Ordinarii concurrat cum XL anniversario institutionis Synodi Episcoporum. Ideoque tantæ rei commemorandæ sessionem laborum dedicabimus unam. Acroases vero maximas exspectamus duas, quarum altera indolis theologicæ erit, altera vero indolis iuridicæ, cum de Synodi Episcoporum natura agere debeat. Deinde 7 breves communicationes circa fausta elementa, quæ a Cœtibus Specialibus Episcoporum Synodi progressa erunt, locum habebunt. Præter autem relationes ad Synodos continentales pertinentes, relationes quoque dicentur pro Batavia et pro Libano. Deinde, si tempus vacabit, patres sententias alter alteri liberi aperientes, altius investigare poterunt aliquas res aptas ad Synodi methodum etiam perfectiorem efficiendam, pro bono Ecclesiæ et hominum societatis, in qua christifideles et vivunt et operantur.

V. Labores a Secretaria Generali peracti

Tametsi in apparando XI Cœtu Generali Ordinario Synodi Episcoporum Secretaria Generalis Synodi Episcoporum his temporibus plurimum studii impendit, tamen ceteros quoque labores peragere non desiit. Quorum breviter eos, qui sequuntur, significare mihi liceat.
Secretaria Generalis opus incohavit Ordinem Synodi renovandi eundemque normis canonicis conformem reddendi, quæ præsertim Codice Iuris Canonici et Codice Canonum Ecclesiarum Orientalium, post Ordinem emanatum promulgatis, continentur. Post hunc Cœtum Generalem Ordinarium, inceptum quo de agimus Secretaria conficere perget, ditata experimento huius conventus synodalis cum rebus in methodo novatis, de quibus supra diximus.

Sessiones Consiliorum Secretariæ Generalis

Secretaria Generalis Synodi Episcoporum post novissimum Cœtum Generalem Ordinarium, mense octobri anni 2001 celebratum, sæpius congregata est una cum sodalibus Consiliorum, quæ ad ipsam pertinent. Quam rem Episcopi fere centum sunt excellenter experti, qui, cum undique terrarum provenirent, subsidio Secretariæ Generalis, Sanctum Patrem certiorem fecerunt de statu Ecclesiæ et hominum societatis in suis regionibus iidemque consilia dederunt apta ad Ecclesiæ præsentiam consolidandam, ad actionem Evangelii nuntiandi promovendam, ad pacem et reconciliationem et iustitiam in singulis Nationibus vel regionibus provehendas. Eiusmodi colloquia perutilia sunt non modo quia velut ex fonte certo docent, quo modo Adhortationes post-synodales applicentur, verum etiam quia copiam faciunt sodalibus cum confratribus, in exercitio episcopatus qui versantur, spes angoresque communicandi. Colloquia Consiliorum cum Sancto Patre, quoties licet, momenta sunt impensæ communionis et altæ collegialitatis episcopalis. Allocutiones Summi Pontificis, his in adiunctis prolatæ, animos confirmaverunt non modo sodalium Consiliorum, verum etiam omnium Episcoporum Ecclesiarum particularium, quæ partes sunt vivæ unius Ecclesiæ Catholicæ, cuius unitatem et communionem Episcopus Urbis et significat et præservat.
Ut superius diximus, X Consilium Ordinarium Secretariæ Generalis congregatum est octies. Præterea habiti sunt qui sequuntur conventus 6 Consiliorum Specialium Secretariæ Generalis.
Consilium Speciale pro Europa ter congregatum est his diebus, qui sequuntur: a die 21 a 23 mensis novembris anni 2003, die 6 maii 2005, die 14 maii 2005.
Consilium Speciale pro America quater congregatum est: diebus 20 et 21 iunii anni 2001, diebus 2 et 3 octobris 2002, die 14 octobris 2003, die 5 novembris 2004.
Consilium Speciale pro Oceania sessiones habuit tres: die 23 novembris anni 2001, a die 28 ad 31 maii 2002, diebus 18 et 19 februarii 2004.
Consilium Speciale pro Libano bis congregatum est: diebus 22 et 23 maii anni 2002 et diebus 16 et 17 martii 2004.
Consilium Speciale pro Asia quater congregatum est: diebus 20 et 21 novembris anni 2001, a die 19 ad diem 21 novembris 2002, diebus 18 et 19 novembris 2003, diebus 18 et 19 novembris 2004.
Consilium Speciale pro Africa impensius quam cetera operatum est, etiam ob II Cœtum Specialem pro Africa Synodi Episcoporum apparandum. Nam sodales supra relati Consilii sexies congregati sunt: diebus 7 et 8 mensis iunii anni 2001, diebus 11 et 12 iunii 2002, diebus 18 et 19 iunii 2003, diebus 15 et 16 iunii 2004, diebus 24 et 25 februarii 2005, diebus 21 et 22 iunii 2005.
Ut inter omnes constat, die 13 novembris anni 2004 Ioannes Paulus Papa II propositum expresserat convocandi II Cœtum Specialem pro Africa Synodi Episcoporum. Sanctus Pater Benedictus XVI sibi hanc voluntaten ascivit et in allocutione die 22 iunii 2005 habita deliberationem Sui Prædecessoris confirmavit atque edixit: “desidero annunciare la mia intenzione di convocare la Seconda Assemblea Speciale per l’Africa del Sinodo dei Vescovi”. Eodem vero tempore Sanctitas Sua explanavit, ad quem finem hic Cœtus collegialis esset congregandus “Nutro grande fiducia che tale Assise segni un ulteriore impulso nel continente africano all’evangelizzazione, al consolidamento e alla crescita della Chiesa e alla promozione della riconciliazione e della pace”.
Hoc tempore Consilium Speciale pro Africa Secretariæ Generalis, quibusdam peritis viris cooperantibus, supra relati conventus synodalis Lineamenta apparat, quæ suo tempore, Sancto Patre adprobante, publici iuris fient. Fideles omnes, præsertim ii tamen, qui participes XI Cœtus Generalis Ordinarii fient, concitantur ad preces fundendas, quo II Cœtus Specialis pro Africa Synodi Episcoporum habendus validiorem Ecclesiæ præsentiam efficiat in Africa omni, ut vires addat novas actioni Evangelii nuntiandi et hominis provehendi, quo demum magis magisque filii Ecclesiæ faveant reconciliationi, paci, iustitiæ in magna Africæ continente.

VI. Conclusio

“Desiderio desideravi hoc Pascha manducare vobiscum” (Lc 22, 15). Iam bis millesimus est annus, ex quo Verbum dominicum in Ecclesia resonat et circa mensam eucharisticam congregat christianos, viros mulieresque, membra quæ sunt Populi Dei, qui, pane saginatus, qui de cælo descendit, vitam habet, et abundantius (cfr. Io 10, 10).
Proinde, in Eucharistia velut itinerarium patet bipertitum. In Iesu Christo, qui mortuus est atque resurrexit, ipse Deus homini redempto occurrit eiusdemque peccata absterget eumque pane vero saginat, qui dat vitam mundo (cfr. Io 6, 33) atque in terris peregrinanti cælestem patriam versus Se comitem adiungit. Dominus Iesus enim descendit simulque homo ascendit, cum Deum, cuius ad imaginem creatus est (cfr. Gen 1, 27) convenire sitiat. Homo, tametsi sæpe, quippe qui libertate sit donatus, cunctetur viaque aberret, tamen in Deo conveniendo semet ipsum invenit et intellegit, quid sibi velit quam agit vita, quo prædestinatio æterna tendat sua, quæ quidem in visione beatifica tota continetur. In Eucharistia igitur Deus et homo inter se conveniunt. Ipsa enim forma est propter excellentiam præsentiæ Dei, qui Se in cibum potumque dat, quoties Eucharistia conficitur. Eodem vero tempore, homo, qui ad Eucharistiam accedit, a Domino Iesu gratiam accipit, quæ ipsius vitam transformat. Hoc in Sacramento sublimi veritatem de Deo, de sua ipsius vita, de mundo creato homo invenit atque vim haurit, ut in mundi temptationibus fidelem vocationi christianæ se præstet, caritatis ardorem recipit, ut testimonium det dilectioni, qua Deus pauperes et parvos diligit (cfr. Mt 25, 31-44). Fidelis, mensa dominica saginatus, vocatur, ut cottidie vivendo Magistri doctrinam habitu consuetudineque exerceat, ipse enim “non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam, redemptionem pro multis” (Mt 20, 28).
Imago huius habitus fulgidissima in lotione pedum (cfr. Io 13, 1-5) est. Eiusmodi habitus eucharistice serviendi in vita sanctorum maxime conspicitur, qui, virtute sacramenti eucharistici sublimis, quod nervis et cordi ipsorum vitæ adhæsit, christianæ vocationis perfectionem excellenti gradu attigerunt. Ipsi exemplum, quod numquam veterascit, nobis proponunt et imaginem spiritualitatis eucharisticæ pro itinere intellegendæ eximio in perfectionem christianam converso. Præterea ipsi sine intermissione intercedunt pro nobis, ut nos communicantes ad Corpus et ad Sanguinem Iesu Christi magis in dies illud fiamus, quod virtute gratiæ iam sumus: filii Dei, membra Ecclesiæ, Corporis nempe mystici Iesu Christi (cfr. Col 1, 18).
In corona vero Sanctorum egregie eminet Beata Maria Virgo, “Mulier Eucharistica” (cfr. EE 53). Ingenti ipsa beatorum agmini sanctorumque præest, quos Ecclesia agnovit, e quibus nonnulli sub n. 76 Instrumenti laboris commemorantur. Ipsis immensa multitudo adiungi debet hominum ex omnibus gentibus et tribubus et populis et linguis (cfr. Ap 7, 9), quorum sanctitas soli Deo innotuit. Eorum in numero, nos, super alas fidei evecti, sperare audemus, Ioannem Paulum Papam II quoque adesse posse aliosque Episcopos permultos, qui, cum in terris vitam agerent, Ecclesiæ mirabiliter inservierunt, episcoporum collegialitatem maxime provehentes. In ipsis Em.mum Cardinalem Ioannem Petrum Schotte in exemplum proponere possumus servi Ecclesiæ Sanctoque Patri fidelis, cuius personam misericordiæ Dei commendamus, qui bonus et misericors est.
Hoc Anno Eucharistiæ dicato, Ecclesia tota orationibus suis celebrationem Synodi Episcoporum prosequitur. Ut Ecclesia primitiva pro Sancto Petro oravit (cfr. Acta 12, 5), sic isto quoque tempore oratio eius peculiaris sine intermissione dirigitur in conspectum Dei pro Sancto Patre Benedicto XVI, qui Pontificatum orditur suum, dum Tertium christianæ fidei Millennium illucescit. Fideles, Deo Omnipotenti gratias agentes pro Ipsius electione in sedem Urbis regendam, invocant, ut dona Spiritus Sancti super Eum abundanter descendant, ut, signis temporum conspectis, naviculam Petri gubernare valeat (cfr. Io 21, 11) et regere eam in portum tranquillum, nullo timore procellarum et turbinum, qui forte intervenire possint, præpeditus, cum se totum Deo commendet, Qui unus eos restinguere valet (cfr. Mt 8, 23-27).
Hac ceterum prece, una voce fusa, Episcopos, qui in locum apostolorum succedunt, comprehendimus; vocati sunt enim, ut participes fiant sollicitudinis pro Ecclesia universali qua Ille tenetur, qui et Episcopus Urbis et Antistes Episcoporum Collegii exsistit. Precibus igitur labores prosequimur XI Cœtus Generalis Ordinarii Synodi Episcoporum. Spiritu autem resurgentis Domini duce, vota facimus, ut hic Cœtus synodalis in spiritu collegiali et in communione hierarchica constitutus magno auxilio esse possit Summi Pontificis Episcoporumque Ministerio. Operam quam serviens Synodus Episcoporum Ecclesiæ præstat, tunc maxime pretiosum fit, cum ipsa altius indagare conatur applicationes fidei pastorales in Eucharistiæ sacramento, quod anno bis millesimo iam completo tamen non desiit fons esse vitæ Ecclesiæ, causa ipsius ad gentes in mundo missionis. Populus Dei, Ecclesiæ cælesti consociatus, supplex rogat Dominum, ut impetus renovatus celebrationi proveniat sublimis mysterii panis vitæ (cfr. Io 6, 35) et calicis novi testamenti (cfr. Lc 22, 20), utque amor novus excitetur in Sacratissimi Sacramenti adorationem, ut demum, pro magnis nunc hominum exspectationibus et necessitatibus huius mundi increscentibus, fecunda illa vis efficiendi, quæ subest in caritate fraterna, vita nova donetur.
Vobis pro comitate in audiendo gratias ago et omnibus, qui aggredimini ad laborandum, bene fausteque precor. In nomine Domini.

[1] Secretariæ Generali Synodi Episcoporum responsiones a Synodo Ecclesiæ Syræ Malabarensis, a Patriarchatu Antiocheno Maronitarum, a Consilio Ecclesiæ Æthiopicæ minus pervenerunt.
[2] Secretaria Generalis Synodi Episcoporum nullas responsiones accepit ab Episcoporum Conferentiis: Gabonii, Persidis, Laosii Cambogiæque, Namibiæ, Pacifici, Turciæ.
[3] L’Osservatore Romano, 17 novembris 2004, p. 5.

[00008-XX.07] [NNNNN] [Testo originale: Latino]

● RELATIO ANTE DISCEPTATIONEM DEL RELATORE GENERALE, S.EM.R. IL SIG. CARD. ANGELO SCOLA, PATRIARCA DI VENEZIA (ITALIA)

PROOEMIUM
Eucharistia: Dei libertas libertati hominis occurrit

De stupore eucharistico
1 Eucharistia secum fert actionem Evangelii nuntiandi
2 Eucharistia atque ratio sacramentalis Revelationis recensentur

CAPUT PRIMUM
Novum illud in cultu christianorum positum

I. Logikē latreía
II. De virtute eucharistici ritus
III. Celebratio eucharistica Ecclesiam efficit
1 Prima probatio: Episcopus, liturgus propter excellentiam
2 Secunda probatio: a natura templi christiani
3 Tertia probatio: de “Intercommunione” quaeritur

CAPUT SECUNDUM
De actione eucharistica

I Proprietates, quae eucharisticae celebrationi inhaerent
1 De Verbi liturgia inexplicabili nexu liturgiae eucharisticae coniuncta
a. Donum eucharisticum: neque ius neque possessio est
a.1 De coetibus domenicalibus presbyterum exspectantibus.
a.2 De viris probatis quaeritur
2 De Adoratione
3 De habitu confitendi et paenitendi
a.I De fidelibus post divortium iterum coniugatis atque Eucharistica Communione.
4 Ite missa est
II Ars celebrandi et actuosa participatio

CAPUT TERTIUM
De Eucharistiae ratione anthropologica, cosmologica, sociali

I Gemina sumptio praeponenda
1 De Eucharistia et actione Evangelii nuntiandi
2 De Eucharistia, de consuetudine interculturali deque inculturatione
II Eucharistiae ratio anthropologica
III Eucharistiae ratio cosmologica
IV Eucharistiae ratio socialis CONCLUSIO
Exsistentia eucharistica et labor nostrae aetatis

I Recapitulatio
II Votum extremum

PROOEMIUM
Eucharistia: Dei libertas libertati hominis occurrit

I De stupore eucharistico

Quoties Eucharistiam celebrant, «vivere rursus quodammodo possunt fideles experientiam duorum discipulorum de Emmaus: “Et aperti sunt oculi eorum et cognoverunt eum” (Lc 24, 31)»[1]. Propterea, sicut Ioannes Paulus II confirmat, actio eucharistica stuporem semper excitat [2]. Stupore namque homo protinus velut percontanti respondet rei, quam agnoscit sibi esse amicam, nam certitudo quaedam exspectationibus, ex quibus ipse constat, occurrit. Cuius rei quae causa sit, Sanctus Paulus in epistula ad Romanos explanat, cum scribat in rebus custodiri voluntatem Conditoris beneficam adeo, ut Apostolus haec monuerit: homines «qui veritatem Dei in iniustitia detinent» esse «inexcusabiles. Quia cum cognovissent Deum» - «invisibilia enim ipsius, a creatura mundi, per ea, quae facta sunt intellecta conspiciuntur» - «non sicut Deum glorificaverunt aut gratias egerunt» (cfr. Rm 1, 19-21)
Haesitatio tamen et timor deinceps hominis experientiam aggredi possunt, simul atque, propter finitudinem et malitiam, eius in animo serpere coepit pavor, ne certitudo rerum fluxa sit.
Itaque actio eucharistica cum in ipsa hominis experientia inscribitur, quippe quae, aeque atque tota christiana fides, stuporis fons exsistat[3], tum vero Ipsa se eventum esse demonstrat inopinatum et omnino gratuitum. In Eucharistia patet consilium Dei amore plenum esse. In Ipsa ille Deus Trinitas, qui in Semet ipso amor est (cfr. 1Io 4, 7-8), se humiliat in Corpus donatum et in Sanguinem a Iesu Christo effusum adeo, ut cibus potusque fiat, quibus hominis vita alatur (cfr. Lc 22, 14-20; 1Cor 11, 23-26).
Ut discipuli de Emmaus, stupore eucharistico refecti, iter suum rursus instituerunt (cfr. Lc 24, 32-33), sic Dei populus, cum se totum sacramenti virtuti dederit, inducitur, ut hominum historiae particeps fiat.
Ioannes Paulus II, qua fuit providentia, quam virtutem successor Eius Benedictus XVI incunctanter sibi ascivit, fructus ex Magno Iubilaeo benefice editos in singularem Annum Eucharistiae dicatum[4] velut producere voluit, cum statuisset, hunc XI Coetum Generalem Ordinarium Synodi Episcoporum huic proposito esse dicandum, quod sonat: Eucharistia: fons et culmen vitae et missionis Ecclesiae. Eucharistia hesterna die in Basilica S. Petri celebrata, revera patuimus stupori illi, qui, ubi recte nostris in laboribus foveatur, magnopere valere poterit ad pulchritudinem Eucharistiae, quae omnium rerum est cor, ab Ecclesia, in universo mundo dispersa, recuperandam.
Si quis ex me quaesierit, cur Eucahristia veluti cor sit Populi Dei suavitate plenum pro hominum salute, responderim Eam propterea eiusmodi esse, quia in his horum temporum adiunctis Iesum Christum revelat et praesentem efficit, quem sensum esse plenum humanae vitae ostendit ex omnibus partibus tam privatis quam communibus consideratae[5]. Cuius rei Ipsa argumenta praebet ordinis anthropologici, cosmologici, socialis.
«In mysterio Verbi incarnati mysterium hominis vere clarescit»[6]: in Eucharistia maxima haec Concilii verba patent summaque veritate ornata apparent. In pane enim et in vino, qui fructus sunt terrae et operis manuum hominis, consummatur oblatio illa plena quam homo, qui unitas est animae corporisque[7], sui ipsius facit, una cum animi motibus atque operibus suis; in hoc ostenditur mutua illa et interminabilis hominis et universi mundi cooperatio eodemque tempore argumentum offertur de princpiali naturae hominum necessitudine, qua singulus quisque ceteris fratribus coniungitur, ab ordine familiari et communitatum cumprimis finitimarum usque ad ultimos fines terrae.
In eucharistico dono credenti homini licet ad Veritatem accedere vivacem et personalem, cuius virtute vere liberi erimus (cfr. Io 8, 36). In Eucharistia autem verba Iesu «si vis perfectus esse» (Mt 19, 21), quibus nos vocat, totam potestatem suam demonstrant. Homo igitur provocatur, ut e semet ipso in ceteros egrediatur atque in omnes res, ut satietur illa beatitudinis aviditas, quae in corde posita exstirpari nequit[8]. In Eucharistia enim reapse Iesus fit Via pro Veritate quae Vitam dat (cfr. Io 14, 6)[9].
In Eucharistia autem Ecclesia, quae simul ordinis personalis et socialis participat, vere fit populus populorum, mirabilis illa gens sui generis, de qua Paulus VI dixit[10].
Fons et culmen vitae et missionis Ecclesiae «totum Triduum Paschale est, at hoc quasi colligitur et antecapitur et “consummatur” sempiternum in eucharistico dono» quoniam «arcanum quendam “temporis concursum” instituit inter illud Triduum et omnium saeculorum transitum»[11]. Propterea iam duo milia annorum sanctus Dei populus, cuiusvis generationis, ordinis, gentis animique cultus, quot diebus dominicis congregatur in ecclesia eucharistica atque publice suam fidem profitetur. Eucharistia enim et in semet ipsa et in necessitudine, qua coniungitur septumplici sacramentorum coronae, ea omnia revelat, quae mysterio fidei comprehenduntur[12]. Hic illud aperte intellegi potest, cur Ecclesia, vel adiunctis et locis maximae sollicitudinis plenis complicita et distenta, corroborata tamen a Spiritu, numquam defecerit; quod fieri ipsa consuetudo prohibuit, gemino millenniorum tractu solidata[13], veluti in meditullio actionem eucharisticam dominicalem collocandi.
Hae sunt causae, summatim conciseque expositae, quibus stupor eucharisticus in viris mulieribusque quandocumque et ubicumque viventibus excitari possit. Quas haec Relatio ante disceptationem aliquantum illustrare contendit, quae, in summa quam Lineamenta prius, posterius vero Instrumentum laboris delineaverunt, quin undique rem conterere velimus, eum tantum sibi finem proponit, ut, nulla maxima quaestione vitata, disceptationem Patrum in Synodo congregatorum aperiat.
Oportunitatis vero causa, eius articulos iam nunc recenseo. Stupore eucharistico in mentem revocato, Prooemium (Eucharistia: Dei libertas libertati hominis occurrit) in luce collocat qua necessitudine Eucharistia et actioni Evangelii nuntiandi conexa sit et rationi sacramentali Revelationi proprie inhaerenti cohaereat. In Capite Primo (Novum illud in cultu christianorum positum) illustrare conabimur quid novi cultus Christianorum secum ferat. Caput Secundum (De actione eucharistica) de Eucharistia erit in proprietatibus suis considerata et in nexu illo necessario quo ars celebrandi et actuosa participatio inter se astringuntur. Tertium Caput (Eucharistiae ratio anthropologica, cosmologica, socialis) illud demonstrare contendit, in Eucharistia intrinsecus inesse faciem anthropologicam, cosmologicam, socialem. Conclusio demum (Exsistentia eucharistica et angor nostrae aetatis) per summa capita rem percurret et breviter votum faciet pro laboribus, quos aggressuri sumus.

II Eucharistia actionem Evangelii nuntiandi secum fert

Indicia collecta in Instrumento laboris apparato pro hoc Coetu Synodali celebrando ostendunt, consuetudinem eucharisticam magno opere in magnis terrarum areis differre. Quod vero sine controversia pendet ab ingentibus animi culturarum differentiis, quae dilucide patent in ipsa natura participationis ad Eucharistiam, cui rursus conexa est velut germanitas artis celebrandi.
Aliquid tamen in universum saltem demonstrandum est. Si stupor enim eucharisticus exstinguitur, hoc ad extremum pendet a finitudine et a peccato subiecti. Haud raro tamen illud fertile solum in eo invenit, quod communitas christiana, quae Eucharistiam celebrat, a rerum veritate longe abest. Vivit enim indefinite atque velut a rebus abstracta. Hominem certum definitum iam non alloquitur, eius animi motus non provocat, non eius laborem, non requiem, non postulata veritatis et bonitatis et pulchritudinis ipsius excitat. Ita demum fit, ut actio eucharistica, ab omnium dierum vita semel disiuncta, iam se comitem non adiungat credenti homini tam in processu maturationis sui ipsius quam in necessitudine, qua universo mundo humanaeque societati conexus est.
Coetus igitur synodalis attento animo investigare debebit haec rerum adiuncta, ut remedia adhibenda indicet. Non enim poterit fines certos terminosque sibi constituere in oratione, qua iterum praedicet Eucharistiam et diem Domini cor esse rerum. Id ipsum ex rei veritate sane in controversia non est, illud tamen exhibet negotium, quo modo videlicet stupor eucharisticus renovandus sit in magno baptizatorum numero, qui pietatem omittunt colendam (quorum multitudo sunt regiones in Europa, ubi 80 centesimas partes attingat vel adeo superet). Illud enim nullo pacto oblivisci possumus: «Antequam homines ad Liturgiam accedere possint, - oblivisci non debemus - necesse est ut ad fidem et conversionem vocentur»[14]. Omnino igitur necessario egemus et opera nuntiandi et testimonio tam privato quam communi de Iesu Christo cunctis hominibus praebendo, ut communitates christianorum suscitentur vividae atque apertae. Praeterea, vita eiusmodi communitatum postulat assiduam educationem ad «sensum Christi» (1Cor 2, 16) (cuius educationis sunt partes et catechesis – ea praesertim quae ad initiationem christianam puerorum aetateque adultorum pertinet – et animi cultus). Fluit ceterum per educationem ad animum gratum et accepti beneficii memoriam (ad caritatem nempe, ad studium participationis socialis). Postulat vero divulgationem in universum mundum novae in Christo vitae (quae est missio). Ut paucis denique absolvam, ipsa eucharisticae actionis essentia secum fert elementa, quibus opera Evangelii et primitus et iterum nuntiandi continetur.

III Eucharistia atque ratio sacramentalis Revelationis recensentur

Concilium Vaticanum II, praesertim in Constitutione Dogmatica Dei Verbum quae incipit, proprietatem illustravit eius eventus, qui separatim Revelationi inhaeret. Itaque firmum obtulit velut solum doctrinae atque fundamentum realismo, ut ita dicamus, eucharistico, qui unus illum temporis concursum pollicetur, qui inter Triduum salutare Paschatis intercedit et hominem quandocumque viventem. Constitutio, in ratione christologica innixa, doctrinam Concilii Vaticani I penitus perspicit. Revelatio igitur expletur atque perficitur in Persona et in historia Iesu Christi, qui verus homo et verus Deus est, qui crucifixus mortuus est atque resurrexit propter nos homines et propter nostram salutem[15]. Ipse namque in redemptione, quam est operatus, vultum Patris misericordem revelat, qui virtute Spiritus Domini Resurgentis nos praedestinat in adoptionem filiorum per Filium (cfr. Eph 1, 5). «Nomen Trinitatis publicando»[16] Iesus Christus, dono Suae vitae innocentis pleno, velut aenigma hominis dissolvit, cuius libertatem, facultate libere deliberandi concessa, extollit et provehit. Nam Iesus Christus, homini libertatem efflagitanti proponit, ut fidei oboediendo, quidquid agat, omni vitae tempore, divinum donum accipiat (cfr. Ap 3, 20). Quae acceptatio rursus exigit ab homine donum sui plenum (cfr. Mt 19, 21), unde sequitur, quod quaevis sacramenti in universum maximeque Eucharistiae velut magica conceptio omnino excluditur et pernegatur.
Triduum Paschale vero, qui eventus fuit et unicus et singularis, Ipse Christus anticipavit in Cena cum Suis comedenda, quam desiderio desideraverat (cfr. Lc 22, 15). Iesus enim, cum apud mensam cum apostolis in Cenaculo sederet, Eucharistiam instituit. Dono autem Spiritus Sancti effuso, per quem mandatum, quod verbis «hoc facite in meam commemorationem» (Lc 22, 19; 1Cor 11, 25) expressum est, feliciter effici valet, Ipse credenti homini omnium aetatum copiam facit salutis communicandi.
Proinde in actione eucharistica, Dei libertas libertati hominis vere occurrit et homo christianus hoc veluti congressu libertatis pleno, in quo donum Dei agnoscitur et communio cum Ipso cumque fratribus aspicitur, impellitur ad vitam suam quadam forma eucharistica[17] convestiendam. Quod ita fit, quod in Eucharistia eminenti ratione ea, quae, ut verbis utamur Litterarum Encyclicarum Fides et Ratio quae incipiunt, «ratio sacramentalis revelationis»[18] vocatur exprimitur. Ipsa permittit, ut homo fidelis in omnibus humanae vitae adiunctis atque necessitudinibus eventum deprehendat Iesu Christi, qui hominis libertatem provocat, qua magis magisque Trinitatis vitae illigetur atque implicetur. Ipse homini in hac re comitem se Iesus adiungit, qui pollicitus est: «ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi» (Mt 28, 20). Propterea Ipse christianorum communitati Se benigne praesentem adfuturum esse pollicetur, cum dicat: «Ubi enim sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum» (Mt 18, 20). Ita enim inde a primordiis communitas primitus constituta vixit, nam «Erant autem perseverantes in doctrina Apostolorum et communicatione, in fractione panis et orationibus» (Act 2, 42). Prospectus denique eschatologicus, in quo inde ab institutione Iesus actionem eucharisticam collocavit, vitam huius populi Dei per historiam mundi peregrinantem fulgide illustrat: «Dico autem vobis: Non bibam amodo de hoc genimine vitis usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei» (Mt 26, 29; Mc 14, 25; Lc 22, 18).
Ratio sacramentalis in Incarnationis, mortis, resurrectionis Iesu Christi mysterio implicita, ostendit, omnis hominis vitam reapse esse vocationem. Quivis vitae status[19] enim – matrimonium, sacerdotium ministeriale, virginitas consecrata – ab eucharistico mysterio radicem accipit suae formae ultimam. Proinde, in convocatione eucharistica, omnis homo credens originem invenit et sensum suae vocationis, unde vita ipsius forma eucharistica donatur.

CAPUT PRIMUM
Novum illud in cultu christianorum positum

Quod iam duo millennia sine intermissione quot dominicis Eucharistia celebretur, quae quidem consuetudo omnino necessaria est ut communitates christianorum omni tempore et ubicumque et nascantur et augeantur, argumentum est praevalidum neque casu progressum est. Ratio sacramentalis revelationis, unde forma eucharistica vitae christianorum profluit, penitus et explorate collustrat, cur Eucharistia, quatenus est actio, principem locum occupet. Propterea Eucharistia, fons et culmen vitae et missionis Ecclesiae, sine ulla dubitatione velut in meditullio laborum a nobis est collocanda una cum actione eucharistica ipsa, cuius in cognitionem altium nobis est penetrandum. Hac re electa, nobis tandem licet, ementitam illam theologiae liturgiaeque oppositionem vincere et superare.

I. Logikē latreía (Rm 12, 1)

Quamquam non viris rei peritis refragamur neque omnino pernegamus, aliquam anthropologicam continuitatem, ut ita dicamus, discriminatim intercedere inter Eucharistiam et ritus nonnullarum religionum proprios, in quibus maxime de ritibus sacrificalibus Antiqui Proximi Orientis cogitamus et de cenis hellenisticis, praesertim vero de sacris Iudaeorum mensis aetatis hellenisticae, tamen nemo est nostra memoria, quin confirmet, ab Eucharistia Iesu in Cena Novissima novum quoddam elementum genitum esse.
Institutio Eucharistiae, quam factam esse in adiunctis paschalibus iam certe definiteque constat (cfr. Mt 26, 19-20; Mc 16-18; Lc 22, 13-14; Io 13, 1-2)[20], in cena quadam rituali collocatur, utpote actio illa singularis, per quam Iesus Suos cum hora consociat missioneque Sua, cum anticipet Sui paschatis sacrificium qua una via Regnum instaurari potest. Discipuli, enim, cum Eius comedant Corpus Sanguinemque bibant, corpori Christi adiunguntur: sic namque communio illa efficitur, qua Ecclesia constituitur.
Iesus Christus in Cena Novissima, discipulos allocutus verbis, quibus Legis Prophetarumque quasi summa continetur[21], Se ipsum offert victimam unam adaequatam Patri (cfr. Mt 26, 26-28; Mc 14, 22-24; Lc 22, 19-20; 1Cor 11, 23ss.). Quo verum actu Ipse Suos quoque convolvit non tamen pro Sui Suaeque actionis speciosa tristique memoria perpetuanda, verum enimvero ut discipuli in perpetuum et actuose participes fiant oblationis suae usque ad consummationem saeculi: «Hoc facite in meam commemorationem» (Lc 22, 19).
Hinc vinculum emergit inexplicabile, quo Ecclesiae Eucharistia, Eucharistiae Ecclesia coniungitur. Non enim casu ecclesiae nomen est terminus technicus, quo, inde a primordiis, actio eucharisticae christianorum congregationis significatur (cfr. 1Cor 11, 18; 14, 4-5.19.28). «Ecclesia de Eucharistia vivit a primordiis. In ea namque cur stet reperit, in ea unde hauriat pervidet inexhaustam sanctitatem, unitatis vim, vinculum communionis, aestum evangelicae vitae, in ea principium invenit evangelii nuntiandi, fontem caritatis donandae, pulsum hominis provehendi, futurae gloriae pignus in cena sempiterna Nuptiarum Agni (cfr. Ap 19, 7-9)»[22].
Ex rebus, quas exposuimus, emergit et exsistit Ecclesia virtute sua tota, ut fontis et culminis vitae hominis christiani in Ecclesia, ornata, quippe quae uno eodemque tempore et originem et perfectionem exprimat novi cultus et definitivi, quae est logikē latreía: «Obsecro itaque vos fratres per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum (tēn logikēn latreían)» (Rm 12, 1). Si Pauli exemplum secuti ita novum cultum prospicimus, ut eum hominis oblationem sui perfectam intellegamus - «Ipse nos Tibi perficiat munus aeternum»[23]- semel et in perpetuum superamus quamlibet sacri profanique separationem. Nam cultus christianorum non quaedam quasi interpositio est in cursu vitae interiecta more saeculi profani ceterum agendae. Itemque nullus est actus mere sacrificalis et piacularis peccatorum et defectionum a conspectu divino. Christianorum enim cultu summa vitae reformatae significatur: «Sive ergo manducatis sive bibitis sive aliud quid facitis, omnia in gloriam Dei facite» (1Cor 10, 31). Omnis igitur actio e libertate hominis christiani enata vocatur, ut actio cultualis fiat. Hinc oritur et efformatur natura christianae spiritualitatis, quae intrinsecus est eucharistica. Eucharistia, quod humanitatem assumit historia densam, eo ipso, cum culmen sit septumplicis sacramentorum coronae[24], cottidie permittit, ut gradatim transfiguretur homo, praedestinatus et data gratia vocatus, ut imago sit Filii Ipsius (cfr. Eph 1, 4-5). Cogitemus licet de mirabili Baptismi efficacia: filios, in Ecclesia Corpori Christi adiunctos, nostros esse filios deprehendimus, cum filii sint Patris nostri qui est in caelis. Confirmatio autem fidelibus chrismate confirmandis, qui vocati sunt, ut testimonium praebeant, revelat, consuetudines dilectionis, quas colant, et opera laboris, quem exerceant, munere Spiritus Sancti Iesu Christi mortui et resurgentis veritatem accipere suam. Beneficio dein sacramenti, Matrimonium, quae experientia amoris est in vita princeps, ab Ecclesia Domino commendatur, Qui solus promissum valet perficere, amorem, quem mulieres virique omnes quoties amant in corde fixum gerunt, “in perpetuum” servandi. Quoties vero Ecclesia nos ad reconciliationem cum Deo cumque fratribus in Sacramento Paenitentiae invitat, nonne, quaero, hoc indicium est attentionis humanissimae et cumprimis delicatae in libertatem – saepe peccato sauciatam – intentae? Cum demum ipsa hominis caro vulneratur morbo et aegrotus adversis rebus ineluctabili fato exercetur, Unctio Infirmorum Iesum ostendit, qui cum, multa passus, mortuus sit et resurrexerit pro nobis, separatim omnino aegris adstat, tunc maxime, cum ipsi constanter ad Sacrae Communionis sibi concessam participationem accedunt, vel, si usus venit, ad Sanctum Viaticum. Quod fit, ut confestim ex morbo recreari possimus vel certe spem non amittamus cum Eo resurgendi Eumque atque nostros iterum conveniendi nostro vero in corpore. Sunt denique, qui, non ob merita sua, sed ex consilio Spiritus Iesu, pro ministris ordinatis assumantur, ut populo Dei serviant (Sacramentum Ordinis).
Ita vita liturgica communitatum nostratum de eo perhibet testimonium, quod certis definitisque humanae vitae articulis – ut sunt nativitas, necessitudines consuetudinesque, amor, dolor, mors, post mortem vita – Iesus praesens intervenit apud homines, cunctis in adiunctis, cottidie[25]. In propsectu sic delineato, rursus emergit virtus rationis sacramentalis, quae proprie ad ingenium catholicae fidei pertinent.

II. De virtute eucharistici ritus

In hoc igitur conspectu rerum, quem Eucharistia inauguravit, non modo cultus, verum etiam ritus assumit formam radicitus novam, formam nempe actionis Christi ipsius, qui Spiritu Suo donato, Suos in conspectum Patris admittit, qui possint Ipsi ministrare[26].
Virtute suae naturae, ex qua fons unde logikē latreía scatet, actio eucharistica ritualis actio fit humana, ut quae maxime umquam essentialis et decretoria. Nam in ritu eucharistico, certo quodam temporis momento, irrumpit sensus historiae plenus eiusque veritas. Ita ritus eucharisticus continuitatem dissolvit vicissitudinis hominum quotidianae, sed in sulco maxime quem patefecit homo discit in animum inducere, ut se totum veritati sibi in ipso ritu reapse donatae dedat. Ea ipsa electio in fide fit: nam is tantummodo se donata sibi veritate metiri valet, qui illi se totum commendaverit. Proinde actio eucharistica fons est et culmen vitae christianorum in Ecclesia, ex ipsa vi ritus celebrati, qui in summa suae plenitudinis substantialis apte fidem exprimit, quam populus christianorum vivendo experitur.
Actio ritualis, quae perinde in tempore spatioque omnium dierum vitae inserta est, atque “ab alto”, utpote sacramentum et signum atque instrumentum divinae gratiae efficax, descendit, specimen humanae vitae totius simul fit[27]. Eucharisticus ritus non per accidens vitae hominis et societatis adiungitur neque hominibus extrinsecus provenit, qui necessario mundi causa sunt, sed potius cor est verae vitae novae creaturae (cfr. 2Cor 5, 17; Gal 6, 15). Eius exsistentia ad plenum est humana ideoque historica, eodem tamen tempore, virtute eucharisticae memoriae Corporis donati Sanguinisque effusi a Domino Crucifixo et Resurgente, ipsa iam vivendo prospicit aeternam resurrectionem (cfr. 1Cor 15, 19-22)[28]. In actione eucharistica liturgia terrena intime coniungitur liturgiae in caelis celebratae[29]. Mutua vivorum mortuorumque communio, cuius indicium insigne Missae sacrificium pro mortuis oblatum est, testimonium fidei perhibet immortale, quam Ecclesia in terrenae aeternaeque vitae inxplicabili collocat nexu[30].
Hic igitur in totum cohaerens conspectus, quo intellegimus, actionem eucharisticam esse cor integrae christianorum vitae, semper fuit in conscientia Ecclesiae. Ab eo, quod actio eucharistica eadem est atque actio a Iesu expleta, prout nobis in canone biblico asservata est, ad traditionem, quae perenni vicissitudine traditionis receptionisque illam per omne tempus atque spatium praeservat; a multiplicibus formis liturgicis aetatis primaevae, quae adhuc translucent in ritibus liturgicis veterum Ecclesiarum orientalium, usque ad solidamentum romani ritus praevalidum; a distinctis normis Concilii Tridentini et Missalis Pii V usque ad liturgicam renovationem a Vaticano II inductam: ipso vitae Ecclesiae cursu illud comprobatur, actionem eucharisticam, fontem et culmen vitae christianorum in Ecclesia, converti cum ritu sacramentali, qui cultum novum et definitivum (logikēn latreían) gignit perficitque.
Ritum ut in totum cohaerentem considerantes, vitamus quamlibet velut rei in fragmenta dissolutionem et depellimus quamvis eucharisticae actionis cum postulatis novae evangelizationis iuxta positionem, quorum quidem intra fines sunt testimonium nuntiandum in omnibus humanae vitae adiunctis et consectanea anthropologica, cosmologica, socialia quae ab Eucharistia necessario consequuntur. Praeterea eiusmodi modus rem considerandi permittit, ut communitas christiana eodem tempore et accurate fideliterque rubricas liturgicas exsequatur et cum ingenii docilitate ad ea attendat, quae cultus humani quasi inductio postulat.

III. Celebratio eucharistica Ecclesiam efficit

Stupor ille eucharisticus discipulorum de Emmaus translucet in mirabili actione liturgica Eucharistiae celebrandae. Huius actionis cultualis est, ut excellenter exprimat unum illum eventum paschalem.
Iesus in Cena Novissima, actionibus verbisque dilucide ostendit, adventum Regni Patris Suumque fatum proprium intrinsecus nexu artissimo coniungi (cfr. Mt 26, 29; Mc 14, 25, Lc 22, 15-16; Io 12, 23-24). Cum verbis dixerit, panem et vinum Suum esse Corpus et Sanguinem, eodemque tempore in illa has species transformaverit (quae est praesentia realis[31]), Iesus in Cena Novissima sacramentali ratione anticipat sacrificium Paschatis novi, ut forma sit cuius virtute Pater efficiat, in Filio, Spiritu Sancto cooperante, consilium Suum redemptionis salutaris: «Et accepto pane gratias egit fregitque et dedit eis dicens: Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur, hoc facite in meam commemorationem. Similiter et calicem, postquam cenavit, dicens: Hic est calix novum testamentum in sanguine meo, qui pro vobis fundetur » (Lc 22, 19-20). Praeterea neminem sane fugit, quot difficultates obeat sermo sacrificalis in Scripturis et in traditione Ecclesiae[32] adhibitus, in animi cultu nostrae aetatis[33] penetrando. Tamen si plenam eucharistici doni, quod Iesus Christus liberaliter Sui Ipsius fecit, significationem servare contendimus, illud sine controversia maxime necessarium esse videtur, ut Eucharistiam reciperemus, prout est Sacrificium. Nam Iesus Christos Suos ad eam formam cultus absolutam provocat (logikēn latreían), quae in integra sua vita offerenda stat, ubi christifidelis gradatim velut formatur atque effingitur ipsa virtute plenae, consciae, actuosae participationis eucharisticae celebrationis[34].
Convocatio ad Eius Corpus comedendum et ad Sanguinem Eius bibendum (quae est communio) iter est illud in salutem versus tutum (cfr. Io 6, 47-58)[35]. Proinde memoriale, cum pascha Hebraeorum continuetur (cfr. Dt 16, 1), corpoream veramque possidet assumptionem specierum eucharisticarum, quae impedit, quominus fides ad meram mentis operationem redigatur. Huius actionis fructus communio sacramentalis cum Christo est (cfr. 1Cor 10, 16), quam fieri posse amor ille permittit, quo Spiritus Carnem Eius, qui resurrexit, clarificat. Spiritus vero ille qui Christum impulit ad donum Sui absolutum faciendum, idem est, qui Eius discipulos cohortatur, ut Ipsum accipiant in oboedientia fideli eosdemque inducit, ut in Illo manentes vitam accipiant quam Ipse a Patre accepit (cfr. Io 14, 26; 16, 13).
Hoc sacramentum concessum est pro communione hominum in Christo. Ex Pauli sententia, koinonia est fructus Eucharistiae, cuius beneficio christifideles, Christi corpori adiuncti, corpus unum fiunt et unum eundemque Spiritum participant (cfr. 1Cor 10, 16-17)[36]. Ipsi novum Dei populum efficiunt, qui, duce successorum apostolorum choro, cum et sub Petri successore, permeat historiam in spe certa, quod Christus qui resurrexit pignus est unius cuiusque resurrectionis (cfr. 1Cor 15, 17-20).
Extra hanc eucharisticam communionem et sacramentalem nulla est Ecclesia plene constituta[37], nam: Eucharistia facit Ecclesiam. Novus Dei populus (nempe corpus Ecclesiae) formatur ex Corpore Christi Eucharistico, quod ratione sacramentali praesens efficit Corpus Iesu, qui natus est de Maria Virgine Sanctissima[38]. Ita Corpus Ecclesiae realiter formatur in corpus Christi eucharisticum[39]. In ipsa Eucharistiae celebratione rituali Ecclesia perficit maxime formam sui ipsius, prout est populus amore Dei congregatus.

1. Prima probatio: Episcopus, liturgus propter excellentiam

Hoc ipsum vel lucidius fit spectantibus ad venerabilem traditionem, quae semper in Episcopo liturgum propter excellentiam et administratorem sacramentorum agnovit[40]. Eucharistiae Episcopus praeest non ex causa meri iuris, cum “antistes” sit ecclesiae localis, sed ex fide mandato dominico servanda, quo Dominus memoriale Sui Paschatis Petro et apostolis commisit; quos fideles dispensatores constituit mysteriorum Suorum et, eiusdem rei vi, ministros evangelici nuntii in universo mundo praedicando effecit. Propterea «Episcopus…dioecesanus…moderator est, promotor et custos totius vitæ liturgicæ. In celebrationibus quæ, ipso præsidente, aguntur, præsertim vero in celebratione eucharistica, quæ ab ipso agitur, presbyterio, diaconis et populo participantibus, mysterium Ecclesiæ manifestatur»[41]. Quod praesertim in ordinata concelebratione eucharistica fulget, «qua unitas sacerdotii opportune manifestatur»[42]. Communionem cum Episcopo haberi condicio est, ut eucharistica pro Dei populo celebratio legitima sit.
Rursus effulget, quantum ratio sacramentalis revelationis fecunda sit: nam, subiectum ecclesiale (sive homo singularis sive communitas est) redemptionis non plene fit particeps nisi modum sacramentalem accipiat, quam formam Iesus elegit, ut in humanis vicibus permaneret.

2. Secunda probatio: a natura templi christiani

Celebratione eucharistica fieri Ecclesiam secunda quoque probatione demonstratur, sumpta a differentia praecipua qua templum christianorum maxime vel a delubris deorum Gentilium vel ab ipso Iudaeorum templo discrepat. Nam cum templa et Gentilium et Iudaeorum proprie distinguerentur numinis praesentia, quae ipsa erat causa, cur locus sacer et sanctificus haberetur, “locus” vero cultus christianorum in ipsa quodammodo actione stat mysterii celebrandi. Nam nomen ecclesiae cum actionem significet christianorum se congregantium, nonnisi per consequens transiit in nomen ipsius loci, ubi, fidelibus congregatis, divina intervenit praesentia.
Hoc insuper, templum, in quo Gentiles et quodammodo ipsi Iudaei casu inter se incurrebant, in cultu christianorum ea prorsus fidelium congregatione constituitur, cum fideles omnes tamquam lapides vivi sint aedis (cfr. 1Pt 2, 5), Spiritus autem velut maltha, qua ipsi coaedificentur (cfr. Eph. 2, 22).
Hinc intellegimus cur Ecclesia magna sollicitudine de architectura et arte sacra iugiter argumenta et normas directorias praebeat[43]; nam templa instar liturgici coetus in actu celebrationis sunt conformanda, ut quodammodo “epiphania” sint, qua communio hierarchica, quae est Ecclesia, ostendatur.

3. Tertia probatio: de “Intercommunione” quaeritur

Quaestio quaedam pastoralis anceps et angusta cum oecumenica alacritate cohaerens, permittit, ut altius illud exploremus, quod, in eo Eucharistiae et Ecclesiae inexplicabili nexu, causalitas Eucharistiae in Ecclesiam (Eucharistia Ecclesiam facit) primaria est atque praecedit causalitati Ecclesiae in Eucharistiam (Ecclesia Eucharistiam facit)[44]. Quo quidem argumento inducimur, ut ponderi Eucharistiae in actione oecumenica decretorio insistamus.
Non ignota est sane frequentia rei expositionum[45], quae simul et consecutio et causa sunt impensae operae oecumenicae saeculo XX navatae. In primis in luce collocari debet substantialis illa fidei communio, qua Ecclesia catholica Ecclesiis orthodoxis adiungitur cum agitur de Eucharistia atque de sacerdotio[46]; quae communio, mutuo suffulta studio doctrinam de Eucharistia deque Divina Liturgia altius inspiciendi, sine controversia magis magisque augetur[47]. Ceterum de nova quoque gratulamur temperie, qua confovente communitates ecclesiales a Reformatione enatae Eucharistiam recens considerare incohaverunt. Alia alio gradu, tamen eiusmodi quoque communitates, paucis exceptis, magis magisque pondus Eucharistiae collustrant decretorium, cum elementum sit primarium in dialogo et in consuetudine oecumenicis.
Ab istis atque a ceteris quoque elementis intellegi licet, cur, etiam post Directoria Magisterii de re[48], quaestio haec non desinat poni, utrum “intercommunio”, quam vocant, fidelium qui Ecclesiis communitatibusque diversis addicti sint, validum instrumentum esse possit, quod asperitates coaequet itineris ad unitatem inter christianos universos redintegrandam necne.
Responsio pendet ex attenta consideratione naturae actionis eucharisticae, in summa eius perpendenda, quod est mysterium fidei[49]. Nam celebratio eucharistica suapte natura universae fidei Ecclesiae est professio.
Golgothae sacrificio in Cena Novissima illigato, Dominus communionem perficit Suae Personae cum discipulis Suis eiusque rei capaces reddit fideles omnes quandocumque et ubicumque viventes. Participatio eiusmodi communionis superat amplitudinem humani amoris cum ipsius intentionibus, ingenuae sint licet. In auscultando Verbo, quod plene in recipienda Corporis Sanguinisque Christi oblatione perficitur, eucharistica actio fidei plenitudinem exprimit et unitatem significat visibilem fidelium, quibus ut serviant Iesus apostolos mittit sacerdotum pastorumque munere ornatos.
Ita tantummodo Eucharistia in hoc mysterio Ecclesiam facit, quod apostolicae fidei professionem plenam perficit. Siquidem Eucharistia fundamentum inconcussum est verae unitatis Ecclesiae, ergo Eucharistiae vel celebratio vel participatio quae non ea necessario servet elementa, quibus sacramenti plenitudo conficitur, bene animata fuerit licet, tamen nihil consequi poterit, nisi ut hiatum laxet et in ipsa origine communionem Ecclesiae discindat. Intercommunio, igitur, non instrumentum esse videtur aptum ad unitatem christianorum reficiendam[50].
Haec cum asseveraverimus, non illud tamen pernegamus, posse quibusdam in adiunctis maxime peculiaribus, servatis nempe obiectivis condicionibus[51], singulos homines ad Ecclesias aut ad Communitates ecclesiales pertinentes quae cum Ecclesia Catholica plenam communionem non habeant ad communionem eucharisticam admitti, quatenus panis viatorum est. Hoc tamen in casu stricto iure nomen hospitalitatis eucharisticae adhibendum est. Nam de sollicitudine pastorali (historico-salutari) agitur, qua mota Ecclesia occurrit peculiaribus in adiunctis necessitati cuiusdam fidelis baptizati[52]. His in casibus Ecclesia Catholica admittit ad communionem eucharisticam fidelem non catholicum, ubi ipse id sua sponte requirat, dummodo manifestet assensionem fidei catholicae de sacramento eucharistico et spiritualiter bene sit dispositus.
Dubietates quae inadaequatae notioni subiacent “intercommunionis” et consuetudo concedendi hospitalitatem eucharisticam postulant confestim ponderationem amplius provehendam, cuius principium in nexu intrinsecus intercedente inter Eucharistiam et Ecclesiam collocari debet, circa necessitudinem eucharisticae communionis cum communione ecclesiali. Ita non frustra Coetus Synodalis rem rursus considerabit.
In responsione tamen danda itineri oecumenico iam nullo pacto in tempus differendo, viam principem neglegere non debemus. Quod non liceat nobis Eucharistiam concelebrare aut communionem eucharisticam cum christianis diversis Ecclesiis vel communitatibus ecclesialibus addictis participare, quod autem hospitalitas eucharistica nonnisi per exceptionem admitti possit, non causa esse possunt meri doloris, cum potius stimulo nobis esse semper debeant, ut continenter et a communi altius perspiciamus mysterium fidei, quod postulat, ut christiani omnes unum sint in universae fidei professione.

CAPUT SECUNDUM
De actione eucharistica

Quibusdam elementis naturae methodologicae subiectis, quibus explanaremus novum illud cultus et ritus christianorum, oportet nunc consideremus ac propius spectemus actionem eucharisticam in semet ipsa intellegendam. In primis elementa primaria perpendemus et propria eucharisticae celebrationis. Altera vero in parte considerationes proponemus de arte celebrandi deque actuosa participatione.

Proprietates, quae eucharisticae celebrationi inhaerent

Si per summa capita spectamus, quae sint proprietates eucharisticae celebrationis, nobis integra vis apparet concinnae illius et articulatae eucharistici ritus unitatis. Hic non illud nobis proposuimus, ut percurreremus absolute quo ordine diversae in eucharistica celebratione partes dividerentur et distribuerentur. Intra fines potius certos definitosque nos continere cupimus, ut deprehendamus eius principium et essentiam, quae in Verbi et Eucharistiae liturgiae nexu inexplicabili versantur. Gressus moventes a rebus, quas adhuc recensuimus, Eucharistiam secundum naturam essentialem considerabimus, prout est donum. Tamen hinc illud consequi necessario patet, quod coram Iesu praesentia eucharistice largita fideles ad adorationem advocantur et ad confessionem peccatorum ut condonationem invocent; quae res erunt maxime in luce collocandae. Neque illud omittemus, ut breviter mandatum (ite missa est) attingamus, quod suapte natura ex eiusmodi dono enascitur.

1. De Verbi liturgia inexplicabili nexu liturgiae eucharisticae coniuncta

In evolutione historica quae ab Ultima Cena ad Eucharistiam pertinet, de qua etiamnunc semper Ecclesia vivit, principium constitutivum et perpetuum actionis ritualis progreditur a nexu quo arte inter se liturgia Verbi et liturgia eucharistica coniunguntur[53].
In hac unitate“eulogia” et “eucharistia” fidei Christifidelium mysterium paschale proponunt per auscultationem et explanationem Scripturarum (quae est homilia[54]), quae disiungi nequent a repraesentatione sacrificii (quae est prex eucharistica), cuius culmen et fastigium in communione panis vinique in Corpus et Sanguinem Christi[55] commutatorum est. Quod facile percipiamus, si comparemus formam narrationum de institutione, si perlegamus actionem in Emmaus, eiusque argumentum ducamus a descriptione vitae communis a primis christianis actae in Actis Apostolorum 2, 42. Eiusdem autem rei, sine ulla intermissione, testimonium offert universa historia eucharisticae celebrationis usque ad formam, quam Missale nunc vigens praescribit.
Ab hoc unitatis vinculo inexplicabili elementa quaedam progrediuntur, quibus constat una illa Iesu Christi Eucharistia, quae fidem christianorum exsecutioni mandat.
Ante omnia autem illud commemorari debet, in actione liturgica Iesum Christum primas agere; Ipse namque, cum Suam et Personam et Historiam colligat in eventu Paschali, uno eodemque tempore se ostendit esse sacerdotem, victimam, altare.
Cum sit sacerdos, Iesus Christus, virtute Spiritus Sancti, pontifex fit inter Deum Patrem et populum (cfr. Heb 5, 5-10)[56]. Ut narrationes de Cena tradunt, Ipse Iesus interpretatur missionem Suam sacerdotalem obiective in eulogia Scripturarum et in oblatione sacrificali. Iesus tamen eodem tempore etiam victima propitiationis est (cfr. 1Io 2, 2 ; 4, 10) ac proinde Ipsius sacerdotium secum fert donum Sui plenum, cuius manifestatio et ostensio in panis vinique oblatione versatur, qui commutantur in Corpus Eius donatum et in Sanguinem Eius effusum (sacrificium est[57]), quorum populus corporea natura particeps fit (quae est communio[58]). Hic sacerdos, qui idem est victima, Suum sacrificium in cruce offert[59]. Clavis Cruci fixus caelum in terras demittit et hominem Deo reconciliat (quae est redemtpio) (cfr. Eph 2, 14-16 ; Col 1, 19-20). Cruce enim in Golgotha defixa universus mundus exprimitur et Christus, sacerdos idemque victima, unum fit cum cruce, cui est affixus. Itaque altare quoque universi mundi.
Cuius rei nobis ubi conscii fiamus, impedire poterimus, quominus mysterii sensus, quem nostra aetate a nonnullis communitatibus christianis amitti praesertim in celebranda Eucharistia videmus, gradatim imminuatur. Ceterum, dum conamur, ne incidamus in prospectum ‘sacralem’, omnino alienum a pietate christiana, saepe periculum est, ne liturgiam, omissa et oblitterata amplitudine tamquam lineae “verticalis”, transmutemus in meram expressionem amplitudinis, ut ita dicamus, “horizontalis” communitati inhaerentis.
Iesus Christus, qui unus et unicus primas agit in eucharistico ritu, in Spiritu christianorum coetum convocat, ut in fide (Credo), diverse et ordinate, particeps fiat sacrorum mysteriorum, quae pro se celebrari cognoscit (Missae pro populo). Silentio, dialogo, cantu, gestu corporis eucharistica explicatur actio, per quam salus coetui fidelium communicatur[60]. In hac re ceterum deprehendimus necessitatem, ut populus Dei universus, iique maxime, qui vocati sunt ad ministeria vel munera in celebratione explenda (presbyteri, diaconi, lectores, acolythi, ministrantes, schola cantorum…) liturgica efformatione imbuantur – uti catechesis reciperet fundamentum illud mystagogicum quod primis saeculis habuit.
In explicandis muneribus celebrationis agendae in templo christiano prospiciente ad altare, quocum ambo sedesque ordinati sunt, sacerdos peculiariter a diacono adiutus singulare suum explet ministerium. Ipse supremo illo discrimine celebrationis in persona Christi capitis[61] agit et hoc pacto vi sacramenti sacri Ordinis, quem non casu ac fortuito Ipse Christus in Eucharistia per Cenam Novissimam instituenda illigavit, id providet, quod communis Orientis et Occidentis Traditio oeconomiam sacramentalem vocat[62]; quam quidem Spiritus Sanctus operatur, qui in Eucharistia celebranda per epiclesin invocatur, ut conversionem substantiarum panis vinique conficiat in Corpus et Sanguinem Christi[63] commutandorum, utque rem eucharisticam generet, quae unitas Ecclesiae est[64].
Hinc licet pervidere, quo pacto indissolubilis verbi et Eucharistiae liturgiae unitas exeat in communionem sacramentalem[65], ad quam fideles admittuntur, re egregie manifesta, per processionem procedentes. Sumtpis autem sacris speciebus fideles vere, quemadmodum semper Ecclesia tenuit, Christo fiunt assimiles Eiusque Corpori adnectuntur pro sua[66] mundique[67] salute. Actio vero eucharistica, huius salutis perficiendae causa, tempus et spatium, cum humana vita inexstinguibili ratione ordinata, assumit atque transformat. Cum templi conformatio huius spatii transfigurationem significet, pulchritudo vero et distinctio Anni Liturgici, exordientis a Triduo Paschatis et per tempora liturgica, eucharistice exprimunt temporis redemptionem, quod enim iam desiit esse mera temporis punctorum series evanidorum cum factum sit sacramentum aeternitatis.

a. Donum eucharisticum: neque ius neque possessio est

Natura doni quae proprie actioni eucharisticae inhaeret, cum secum ferat communicationem libertatis a Deo Trinitate in Iesu Christo hominum libertati donatam, postulat ut doni gratuitatem numquam pernegemus. Fideles et populus Dei, quamvis eius defectu magno dolore afficiantur, tamen non propterea aliquod in Eucharistiam ius sibi vindicare possunt.
Proinde maxime numquam homo potest idololatrarum more Eucharistiae donum “possidere”, cum ipsum donum nullo pacto illum, gnosticorum moribus similem, habitum iactatae possessionis tolerare possit. Ipsa adoratio eucharistica, quamvis Iesus Christus, in extremae Suae humiliationis actu Se illiget in specierum duratione, tamen nequit transmitti in conspectum hominis, qui praesumat latentem deitatem “com-prehendere”.

a1. De coetibus dominicalibus presbyterum exspectantibus

Paucitas presbyterorum difficultas est, quam subeamus oportet audacter, Eucharistiam instar doni prospicientes. His in adiunctis “coetus dominicales presbyterum exspectantes” (liturgia Verbi cum Communionis distributione vel minus, celebrationes Liturgiae Horarum vel devotionum popularium…) valde increbuerunt[68].
Qua in re hoc praesertim etiam atque etiam inculcandum est argumentum, omnem communitatem, maxime cum sit paroecialis, ad dioecesim pertinere[69]. Communitati particulari Eucharistia numquam exuitur ac proinde laudanda est consuetudo pastoralis eorum, qui fideles cohortantur, ut, haud parvo sacrificio constet licet, tamen aliqua in dioecesis communitate Eucharistiae participes fiant.
Deinde, haud parum utiliter animis fidelium id erit inculcandum, quemlibet coetum dominicalem presbyterum exspectantem veluti praeviae institutionis vim habere. Quibus in locis unde se movere homines difficilius possint, in eis maxime perpendi poterit utilitas eiusmodi coetuum, prout in populo desiderium acuerint Eucharistiae flagrantem.
Sacrificia, quae nonnulli christiani persecutionibus obnoxii passi sunt vel etiam heroica fortitudine ut Eucharistiam viverent, satis sunt indicio ei, quod Eucharistiae defectus nulla cultus forma, licet sit conspicua, suppleri potest. Ad id ipsum vero defleto Cardinali Van Thuan honorem tribuere volumus propter mirabilem ipsius experientiam eucharisticam, quo tempore obses captivusque fuit comprobatam.

a2. De Viris probatis quaeritur

Paucitati sacerdotum occurrendi causa, sunt qui principio ducti his verbis enuntiato: salus animarum suprema lex, efflagitent, ut ordinentur fideles in matrimonium coniuncti, spectatae tamen fidei ac virtutis, quos viros probatos vocant. Quod dum poscunt, haud raro non omittunt laudem probatae disciplinae, quae iam multa saecula caelibatum sacerdotibus praescribit. Tamen, ut ipsi asseverant, non decet hac lege Ecclesiam fraudari aequo sacerdotum numero, quoties cum ita exiguus sit numerus eorum, qui caelibes sacerdotes fieri exoptent, ut adiuncta graviora esse videantur.
Non oportet hic recenseamus, quibus altis rationibus theologicis inducta Ecclesia latina deliberaverit, sacerdotium ministeriale semper cum charismate caelibatus esse coniungendum. At potius quaestio haec urget: utrum eiusmodi deliberatio atque consuetudo valeant etiam in adiunctis gravissimis, ut sunt ea, quae delineavimus.
Ut par est, affirmandum est, eam valere. Nam sacerdotium ordinatum, cum intime conexum sit cum Eucharistia, particeps fit eius naturae, qua est donum, neque in ius vindicari potest. Cum autem sit donum, sacerdotium ordinatum postulat ut sine intermissione efflagitetur (cfr. Mt 9, 37-38). Ceterum difficillimum est decernere, qui numerus sacerdotum in Ecclesia sit optimus, cum non de administratione commerciali agatur certo ac definito “stipitum vel cardinum” agmine instruenda.
Cum autem, si usum et actionem vitae consideremus, pateat salutem animarum nullo posse pacto in posterum differri, illud maxime in hac sede repeti et inculcari decet, omni Ecclesiae particulari onus et debitum esse erga Ecclesiam universalem ac proinde erga omnes ceteras ecclesias particulares. Propterea maximo usui erunt omnia consilia in hoc Coetu Synodali proposita, quaecumque valeant discernere, quibus principiis numerus sacerdotum per orbem terrarum quam optime distribui possit. Ad id ipsum, neminem fugit, iter peragendum longum manere.
Forsitan illud quoque e re sit commemorandum, vim propheticam et educativam caelibatus saeculis volventibus semper divina Providentia esse sustentatam vel postulando peculiarem quandam animi proclivitatem in ministerium sacerdotale ab Institutis vitae consecratae, servata tamen observantia eorum charismatis et historiae. Hac in re ceterum in mentem revocare possumus quomodo soleant ordinari monachi in Ecclesiis orientalibus vel secundum traditionem benedictinam[70].

2. De Adoratione

Cum Eucharistia suapte natura donum sit, exordientes ab attenta ritus Missae consideratione prout est sua natura actio liturgica, superare possumus contrapositionem aliquam impropriam, quae aliquando exorta est aetate moderna inter Eucharistiam quatenus est cibus comedendus (convivium) et Eucharistiam quatenus est praesentia Dei adoranda.
Illud sane pernegari nequit, primo millennio volvente adorationem eucharisticam non induisse formas quas nostra aetate omnes cognoscimus, tamen id nullo pacto infitiandum est, inde ab origine adorationem in conscientia populi Dei praesentem firmiter fuisse. Eius autem vim secundo millennio volvente amplius homines explicuerunt, beneficos etiam fructus carpentes a controversia de praesentia reali Aetate quam Mediam vocant, a controversia de permanentia Christi in speciebus eucharisticis tempore Reformationis.
At in Cena Novissima conspicua est convivarum conscientia de vera Christi praesentia, qui idem fit atque panis et vinum consecrata (cfr. Mc 14, 22-24; Mt 26, 26-28; 1Cor 11, 24-25; Lc 22, 19-20) atque adorationem efflagitat. Proinde infitiandum non est, consuetudinem adorationis eucharisticae, ea forma qua nostra memoria in Ecclesia latina adhibetur, evidentius declarasse elementum quoddam, quod pertineret ad essentiam fidei in mysterium eucharisticum[71].
Optionem cum ita ponimus, ut aut Eucharistiam comedendam aut Eucharistiam adorandam eligamus, necessario fit, ut neglegamus eucharistici mysterii unitatem perinde integralem atque articulatam esse[72]. Nam Cena eucharistica non mere cibus a communi sumendus, verum enimvero est donum quod Christus Sui facit. Si participes efficimur doni illius atque Eius Corpus comedimus, necessario oportet, iam antea nos prostratos in fide adoravisse[73]. Proinde Sacratissimi Sacramenti adoratio unum fit cum celebratione e qua provenit, ad quam rursus restituit[74], nam: «in Eucharistia adoratio fieri unio debet»[75]. Haec plena potestatis adorationis conscientia exprimi debet vel ipsa forma custodiae Sacratissimae Eucharistiae nostris in Ecclesiis, quae gravitate fabricationis concinna splendere debet[76].
Nihilo minus, ut par est, illud semper est fidenter inculcandum, tam manducationem quam adorationem actionem pariter ecclesialem esse[77]. Adoratio igitur non est instar actus privatae pietatis intellegenda. Adoratione namque Christi et in consecratione atque communione et in adoratione Ipsius in tabernaculo praesentis, eam significamus confessionem, qua agnoscimus, nos esse membra Corporis Dominici et deliberamus, qua decet hanc condicionem dignitate vivere. Quapropter aditus eucharisticus non totus in manducatione consumitur, cum potius sit colloquium eodem modo perpetuum, quemadmodum perpetuus est, virtute eucharisticae praesentiae, adventus Domini iugiter Ecclesiam Suam ingredientis[78].
Natura adorationis ecclesiali clara in luce collocata, aptius intellegere possumus, cur pietas christianorum adorationi eucharisticae etiam ‘reparationem’ pro peccatis mundi consociaverit: nam coram Domino, nos omnes, qui membra Eius Corporis sumus, tenemur alter de altero respondere[79].

3. Habitus confitendi et paenitendi

In dono Corporis et Sanguinis Domini Iesu intra celebrationem eucharisticam recipiendo est culmen sequelae eius, qui se confitetur esse discipulum seque sinit introduci in Illius communionem.
Cum inter se radicitus differant Is, qui semet ipsum donat atque homo, qui donum accipit, cuius rei maximum argumentum ducimus ab inaequalitate quae immensas eventus paschalis divitias proportione neglecta a nimia paupertate panis vinique specierum separat, fidelis introducitur in conscientiam mysterii tremendi quod in Eucharistia subest. Nemo ad eam accedere potest, quin percipiat se omnino esse indignum aut nulla praeparatione facta peccatorum veniam invocando[80].
Hic ideo translucet non modo quae sit vis actus paenitentialis in ritibus introductoriis recitandi, qui ceterum aliquando sollemni ritu agi potest per aspersionem aquae lustralis qua memoria baptismi renovatur, sed ea maxime, quae intrinsecus Eucharistiam et sacramentum reconciliationis mutuo conectit, necessitudo[81].
Quoties fideles, qui per baptismum collatum Corpori Christi sunt consociati, peccatum mortale admittunt, separantur a communione Dominica et ab Ecclesia, quae plene exprimitur ipsa communione sacramentali[82]. Nihilo minus Pater misericordiae eos neutiquam derelinquit, sed ea medela, quam Ipse Christus voluit[83], ipsos invitat et cohortatur ad culpas libere, personaliter, humiliter confitendum, ut – per contritionem, confessionem peccatorum, absolutionem ministri consecrati, qui hoc quoque in casu in persona Christi Capitis agit, per paenitentiam[84]- iam tenacius amplexu Patris haerentes iterum excipiantur in Eius communionem quae dilatatur ad omnes fratres comprehendendos. Quamobrem apta catechesis eucharistica numquam a proposito itineris paenitentialis peragendi disiungi potest (cfr. 1Cor 11, 27-29)[85].
In habitu confitendi radices suas proprias immittit venerabilis quoque consuetudo eucharistici ieiunii, quam in rem in hoc Coetu non frustra consideratio erit nobis intendenda.

a. De fidelibus post divortium iterum coniugatis atque de Eucharistica Communione

In hoc rerum prospectu, praecipua attentione perpendamus oportet, qua ratione singulari coniuges digressi iterumque coniugati vocentur ad communionem ecclesialem vivendam.
Inter omnes constat ample patere consuetudinem digressorum iterumque coniugatorum communionem eucharisticam recipiendi, doctrina Ecclesiae violata.
Oportet fateamur, hac in propensione non meram subesse levitatem. Praetermissa adiunctorum varietate pro singulis continentibus, non illud est infitiandum nonnullos baptizatos – praesertim in nationibus diuturnae traditionis christianae – nuptias sacramentales inisse traditioni involuntarie haerentes. Horum deinde haud rari sunt, qui, divortio a coniuge digressi, iterum se matrimonio copulaverint. Sunt autem in his qui, cum vitam christianam persequantur, incommodissime atque adeo maeste haud raro dolenterque ferant, se ob unionem post matrimonium factam non posse plene reconciliationis sacramentalis et communionis eucharisticae participes fieri. Epistula quae Familiaris consortio incipit aliaque documenta doctrinae argumenta atque normas pastorales dederunt conspicua[86]. Universa communitas christianorum oportet digressos iterumque copulatos sustentet, ut sciant se non esse exclusos a communione ecclesiali. Quoties enim intersunt celebrationi eucharisticae, possunt utcumque accedere ad eam communionem spiritualem, quae ubi probe vivatur, velut ingeminat ipsum Iesu Christi sacrificium.
Ceteroqui, doctrina Magisterii de hac re non modo efficere contendit, ne diffundatur sententia matrimonii indissolubilitati adversa, cum gravi scandalo populi Dei, verum etiam coram nobis collocat agnitionem eius vinculi obiectivi, quo sacramentum Eucharistiae universae christiani vitae, sed matrimonii cumprimis sacramento, devincitur[87].
Nam unitas Ecclesiae, quae semper est donum Sponsi Eius, iugiter ab Eucharistia profluit (cfr. 1Cor 10, 17). Proinde in matrimonio christiano, virtute doni sacramentalis Spiritus, coniugale vinculum, natura praeditum publica, fideli, indissolubili, fecunda intrinsecus eucharisticae Christi Sponsi et Ecclesiae Sponsae unitati conexum et cohaerens exsistit (cfr. Eph 5, 31-32)[88]. Ob id ipsum consensus, quem vir et mulier mutuo inter se in Christo dant et accipiunt, quo quidem in consortium vitae et amoris coniugalis constituuntur, formam, ut ita dicamus, induit eucharisticam.
In hoc Coetu synodali, casus implicatos et magnas adiunctorum differentias attendentes sane, tamen nobis etiamnunc altius erit perpendendum et investigandum, quibus modis obiective probari possit supposita nullitas matrimonialis consensus. Quae probatio, ut naturam publicam, ecclesialem, socialem matrimonialis consensus observet, necessario indolis publicae, ecclesialis, socialis esse debebit[89]. Proinde agnitio nullitatis matrimonii secum ferre necessario debet postulationem quandam obiectivam, quae ad singularem coniugum conscientiam redigi nequeat, ne tunc quidem, cum sententia sustentetur illuminati moderatoris spiritualis.
Ob id ipsum igitur pergere debemus sine mora in natura et actione tribunalium ecclesiasticorum renovandis, quo magis magisque normalem vitam Ecclesiae localis pastoralem exprimant[90]. Non modo temporibus et impensis invigilandum erit semper, sed etiam figurae et rationes iuris procedendi simpliciores excogitandae erunt, quae curae pastorali efficacius respondeant. Ad id prorsus nonnullis in dioecesibus non desunt experimenta minime spernenda. Hoc autem in Coetu Patres in Synodo congregati alia quoque cognoscere poterunt.
Illud tamen etiamnunc est maxime momenti, ut actione pastorali ordinaria et remote et proxime et immediate sponsi praeparentur ad matrimonium christianum ineundum, utque ipsi auxilio sustententur cottidie in vita familiarum quae sunt in magna ecclesiali aede constitutae. Peculiare demum momentum induit sollicitudo curandi et provehendi multa illa incepta, quae eum sibi finem proponant, ut digressos iterumque coniugatos comitentur, quo serenius, in sinu christianae communitatis, sacrificium, quod natura sua ipsorum postulat condicio, vivant.

4. Ite missa est

Eucharistia est cibus viatorum pro fidelibus, qui iter per historiam in aeternam vitam versus faciunt. Quae veritas, praesertim in traditione liturgica ab Ecclesiis Orthodoxis observata, numquam inculcari desiit[91]. Laudis gratiarumque actio, quae in celebratione eucharistica peragitur, memoriale cum sit Paschatis Christi, grata memoria fidelem singulari ratione implet; quae ceterum non in sola “gratiarum actione” post communionem devote peracta exprimitur, quam consuetudo ecclesialis praecipit silentio vel cantu quodam meditationis coniungi, verum etiam in mandato significatur plene quo iubemur hanc communionem in omnes dilatare fratres et homines. Qui exitus missionalis eucharisticae participationis non in primis « debitum » est, sed testimonium gratuito datum exsistit de graduali vitae transformatione, quam donum eucharisticum, ab hominum voluntate receptum, efficit pro omnium salute[92].
Testimonium igitur idem fit atque logikē latreía illa, cuius beneficio communio Christi convolvit cuncta humanae vitae et adiuncta et necessitudines. In vita Ecclesiae et praegressa et praesenti martyr est imago huius testimonii et figura, nam similis Christo, ipse quoque, purae gratiae virtute, suam vitam, eucharistice tradendam, in hostiam Patri acceptam dat.
Ita Eucharistia naturali quadam sinceritate historiam et personarum et communitatum et hominum societatum transmissam convertit. Qua prorsus in re missio Ecclesiae commissa Evangelii nuntiandi maxime consistit[93].

II. De arte celebrandi deque actuosa participatione

Ab hoc prospectu, quo Eucharistia actio ecclesialis habetur, quae se explicet in eucharistici ritus unitate – cuius cor autem liturgia est Verbi cum liturgia eucharistica intrinsecus ordinata[94] – elementum progreditur dignum, quod vehementer inculcetur.
Affirmantes enim esse Eucharistiam fontem et culmen vitae et missionis Ecclesiae, eam cumprimis agnoscimus oboedientiam, quae ab ipsa Ecclesia eucharistico sacramento debetur; qua re significatur, traditionem anteire receptioni: in Cena Novissima Iesus Se ultro Suis tradit; in transitu a Cena in liturgiam ecclesialem Paulus testatur, se nobis id tradere, quod accepisset (cfr. 1Cor 11, 23); in rituum distinctione et in reformationibus subinde inducendis semper una eademque norma fuit primaria: traditionem ceteris anteire[95]. Ita fit, ut omni in eucharistica celebratione communitas experientiam vivat, quam apostoli iam antea in cenaculo experti sunt, cum fideles vocentur ad Eum accipiendum, Qui Se donat.
Hoc prorsus elementum eucharisticae actionis constitutivum inducit exitum in rem pastoralem decretorium: nam ars celebrandi et actuosa participatio, quovis discidio remoto, nullo iam discrimine inter se separari debent. Dei populi participatio conscia, actuosa, fecunda[96] – praesertim in praecepto diei dominicae servando – idem est atque sanctorum mysteriorum apta decoraque celebratio. Rursus primas agit natura doni Eucharistiae proprie inhaerens. Si atque quando reapse de arte celebrandi curamus, participatio vere plena, conscia, actuosa fieri potest[97]. Vere enim profecto ritui eucharistico, mirifice perfecto, oboediendum est, ut vis eius canonica et constitutiva agnoscatur, quippe qui non temere fortuitoque iam duo millennia exsistentiam Sanctae Dei Ecclesiae provideat ac tutam reddat.
Hac igitur norma, servata quidem varia animi cultus cura et humanitate, regendi erunt modi, quibus incitemus fideles, ut participes ritus fiant. Quae tamen participatio, ne mera fiat formularum et actionum iteratio, consciam sui oblationem postulat a fidele, qui hoc pacto ad effectum perducit illum Dei populo sacerdotium in Baptismo collatum. Sic rebus compositis, id quoque intellegimus, normas liturgicas, quas Sancta Sedes, Conferentiae Episcoporum, Ordinarii Ecclesiis offerunt, pretiosas esse et conspicua praeditas utilitate.
In rerum prospectu quem delineavimus intellegenda atque vivenda sunt et ministeria omnia et munera quae ritui liturgico sunt conexa; quorum finis, non is est, ut ritum gerentibus gratificentur, quemadmodum improprie quidam de actuosa fidelium participatione, extrinsecus nimis et per speciem res considerantes, opinantur. Contra tamen atque isti arbitrantur, actio primaria, quae ministeriis et muneribus subest, est, ut pro universo fidelium coetu pulchram vereque dignam celebrationem provideat et in tuto collocet[98].
Tametsi res distinctius attingere non possumus, tamen hac in relatione non inoportune eius memoriam revocabimus, quod ipsa artificia actioni eucahristicae deservientia – maxime cum ad sacram supellectilem spectemus[99] – aeque atque cantus et harmonia ab arte celebrandi plene vicissim collustrantur. Actuosam participationem fovent, si hanc obiectivam artem celebrandi[100] observant.

CAPUT TERTIUM
De Eucharistiae ratione anthropologica, cosmologica, sociali

I. Gemina sumptio praeponenda

Consideratio eucharistici ritus prout est actio sacramentalis, quae sola valet de Eucharistia, fonte et culmine vitae et missionis Ecclesiae rationem reddere, nisi, quam habet vim, ostenderet propriam et communitariam fidelium vitam ita transformandi, ut eius ope fecunde universam hominum populorumque familiam attingat, plena et undique absoluta minus esset. Eucharistia enim cum vitae christianae formam eucharisticam tribuat, non modo in personis influit atque in communitatibus ecclesialibus, verum etiam ipsis cooperantibus societates hominum attingit, animi cultum afficit, mutuam hominis universique mundi actionem determinat.

1. De Eucharistia et actione Evangelii nuntiandi

Eventus paschalis, qui generat unitatem, qua intrinsecus Eucharistia et Ecclesia mutuo coniunguntur, cuius rei documentum in ritu eucharistico deprehendimus, quae actio cultualis indivisibilis est, unicus et singularis esse cognoscitur. Eodemque autem eventu ipsa coniunctio producitur, qua nexu alto profundoque vita atque missio christiani et Ecclesiae universae arte una astringuntur. Commune vero testimonium de aditu Christi gratuito et iucundo nuntium gignit et invitationem, qua fratres omnes, viros mulieresque, sine ulla exceptione, cohortamur, ut vitae communitatis christianae participes fiant. Christifideles, cum in communitate instanter gratuitatem, sensum Christi, dilectionem universalem doceant, impulsu moventur, ut una cum omnibus hominibus operam praestent suam animi cultui excolendo, circumiacentibus naturae locis tutandis, hominum societati provehendae.
Vita humana (nempe spiritualitas eucharistica) subiecti christiani, quod semper et personale et communitarium est, ubi hoc pacto intellegatur, actionem Evangelii et primitus et iterum nuntiandi, qua semper hominum provectio convolvitur, reapse efficit.

2. De Eucharistia, de consuetudine interculturali deque inculturatione

Evangelii nuntius, ex hominum natura et propter vim Incarnationis, semper certo quodam historiae puncto versatur et munus gerit mutuam cum variis culturis animi actionem instituendi. Facile proinde intellegi licet, cur post Concilium Vaticanum II diversae Ecclesiae maxima sollicitudine curaverint de ritibus liturgicis quasi in cultus humanos inducendis. Quam quidem necessitatem saepius his decenniis Magisterium inculcavit[101]. Operae pretium est commemorare, agnitionem praeviam eius, quod eventus celebratus inde a principio ad plures cultus humanos pertineat, condicionem esse, sine qua non possit praestans hic processus adaugeri, cum suapte natura iugiter probationem subire debeat. Celebratio eucharistica repraesentat eventum paschalem qui, per se, condiciones ponit, quibus cum ceteris humanis cultibus communicanda sit. Quae ceterum propterea communicari potest, quia universali singularitate praedita est personae et historiae Iesu Christi, qui ipsius incarnationis virtute universam hominis condicionem assumit. Ut fecunde emineat vis Eucharistiae se omne genus cultibus humanis adiungendi – praesertim quoties aut ingentes celebrationes internationales habeantur aut advenae plurimi eandem visitent Ecclesiam – lingua latina adhibeatur.
Propter id ipsum, usus sermonum vernaculorum et usurpatio considerata varietatum peculiarium in ritu, in templis, in supellectile, in cantibus in celebranda actione eucharistica – quae nihilo minus semper et ubicumque terrarum permanere debet ea, quam solam Christus Eucharistiam instituit[102] – exempla fecunda fieri possunt Evangelici nuntii ingenio et traditionibus populorum necessario aptandi[103].
Siquidem ad aptationem ingenio et traditionibus populorum perficiendam necessario illud agnoscere debemus, mysterium celebratum indole sua ad omnes cultus humanos pertinere, ergo propterea quaevis humani cultus quasi inductio secum Evangelii nuntium indubitanter fert, unde iudicium sine controversia oritur de animi cultura, in qua certa definitaque christianorum communitas et vivit et celebrat.
In constanti et temperato inter Evangelii nuntium et animi culturae inductionem intercedente nexu, quem Eucharistia, cum natura sua ad cunctos populos pertineat, providet, dialogus quoque inter religiones instituendus diversas locum invenit, ubi commode collocetur[104]. Id enim momentum intrinsecus in fide communitatis christianae inest eiusque pondus est decretorium in regionibus missionalibus atque praecipue in populosa continente asiatica. Intra hos fines prospiciendum est intento animo ad Ecclesias Orientales, ut fructus ab ipsarum experientia carpere possimus.

II. Eucharistiae ratio anthropologica

Si quidem Eucharistia est donum in quo aditus efficitur hominis cum Deo Iesu Christi, qui « vere liberos » (Io 8, 36) reddit, ergo suapte natura eiusmodi eventus ratione anthropologica primarie praeditus est.
Exsistentiae transformandae virtute eucharisticae actionis documentum invenimus cumprimis in contentione qua christifideles inducuntur vel potius impelluntur ad sequelam Christi. Haud semel S. Paulus confirmat, novae creaturae vitam totam in Christo peragi (cfr. Rm 6, 11; Gal 2, 20)[105]. Deus Trinitas in communione Corporis Sanguinisque Christi homini occurrit, cui, omnium dierum vitam ingressus, concedit, ne obses suae finitudinis et peccati factus capitvus distineatur.
Quod donum personale natura sua ductum in christianorum communionem et Ecclesiae dilatatur, quae ipsa, ut iam monuimus, res est sacramenti. Ea, quae in Novo Testamento legimus de communitate primitiva, satis sunt documento ei, quod ortus sacramentalis provideat veritatem communionis quae, reapse, omnes christianorum vitae partes tam in spiritu quam in ipso cultu et in rebus cottidianis positas permeare contendat (cfr. Act 2, 42-44; 4, 32-33)[106].
Doctrina, moralis, ascesis, spiritualitas non sunt facies pietatis generalis et indefinitae, nam, cum radicitus eucharisticae sint, partes sunt in totum cohaerentes divini consilii, quod quaecumque de quovis homine deque historia universa fiant, «instaurare omnia in Christo »[107] contendit. Vita tota, ubi hoc pacto intellegatur, vocatio est, quae, ut illa imitatio Christi efficiatur nobis concedit, quam diuturno saeculorum tractu testificati sunt sancti quovis in ordine vitae. Exsistentiam suam christifidelis peragit Magistri vestigia premens, cum tametsi in aeternitatem versus iter faciat, tamen intento animo exstructoria cum gravitate singulas historiae res perscrutetur[108].
Nuntius testimoniumque, catechesis, educatio aeque personalis atque communitatis, compartecipatio affectus et laboris et requietis ita producta, ut spinosas quaestiones subeat anthropologicas (de amore, matrimonio, familia, vita, aegritudine, morte) quibus nostra aetate humanum principium concutitur et quassatur, omnes sunt Christifidelis sententia partes obiective in eucharistia dominicali celebranda implicitae.

III. Eucharistiae ratio cosmologica

In actione eucharistica, quae ad extremum unitate in Christo Iesu sacerdote continetur, qui simul victima et altare est, nova creatura impellitur ad necessitudinem, qua rebus et mundo adiungitur, iugiter renovandam[109]. Quo nexu contentio novae creaturae labori novi mundi creati adiungatur, S. Paulus apte collustrat (cfr. Rm 8, 19-23; 2Cor 5, 17). Hominis et mundi contentio in prospectu eschatologico, qui semper impendet, coniunguntur. Praestat autem rationem cosmologicam collustrari, cuius documentum et indicium iam a primis christianae pietatis saeculis in directione invenitur, quam versus templum christianum spectat.
Saltem in principio, forma eucharistica concedit ut radicitus vitemus duplex discrimen, quo necessitudo hominis universique mundi graviter afficienda esset.
Partim enim periculum est, ne ratio quaedam anthropocentrica nimis pateat, ita ut hominem in rebus creatis velut tyrannum constituat. In donis praesentandis (in pane vinoque aqua misto, qui fructus sunt terrae hominisque laboris) aperte declaramus, non duos, nempe hominem et mundum creatum, verum tres simul primas agere. Verbis alterius de creatione narrationis confirmatis (cfr. Gn 2, 4b-25), Tertius quoque adiungitur praesens, qui necessitudinem hominis creatique mundi instituat: is nempe est Deus, qui inde ab principio hominem in “paradiso” collocavit, qui eum coleret et custodiret. Historia salutis illa singulari, Deo duce, homo et mundus mutuo sunt conexi et copulati. Christus in redemptione prospectum aperit clarificationis ultimae homini et mundo constitutae, idque cum efficiat, semel et in perpetuum cohibet et exstinguit hominis expostulationes, qui semet ipsum in meditullio collocare mundi praesumat.
Partim vero temperatus ille Dei, hominis universique mundi nexus – qui in Eucharistia splendet – excludit quamvis opinationem, eorum, qui velint rerum naturam et circumiacentia loca in medio ponere, omni, qua homo a ceteris segregetur animantibus, differentia et ontologica et axiologica deleta[110].
Ratio vero Eucharistiae cosmologica praestantem imaginem et exemplum invenit conspicuum in vita Sancti Francisci Assisiensis, cuius Canticum Fratris Solis celeberrimum, est insigne documentum poetice efficacissimum, quo declaratur, quonam homo sit loco collocandus, qui cum vitam eucharistice determinatam vivat tum ob id ipsum, quo nexu omnis creatura Deo astringatur agnoscere valeat: «Laudato sii mi’ Signore cum tucte le tue creature». Sancti Francisci animus, per omnes res et cum ipsis, Deo eam habet gratiam, quam in ipso eucharistico mysterio didicit, quod qua vixit aetate, decretis Concilii Lateranensis IV monitus, neque id fortuito factum est, cecinit atque defendit[111].
Actio eucharistica, cum sua natura communitaria sit, concedit praeterea, ne christifideles obliviscantur, esse mundum creatum bonum commune et universale ita, ut studium in eo servando impensum non modo quid sit, quo praesens egeat, verum etiam futura aetas quid postulet concipiat. Mundi igitur tutela nobis hominibus commissa formatur in curam harum, quibus corpora nostra velut longius producuntur, aedium nostrarum, quae adversus externa pericula, utpote quae simul tectum omniumque rerum affluentes copias praebeant, protegendae efflagitant a morum formatoribus, ab hominum societatis moderatoribus, a iuris legumque peritis ut cautiones defendendi praesidiaque adhibeantur idonea[112].
Templum ipsum christianorum et in eodem sita asservandi adorandique Sacramenti causa aedicula tabernaculo instructa, cum curam significent aedem Iesu Christi Corporis eucharistici et ecclesialis tuendi, velut praesidia esse possunt ecclesialis coetus ingenuo liberalique cultu educandi ad homnis creatique mundi rationem societatemque recte casteque temperandam.

IV. Eucharistiae ratio socialis

Quod Sui Christus donum homini eucharistice in omnes aetates providet, id pro omnium salute est constitutum. Itaque Eucharistia est pro mundo. Mundus autem ipse est campus, ubi Christi fidelis operam impendat suam, sicut optime Synoptica Evangelia in parabola ea maxima boni seminis zizaniorumque narranda monent (cfr. Mt 13 38). Hinc perspicue apparet, Eucahristiam ea ratione sociali intrinsecus esse praeditam, quae tamen a ratione cosmologica et anthropologica separari nequeat.
Cuius rei documentum amplum historia Ecclesiae dat, quae piis administrandae caritatis operibus atque institutis abundat, quae, ut sunt in inceptis peragendis copiosa, et in hominum societate et in administranda re publica maximi sunt momenti. Neque his laboribus peragendis occasionem praetermittemus plura ad hoc sciscitandi ex legatis ecclesiarum particularium qui adsunt.
Caritas est maxime eucharistica[113], quemadmodum Eucharistia caritas est[114]. Stipe a fidelibus Missa dominicali celebranda id conspicue significatur, eiusmodi vinculum esse maximum. Ex numero Sanctorum interminato, qui caritatem exercuerunt, exemplum commemorare libet Beatae Teresiae de Calcutta, quae divino munere illuminata et in vinculo eucharistici sacramenti constituta, Christi caritatem intellexit fontem esse inexhaustum dilectionis cum moribundis, miseris, derelictis communicandae.
Hoc tempore, cum aetas quae moderna dicitur violenter in ordinem humani cultus et mundanae administrationis novum transit (quae omnia ambiguo verbo “post moderna” vocant), christifideles, qui forma eucharistica suam vitam vivant, societatis tumultus subire debent varios et praeacutos. Studium mores humanumque cultum undique aequaliter conglobandi et in universum mundum constanter inducendi, societas hominum retibus, ut dicunt, gubernata, novi velut prospectus a biologica patefacti technologia, permixtio gentium ac morum ineluctabilis, quae tamen haud raro bella – proh dolor – excitat, terrores et impetus ferrei et inhumani iam impediunt, quominus iustitiae et pacis appetitus avidissimus aliud in tempus differatur.
Egestas qua conspicuus hominum numerus et integrae nationes praesertim in Africa laborant, vulnus est, quod iudicat de sinceritate, qua christifideles ubique terrarum Eucharistiam vivunt. Fidelibus congregatis, diebus dominicis celebrandis, ut Corporis Sanguinisque Christi participes fiant, onus impendet pertinaciter pugnandi et iniquis cupiditatibus eorum obluctandi, qui ceteros homines, fratres nostros sororesque, pueros cumprimis et mulieres, a societate aedificanda, a re oeconomica administranda, a re publica gerenda excludere conantur. Quae obluctatio, ut par est, recto et constanti caritatis et iustitiae vinculo contineri debet, quod Eucharistia semper inde ab apostolorum aetate in hominum societate firmiter postulavit (cfr. 1Cor 11, 17-22; Gc 2, 1-6). Communitas christiana, quae novit se singulari natura praeditam esse, sine intermissione, apte investigando et oportune distinguendo, quibus modis malo longe lateque diffuso efficaciter obstet invenire debet, quoniam nostra aetate cum maxime vox sanguinis innocentis clamat ad Deum de terra (cfr. Gen 4, 10).
Operam iustitiae dare, ut facile intellegi licet, non possumus, quin pacem strenue persequamur. Ceterum ritus latinus in fraterno complexu ante Communionem, optime significat vinculum pacis Eucharistiaeque ex incunctanti persuasione eius, quod: «Ipse (Christus) est pax nostra» (Eph 2, 14). Cum actio christiani pro pace tuenda radices alte in Eucharistiam immissas habeat, christifidelis in tuto erit adversus duo discrimina in hac re magna, quorum alterum pacifismi utopici nomine vocare possumus, alterum vero nomine Politicae realis (Realpolitik) appellari potest, quae est persuasio eorum, qui opinantur, bella vitari non posse. Pax tamen est negotium arduum et grave nobis semper obiectum, quod in vita privata atque in cuiusvis generis relationibus persequi perseveranter debemus, a familia exordientes ut, per communitates medii ordinis transeuntes, ad communitates Gentium perveniamus.
Actio eucharistica, cum partes sociales ita habeat conspicuas, ex christifidelibus postulat, ut societatem civilem aedificent novam in diversis hominum cultibus. Christifideles, ex principiis mutuae solidaeque hominum consensionis atque subsidiariae ordinationis, quibus Magisterium sociale Ecclesiae continetur, societatem civilem promovent dignitate et iuribus tam personae, in quibus principium esse videtur ius libere religionem profitendi, et omnium communitatum mediarum, cumprimis familiae comprehensam.
Eadem principia secuti, christifideles, una cum omnibus hominibus bonae voluntatis, servata quidem natura societatum nostra aetate plerumque plurali, ad instituta publica et iuris gentium promovenda valent, quae rebus publicis bene moderandis faveant. Eiusmodi instituta non modo bonum fovere debent uniuscuiusque nationis, sed operam quoque dare tenentur novo totius orbis ordini aedificando, cuius capita in normis inter omnes communicatis et peremptoriis sint posita, ut cuncti populi possint aequabiliter augeri et participes fieri bonorum, quae et in rerum natura et in viribus humanis sunt collocata.

CONCLUSIO
Exsistentia eucharistica et labor nostrae aetatis

I. Recapitulatio

In aditu libertatis quem actio liturgica providet, iam duo millennia, in ritu eucharistico pro homine impense stupor eucharisticus renovatur. Ab ipso ritu conficiendo, propter Filii humiliationem qui in cruce mortuus est atque resurrexit, et virtute Spiritus Sancti donati, Pater homini se monstrat, donat, dicit. In eulogia et in eucharistia, in audiendo verbo et in consumendo sacrificio fidelis Dei veri adorator, post peccatorum confessionem (confiteor) admittitur ad Communionem Corporis, quod redimit virtute Paschatis Iesus, quod unum est neque iterum renovari potest, idemque convitatur, ut testimonium redemptioni coram omnibus hominibus praestet.
Eodem vero tempore Eucharistia fons et culmen vitae et missionis Ecclesiae fit, in ipsa suae celebrationis actione. Eucharistia et Ecclesia, cum eventus paschalis sint, rationem hoc pacto conficiunt qua, per historiae cursum, Trinitas hominibus servandis occurrit.
Miracula divinae gratiae sacris speciebus continetur, in pane nempe et in vino in Corpus et Sanguinem Christis conversis, in quibus Dei Filius, factus homo, qui passus est et resurrexit, permanet sua sponte ultroque custoditus, donec homo se libere convolvendum praestet. Ecclesia, cum Iesum sacramentum factum agnoscat esse Viam in Veritatem et Vitam ducentem, haec mysteria celebrat caelestique cibo, quem adorat, alitur.
Homo quotiescumque hoc donum accipit, aliquid singulare experitur. Misericordia Trinitatis amore plena irrumpit in irrationalem temporis successionem et beneficum intervallum operatur, quo hominem ad deliberandum provocet. Homo autem cum intellegat velut immensa voragine infinitam Dei libertatem, qui Se eucharistice donat, ab egestate humanae libertatis separari, se totum Christo commendat suamque vitam in oblationem vivam transformat.
Quae oblatio veraciter ac proprie formam eucharisticam induit et in ordine personali et in ordine sociali. Figura christifidelis et communitatum fidelium ex hac forma eucharistica vivit, quae sensim sine sensu vices hominum vitae transfigurat, cum valeat ad bonum in vita quoque societatis aedificandum. Ortus, auctus, educatio, amor, aegritudo, mors eucharistica potentia sunt obsignata, quae quidem potentia per septumplicem sacramentorum coronam dispertitur et virtute Eucharistiae, christifidelium communitatumque vita benefice afficitur a donis Spiritus Sancti acceptis, a virtutum incremento, ab intellegendo mandata divina, ubi sincero animo serventur, esse plenitudinem amoris perfectionemque. Funditus renovatur ratio hominis redempti ad mundum, cum vi semper nova christifideles inducuntur, ut impense operam dent iustitiae sociali provehendae et paci aedificandae.
Hoc maxime tempore, cum maxime sollicita sit nostrae aetatis vita ubique terrarum, christianus homo qui forma eucharistica vitam agat suam, impiger fit nuntius et testis Iesu Christi ipsiusque Evangelii omnibus in locis humanae exsistentiae: a vicinia ad scholam, ab operis praestandi sede ad cultum educationemque, usque in rem publicam administrandam et in communicationes sociales et ita porro.
Communitates christianorum, in Eucharistia constitutae, locus fiunt ubi homini illud experiri liceat, sequelam Christi ianuam esse vitae, quae iam intrinsecus ab historia centuplum (cfr. Mt 19, 29) retribuit. Mulieres virique cuiusvis aut ordinis socialis aut gentis aut morum educationisque possunt, omni suae vitae temporis momento, aliis hominibus, mulieribus virisque, occurrere, qui cum sint christiani, virtute eucharisticae exsistentiae moti, proponant, ut se comites adiungant modeste et temperanter in itinere libertatis peragendo.

II. Votum extremum

Forma ista eucharistica christifidelium et communitatum christianorum non est somnium vel, ut ita dicamus, utopia. Nam in Maria muliere eucharistica, iam plene vivit, quae cum fiat dixisset, forma optima est eucharistici doni Sui ipsius et Ecclesiae immaculatae. Patres et Magisterium Ecclesiae semper institerunt inexplicabili Mariae Ecclesiaeque vinculo[115]. Ioannes Paulus II vero, cum eam mulierem eucharisticam vocaverit[116], huius rationis formam vero nomine appellavit, quae enim forma in participatione floret omnino singulari, qua Mater se in oblatione Sui a Filio effecta coniungit.
Oremus igitur, ut Virgo Immaculata Sanctique omnes concedant, huius Coetus Synodalis labores in benefico huius eucharisticae formae prospectu peragi posse.

[1] Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 6.
[2] Cfr. ibid., 5-6.
[3] Cfr. Ioannes Paulus II, Redemptor hominis 10.
[4] Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 6: «Illum cupimus eucharisticum “stuporem” his Litteris Encyclicis rursus excitare, tamquam iubilarem hereditatem».
[5] Cfr. Missale Romanum, Oratio Post Communionem, I Dominica Adventus.
[6] Gaudium et spes 22.
[7] Cfr. Gaudium et spes 14.
[8] Sicut Divus Thomas commonefacit nos, homo regeneratur in Christo per Baptismum, idemque per Eucharistiam perficitur in unione ad Christum: «Unde, sicut baptismus dicitur sacramentum fidei, quae est fundamentum spiritualis vitae; ita Eucharistia dicitur sacramentum caritatis, quae est vinculum perfectionis, ut dicitur Coloss. 3,14», S. Thomas Aquinas, Summa Theologiae III, q. 73, a. 3.
[9] Cfr. S. Augustinus, In Evangelium Ioannis 69, 2.
[10] «Dov’è il “Popolo di Dio” del quale tanto si è parlato, e tutt’ora si parla, dov’è? Questa entità etnica sui generis che si distingue e si qualifica per il suo carattere religioso o messianico (sacerdotale e profetico, se volete), che tutto converge verso Cristo, come suo centro focale, e che tutto da Cristo deriva? Com’è compaginato? Com’è caratterizzato? Com’è organizzato? Come esercita la sua missione ideale e tonificante nella società, nella quale è immerso? Bene sappiamo che il popolo di Dio ora, storicamente, ha un nome a tutti più familiare; è la Chiesa», Paulus VI, Audientia generalis, die 23 iulii 1975 habita.
[11] Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 5.
[12] S. Thomas Aquinas, Summa Theologiae III, q. 83, a. 4: «In Eucharistia totum mysterium nostrae salutis comprehenditur »; Officium de festo Corporis Christi, in: Opera Omnia, VI, 580, 112 DSG ps4 n. 3: «memoria illius, quam in sua passione Christus monstravit, excellentissimae caritatis […] miraculorum ab ipso factorum maximum».
[13] «Die Domini congregati, frangite panem et gratias agite, peccata confessi vestra, ut sacrificium vestrum purum sit», Didache 14, 1. Praeterea cfr. Iustinus, I Apologia 67.
[14] Sacrosanctum Concilium 9.
[15] Dei Verbum 4: «Postquam vero multifariam multisque modis Deus locutus est in Prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis in Filio” (Heb 1,1-2). Misit enim Filium suum, aeternum scilicet Verbum, qui omnes homines illuminat, ut inter homines habitaret iisque intima Dei enarraret (cfr. Io 1,1-18). Iesus Christus ergo, Verbum caro factum, “homo ad homines” missus, “verba Dei loquitur” (Io 3,34) et opus salutare consummat quod dedit ei Pater faciendum (cfr. Io 5,36; 17,4). Quapropter Ipse, quem qui videt, videt et Patrem (cfr. Io 14,9), tota Suiipsius praesentia ac manifestatione, verbis et operibus, signis et miraculis, praesertim autem morte sua et gloriosa ex mortuis resurrectione, misso tandem Spiritu veritatis, revelationem complendo perficit ac testimonio divino confirmat, Deum nempe nobiscum esse ad nos peccati mortisque tenebris liberandos et in aeternam vitam resuscitandos».
[16] S. Thomas Aquinas, In I Sent., Prol.: «“Ego sapientia effudi flumina” Sir 24, 40 - Venit Filius et illa flumina olim occulta effudit nomen Trinitatis publicando».
[17] Ioannes Paulus II, Lettera ai Sacerdoti per il Giovedì Santo 2005, n. 1.
[18] Ioannes Paulus II, Fides et ratio 13: «Quadamtenus revertimur ad sacramentalem Revelationis rationem atque, nominatim, ad eucharisticum signum ubi individua unitas inter rem ipsam eiusque significationem permittit ut mysterii capiatur altitudo. In Eucharistia revera praesens adest ac vivus Christus, suo cum Spiritu operatur, sed, quemadmodum praeclare sanctus Thomas edixit,”Quod non capis, quod non vides, animosa firmat fides, praeter rerum ordinem. Sub diversis speciebus, signis tantum, et non rebus, latent res eximiae”. Refert idem philosophus Blasius Pascal: “ Sicut Christus Iesus ignotus inter homines fuit, ita manet veritas eius, communes inter opinationes, sine ulla exteriore distinctione. Sic etiam Eucharistia restat inter panem communem”».
[19] Cfr. Instrumentum laboris n. 25.
[20] «Insieme con i discepoli Egli celebrò la cena pasquale d’Israele, il memoriale dell’azione liberatrice di Dio che aveva guidato Israele dalla schiavitù alla libertà», Benedictus XVI, Homilia in Sancta Missa pro XX omnium Gentium Iuventutis in planitie Campi S. Mariae (vulgo Marienfeld) habita (21 augusti 2005).
[21] Cfr. Ibidem.
[22] Instrumentum laboris, Prooemium.
[23] Missale Romanum, Prex eucharistica III.
[24] Cfr. S. Thomas Aquinas, Summa Theologiae III, q. 63, a. 6; q. 65, a. 3; q. 75, a. 1 ed a. 3. Praeterea cfr. Ioannes Paulus II, Redemptor hominis 20.
[25] Ioannes Paulus II, Dominicae Cenae 7: «Si quis enim christianus vitam ducit super sacramenta fundatam communique animatam sacerdotio, id in primis significat hunc expetere, ut Deus intus agens provehat ipsum, in Spiritu, “in mensuram aetatis plenitudinis Christi” (Eph 4,13) Deus vero sua ex parte non afficit illum per eventa solum extema suamque gratiam intemane, sed certius in eo ac vehementius quidem agit per sacramenta. Haec profecto praebent vitae ipsius quendam sacramentalem habitum. At omnibus ex sacramentis Eucharistia ad plenitudinem perducit hominis christiani initiationem tribuitque sacerdotii communis exercitationi illam rationem sacramentalem et ecclesialem quae conectit illud…cum ministeriali sacerdotio. Hoc modo cultus eucharisticus centrum et culmen est totius sacramentalis vitae (cfr. AG, 9 et 13; PO, 5)».
[26] Cfr. Missale Romanum, Prex eucharistica II.
[27] Missale Ambrosianum, Praefatio XIX Hebdomadis per Annum: «Qui Ecclesiae Christi concedis illa iugiter recolere sacramenta, quibus mortalitati nostrae procuratur immortale commercium, temporali vitae subrogatur aeternitas».
[28] Cfr. Catechismus Catholicae Ecclesiae 1402-1405.
[29] Missale Romanum, Prex eucharistica I: « Supplices te rogamus, omnipotens Deus: iube haec perferri per manus sancti Angeli tui in sublime altare tuum, in conspectu divinae maiestatis tuae: ut quotquot ex hac altaris participatione sacrosanctum Filii tui Corpus et Sanguinem sumpserimus omni benedictione caelesti et gratia repleamur». Praeterea cfr. Sacrosanctum Concilium 8.
[30] Cfr. Institutio Generalis Missalis Romani 2002, nn. 379-385.
[31] Cfr. Paulus VI, Mysterium fidei 35-46; Catechismus Catholicae Ecclesiae 1373-1381; Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 15.
[32] Marcus et Matthaeus (Mc 14, 22-24; Mt 26, 26-28) pertinent ad foedus sinaiticum (cfr. Ex 24, 8), Lucas vero et Paulus (Lc 22, 19-20; 1Cor 11, 23ss) de promisso Novi Testamenti dandi dicunt (cfr. Ger 31, 31-34). Quod autem ad Magisterium pertinet, cfr.: Concilium Tridentinum, Sessio XXII. Doctrina de Ss. Missae sacrificio, DS 1738-1759; Pius XII, Mediator Dei, Pars II; Paulus VI, Mysterium fidei, 27-32; Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 12-13.
[33] Cfr. Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 13.
[34] Cfr. Sacrosanctum Concilium 14.
[35] S. Augustinus, De Doctrina Christiana, III, 16, 24 : « “Nisi manducaveritis, inquit, carnem Filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis vitam in vobis (Io 6, 53)”. Facinus vel flagitium videtur iubere. Figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandum».
[36] S. Augustinus, Sermones, 227, 1: «Accedit ergo Spiritus Sanctus, post aquam ignis et efficimini panis quod est corpus Christi. Et ideo unitas quodam modo significatur » ; De Civivtate Dei, X, 6: «Hoc est sacrificium Christianorum: Multi unum corpus in Christo. Quod etiam sacramento altaris fidelibus noto frequentat Ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re, quam offert, ipsa offeratur ».
[37] Eucharistia imago fit unitatis Ecclesiae instar panis, qui e multis tritici granis simul emolitis unum fit, cfr. Didache, 9, 4; S. Augustinus, In Ioannis Evangelium, 26, 17.
[38] «Et hoc quod conficimus, corpus ex Virgine est», S. Thomas Aquinas, Summa Theologiae III, q. 75, a. 4. Doctor Aquinas expressis verbis laudat librum, quem De Sacramentis Ambrosius conscripsit. Cfr. etiam Paschasius Radbertus, De corpore et sanguine Domini, VII: «Quibus modis dicitur corpus Christi»: CChCM, 16, 37-40.
[39] S. Augustinus, Sermones, 57, 7, 7 : «Virtus enim ipsa quae ibi intellegitur, unitas est, ut redacti in corpus eius, effecti membra eius, simus quod accipimus. Tunc erit vere panis noster quotidianus ».
[40] Congregatio de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Redemptionis sacramentum (25 martii 2004) 19-25.
[41] Institutio Generalis Missalis Romani 2002, n. 22.
[42] Sacrosanctum Concilium 57.
[43] Cfr. Sacrosanctum Concilium 122-129; Sacra Congregatio Rituum, Inter Oecumenici 90-99; Sacra Congregatio Rituum, Eucharisticum Mysterium 24, 52-57; Congregatio de Cultu Divino, Liturgiae instaurationes 70; Catechismus Catholicae Ecclesiae 1179-1186; Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 49.
[44] Cfr. Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 21-23.
[45] Praeter conspicuam invitationem, quam praebet Decretum Unitatis redintegratio 22 contenti sumus laudandis primariis documentis, quae progressa sunt a variis colloquis interconfessionalibus de Eucharistia. Cfr. Commissio mixta internationalis pro dialogo theologico inter Ecclesiam catholicam romanam et Ecclesiam orthodoxam, Il mistero della chiesa e dell’Eucaristia alla luce del mistero della santa trinità (Monachii 30 iunii – 6 iulii 1982), Enchiridion Oecumenicum 1/2183-2197; Anglican –Roman Catholic International Commission, Dottrina sull’eucaristia: Dichiarazione di Windsor 1971, Enchridion Oecumenicum 1/16-28; Anglican Consultative council – Pontifical Council for Promoting Christian Unity, La Chiesa come comunione (Declaratio coniuncta 1990), Enchiridion Oecumenicum 3/ 38-106; Clarifications of Certain Aspects of the Agreed Statements on Eucharist and Ministry of the First Anglican-Roman Catholic International Commission, together with a Letter from Cardinal Edward Idris Cassidy, President of the Pontifical Council for Promoting Christian Unity (1993), Enchiridion Oecumenicum 3/107-124; Clarifications of Certain Aspects of the Agreed Statements on Eucharist and Ministry of the First Anglican-Roman Catholic International Commission, together with a Letter from Cardinal Edward Idris Cassidy, President of the Pontifical Council for Promoting Christian Unity (Declaratio compraesidum, 1994), Enchiridion Oecumenicum 3/305-314; Clarifications of Certain Aspects of the Agreed Statements on Eucharist and Ministry of the First Anglican-Roman Catholic International Commission, together with a Letter from Cardinal Edward Idris Cassidy, President of the Pontifical Council for Promoting Christian Unity (Epistula card. Cassidy ad compraesides ARCIC II, 1994), Enchiridion Oecumenicum 3/ 315-317; Gemeinsame römisch-katholische/evangelisch-lutherische Kommission, Das Herrenmahl (1978), in Enchiridion Oecumenicum 1/1207-1307; Commissio mixta studii catholica romana – reformata, Rapporto ufficiale del dialogo (1979-1977) su La presenza di Cristo nella Chiesa e nel mondo, Romae, martii 1977, Enchiridion Oecumenicum 1/2383-2408; Commissio de Fide et Constitutione Consilii Oecumenici Ecclesiarum, One baptism, one Eucharist and a Mutually Recognized Ministry. Three agreed statements, Accra 23 iulii – 5 augusti 1974, Enchiridion Oecumenicum 1/2860-3031; Id., Baptism, Eucharist and Ministry (Documentum Limanum), Enchiridion Oecumenicum 1/3032-3181; Secretariatus ad christianorum unitatem fovendam, “Baptism, Eucharist and Ministry”, Faith and Order Paper n. 111 (BEM). A catholic response (21 iulii 1987), Enchiridion Vaticanum 10/1914-2078.
[46] Cfr. Congregatio pro Doctrina Fidei, Communionis notio (28 maii 1992) 17.
[47] «Anche se ancora non concordiamo nella questione dell'interpretazione e della portata del ministero petrino, stiamo però insieme nella successione apostolica, siamo profondamente uniti gli uni con gli altri per il ministero vescovile e per il sacramento del sacerdozio e confessiamo insieme la fede degli Apostoli come ci è donata nella Scrittura e come è interpretata nei grandi Concili. In quest'ora del mondo piena di scetticismo e di dubbi, ma anche ricca di desiderio di Dio, riconosciamo nuovamente la nostra missione comune di testimoniare insieme Cristo Signore e, sulla base di quell'unità che già ci è donata, di aiutare il mondo perché creda. E supplichiamo il Signore con tutto il cuore perché ci guidi all'unità piena in modo che lo splendore della verità, che sola può creare l'unità, diventi di nuovo visibile nel mondo», Benedictus XVI, Homilia in Sollemnitate Ss. Apostolorum Petri et Pauli (29 iunii 2005).
[48] Haec Concilium Vaticanum II docet: «Quae “communicatio”a duobus principiis praecipue pendet: ab unitate Ecclesiae significanda, et a partecipatione in mediis gratiae. Significatio unitatis plerumque vetat communicationem. Gratia procuranda quandoque illam commendat », Unitatis redintegratio 8. Praeterea cfr.: Orientalium Ecclesiarum 26-29; Secretariatus ad christianorum unitatem fovendam, Directorium ad ea quae a Concilio Vaticano II de re oecumenica promulgata sunt exsequenda, Pars prima Ad totam Ecclesiam (14 maii 1967); Pars altera Spiritus Domini (16 aprilis 1970); Instructio In quibus rerum circumstantiis de peculiaribus casibus admittendi alios christianos ad communionem eucharisticam in Ecclesia cattolica (1 iunii 1972); Pontificium Consilium ad Unitatem Christianorum fovendam, Direttorio per l’applicazione dei principi e delle norme sull’Ecumenismo III (25 martii 1993); Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 43-46.
[49] Catechismus Catholicae Ecclesiae 1327: «Eucharistia est nostrae fidei compendium et summa: nostra autem consonans est sententia Eucharistiae, et Eucharistia rursus confirmat sententiam nostram (S. Irenaeus Lugdunensis, Adversus haereses, 4, 18, 5».
[50] Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 44
[51] Cfr. Codex Iuris Canonici 844; Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium 671; Pontificium Consilium ad Unitatem Christianorum fovendam, Direttorio per l’applicazione dei principi e delle norme sull’Ecumenismo nn. 123-125, 130-132. Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 45: «His enim in casibus propositum est gravi spirituali necessitati prospicere de aeterna singulorum fidelium salute, non constituere aliquam intercommunionem, quae fieri non potest nisi plene visibilia vincula ecclesialis communionis iam contracta sunt ».
[52] Cfr. Ioannes Paulus II, Ut Unum sint 46.
[53] Sacrosanctum Concilium 56: «Duae partes e quibus Missa quodammodo constat, liturgia nempe verbi et eucharistica, tam arcte inter se coniunguntur, ut unum actum cultus efficiant ».
[54] Cum re sit subtilis et maximi momenti, in optatis est ut in Coetu synodali enascatur magna et ampla disceptatio ad eum finem, ut omnia testimonia, licet maxime inter se differant, in unum colligantur et inde fructus percipiantur circa praeparationem, res et argumenta, modos exponendi qui homiliae proprie inhaerent.
[55] Quod pertinet ad necessitudinem Scripturae cum Eucharistia, id denotare volumus, quod celebratio sacramentalis est contextus paradigmaticus lectionis et interpretationis Sacrae Scripturae.
[56] «Habens ergo novus sacerdos, non iam vetus Melchisedech, neque natus caro de carne non de sudore suo, neque de terra, cui misere et multiplicate servit; sed novus Iesus natus de Spiritu spiritus, de donis ac datis divinis, de coelo coelestem hostiam carnis et sanguinis offert, dicens, non ut prius timide, neque hostiam servitutis, sed cum exsultatione et laetitia», Isaac de Stella, Epistola De officio missae: PL 194, 1894 B-C.
[57] Cfr. Paulus VI, Mysterium fidei 26-34; Catechismus Catholicae Ecclesiae 1362-1372; Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 12-13.
[58] Cfr. Catechismus Catholicae Ecclesiae 1384-1390; Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 16-17.
[59] S. Augustinus, Sermones 228/B, 1 : «Non adhuc de gregibus pecorum hostia cruenta conquiritur, non nunc ovis aut hircus divinis altaribus admovetur, sed sacrificium iam nostri temporis corpus et sanguis est ipsius sacerdotis. De illo quippe tanto ante praedictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Ps 109, 4)»; Hesychius Presbyter, Commentarius in Leviticum, I, 4: PG 93, 821D-822A : «Consummatus est enim manibus prius in mystica coena, accipiens panem et frangens, deinde per crucem, quando ligno affixus est. Tunc sacerdotii suscipiens dignitatem, vel potius cum semper habuerit, tunc opere explens etiam, hoc quod pro nobis erat, sacrificium consummavit».
[60] Missale Romanum, Prex Eucharistica I: «Unde et memores Domine, nos servi tui, sed et plebs tua sancta, ejusdem Christi Filii tui Domini nostri tam beatae passionis, nec non et ab inferis resurrectionis, sed et in coelos gloriosae ascensionis: offerimus praeclarae majestati tuae de tuis donis ac datis, hostiam puram, hostiam sanctam, hostiam immaculatam, Panem sanctum vitae aeternae, et Calicem salutis perpetuae».
[61] Cfr. Petrus Damianus, Liber qui appellatur, Dominus vobiscum, X: PL 144, 238 D – 239 A.
[62] Cfr. Cathechismus Catholicae Ecclesiae, 1076.
[63] Cfr. Cyrillus Hierosolymitanus, Cathechesis mystagogica, 5, 7.
[64] «[…] ut omnes in Christo unum simus [Gal 3, 38]. […] Unitas Ecclesiae ex personis innumerabilibus, diversi sexus, diversae conditionis, diversi ordinis, diversaeque professionis, multis modis solet significari. Hoc autem loco ab Apostolo significatur per unitatem panis et unitatem corporis», Baldovinus Fordensis, De sacramento altaris, II, 4: SC 94, 362. Praeterea cfr. Ioannes Chrysostomus, Homilia in Pentecosten, 1, 4.
[65] Cfr. Sacra Congregatio Rituum, Eucharisticum mysterium (25 maii 1967) 31-41; Sacra Congregatio de Disciplina Sacramentorum, Immensae caritatis (29 ianuarii 1973); Sacra Congregatio pro Cultu Divino, Eucharistiae sacramentum (21 iunii 1973) 13-78; Sacra Congregatio pro Sacramentis et Cultu Divino, Inaestimabile donum (3 aprilis 1980) 1-19; Congregatio de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Redemptionis sacramentum (25 martii 2004) 80-107.
[66] «Novum plane quod carnis Dominicae substantia, in aliena specie sumpta, sanctificationis virtutem animae confert», Gilbertus de Hoyland, In cantica. Sermo VIII, 8: PL 184, 46 D.
[67] «Magnum quippe et ineffabile constat esse sacramentum, in quo tua caro in veritate editur, et sanguis tuus in veritate bibitur. O pavendum reverendumque mysterium, ad cuius intuendam altitudinem humanus reverberatur intuitus. […] et sacrificium salutationis nostrae per exhibitionem ministerii mei te miserante et donante proveniat ad salutem omnium fidelium tam vivorum quam defunctorum»: Ioannes de Fecamp, Confessio theologica, III pars, 28.
[68] Cfr. Congregatio pro Clericis et Aliae, Instr. Ecclesiae de Mysterio (15 augusti 1997); Congregatio de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Directorium de celebrationibus dominicalibus absente presbytero (2 iunii 1988).
[69] Dioecesis enim nomine, ut Concilium Vaticanum II docuit, intellegenda est «Dioecesis est Populi Dei portio, quae Episcopo cum cooperatione presbyterii pascenda concreditur, ita ut, pastori suo adhaerens ab eoque per Evangelium et Eucharistiam in Spiritu Sancto congregata, Ecclesiam particularem constituat, in qua vere inest et operatur Una Sancta Catholica et Apostolica Christi Ecclesia », Christus Dominus 11.
[70] Cfr. Regulam S. Benedicti 62, 1.
[71] Traditio theologiae et Magisterii notionem adhibuit transubstantiationis inter cetera etiam idcirco, ut aptius exprimeret hanc partem essentialem eucharisticae fidei. Cfr. Concilium Tridentinum, Sessio XIII. Decretum de Ss. Eucharistia, DS 1642 et 1652; Paulus VI, Mysterium fidei 40 et 47; Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 15.
[72] Cfr. XI Coetus Generalis Ordinarii Synodi Episcoporum: Eucharistia, fons et culmen vitae et missionis Ecclesiae. Lineamenta 60.
[73] Ita potest Augustinus affirmare: «nemo autem illam carnem manducat, nisi prius adoraverit »; idemque posterius addit omnes, quicumque carnem eam comederint sine adoratione, peccatum admittere (cfr. S. Augustinus, In Psalmos 98, 9).
[74] Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 25 : « Cultus Eucharistiae extra Missae sacrificium tributus est inaestimabilis cuiusdam pretii in Ecclesiae vita. Talis cultus arte cum eucharistici Sacrifici celebratione iungitur. Christi enim praesentia sacris sub speciebus quae post Missam asservantur – praesentia quae tamdiu manet quamdiu species panis ac vini subsistunt – ex celebratione Sacrifici derivatur atque ad communionem sacramentalem ac spiritualem continuatur[…]. Si eminere debet nostris diebus christiana religio, praesertim ob artem precandi (NMI 31), quis non renovatam necessitatem percipit diutius versandi spiritali in colloquio, tacita in adoratione, amanti in habitu ante Christum in Sanctissimo Sacramento praesentem?».
[75] BENEDICTUS XVI, Homilia in Sancta Missa pro XX omnium Gentium Iuventutis in planitie Campi S. Mariae (vulgo Marienfeld) habita (21 augusti 2005).
[76] Cfr. Codex Iuris Canonici 938.
[77] Cfr. Sacra Congregatio Rituum, Eucharisticum mysterium (25 maii 1967) 49-67; Sacra Congregatio pro Cultu Divino, Eucharistiae sacramentum (21 iunii1973) 1-12, 79-112; Sacra Congregatio pro Sacramentis et Cultu Divino, Inaestimabile donum (3 aprilis 1980) 20-27; Congregatio de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Redemptionis sacramentum (25 martii 2004) 129-145.
[78] Ioannes Paulus II, Dominum et vivificantem 63: «Eucharistica Christi praesentia – sacramentale illud ‘vobiscum sum’ – id nimirum efficit ut altius altiusque Ecclesia sui mysterium intellegat, ut omnis Concilii Vaticani II doctrina de Ecclesia testatur; ait enim eam esse ‘signum et instrumentum intimae cum Deo unionis totiusque generis humani unitatis’ (LG 1). Ut sacramentum Ecclesia e paschali ‘abitionis’ Christi mysterio progreditur deque eius novo semper ‘adventu’ vivit Spiritus Sancti opera, in interiore Paracliti spiritus veritatis missione»
[79] Ioannes Paulus II, Mane Nobiscum Domine 18: «Coram Iesu praesenti in Eucharistia diuturne pervoluti maneamus, ut tam fide quam amore nostro neglegentias reparemus, nec non obliviones, immo iniurias quas Salvator noster pati debet in pluribus terrae regionibus».
[80] S. Ioannes Crhysostomus, Commentarius in S. Matthaeum Evangelistam, homilia 82, 6: PG 58, 745: «Demoniaco enim peior est qui peccavit et accessit»; S. Ambrosius, Exspositio in Evangelium Lucae, 6, 71: «Ubique igitur mysterii ordo servatur, ut prius per remissionem peccatorum vulneribus medicina tribuatur, postea alimonia mensae caelestis exuberet».
[81] Cfr. Concilium Tridentinum, Sessio XIII. Decretum de Ss. Eucharistia, DS 1661.
[82] Cfr. Ioannes Paulus II , Reconciliatio et Paenitentia 17 et 27; Catechismus Catholicae Ecclesiae 1385.
[83] «Non quaelibet medicina competit secundum quemlibet statum. […] Ita et baptismus et poenitentia sunt medicinae purgativae, quae dantur ad tollendam febrem peccati. Hoc autem sacramentum est medicina confortativa, quae non debet dari nisi liberatis a peccato», Divi Thomae, Summa Theologiae III, q. 80, a. 4, ad 2um.
[84] Cfr. Catechismus Catholicae Ecclesiae 1449-460.
[85] Ioannes Paulus II, Redemptor hominis 20: «Sine continua hac semperque renovata animi intentione ad conversionem, participatio Eucharistica privatur plena sua efficientia redemptrici, deficit vel saltem in ipsa minuitur peculiaris illa promptitudo Deo sacrificium spirituale offerendi, in quo nostra participatio Christi sacerdotii patefit ratione essentiali et universali ».
[86] Cfr. Ioannes Paulus II, Familiaris consortio 84; Congregatio pro Doctrina Fidei, Lettera ai Vescovi della Chiesa Cattolica circa la recezione della comunione eucaristica da parte di fedeli divorziati risposati, 14 septembris 1994.
[87] Cfr. Ioannes Paulus II, Familiaris consortio 57.
[88] Ioannes Paulus II, Mulieris dignitatem 26: «In medio ipso iam versamur paschali mysterio quod funditus Dei sponsalem recludit amorem. Sponsus Christus est, quoniam ‘seipsum tradidit’: eius corpus est ‘datum’, eiusque est etiam sanguis ’fusus’ (cf. Lc 22, 19-20). Hoc namque pacto ‘in finem dilexit’ (Io 13,1). In crucis sacrificio inclusum ‘sincerum donum’ declarat omnino sensum sponsalem Dei amoris. Ecclesiae sponsus est Christus uti servator mundi. Nostrae sacramentum est Eucharistia redemptionis. Sponsi sacramentum est sponsaeque. Praesentem enim reddit rationeque sacramentali Eucharistia denuo implet actum Christi redimentem, qui suum corpus Ecclesiam ‘creat’ … Ante omnia vero in Eucharistia exprimitur via sacramentalis redimens Christi sponsi pro Ecclesia sponsa. Quod elucet omnino et univocum redditur, cum sacramentale Eucharistiae ministerium, ubi se gerit sacerdos ‘in persona Christi’, a viro perficitur». Praeterea cfr. Concilium Tridentinum, Sessio XXII. Decretum de Missa, DS 1740; Catechismus Catholicae Ecclesiae 1617.
[89] Congregatio pro Doctrina Fidei, Lettera ai Vescovi della Chiesa Cattolica circa la recezione della comunione eucaristica da parte di fedeli divorziati risposati, (14 septembris 1994) 7-8.
[90] Cfr. Pontificium Consilium de Legum textibus, Dignitas connubii, 25 gennaio 2005.
[91] Sacerdos in ritu byzantino post communionem Deum his verbis implorat: «Pascha nostrum sanctissimum, Christe, Sapientia,Verbum, Potentia Dei, concede, quaesumus, quo perfectius etiam Tui fiamus participes, in luce Regni Tui venturi interminabili», La Liturgie de sain Jean Chrysostome, Ed. des Bénédictins de Chèvetogne, 19574, 60.
[92] S. Augustinus, In Ioannis Evangelium, 47, 2: «Si sederis coenare ad mensam potentis, sapienter intellege quae apponuntur tibi: et mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare (Pr 23, 1-2). Mensa potentis quae sit, nostis; ibi est corpus et sanguis Christi: qui accedit ad talem mensam, praeparet talia. Et quid est, praeparet talia? Quomodo ipse pro nobis animam suam posuit, sic et nos debemus, ad aedificandam plebem et asserendam fidem, animas pro fratribus ponere».
[93] Ioannes Paulus II, Mane nobiscum Domine 24-25: «In communionem cum Christo in Paschatis ingredi memoria significat, eodem tempore, experiri officium ut quis se missionarium praestet eventus quem hic ritus praesentem facit. Salutatio ad finem cuiusque Missae mandatum quoddam constituit, quod christianum ad munus urget Evangelium propagandi adque christianam societatis animationem. Ad eiusmodi missionem Eucharistia non solum interiorem vim offert, sed etiam – quadam ratione – propositum. Ipsa enim est modus exsistendi, qui a Iesu transit ad christianum et, ipsius testificatione, aspicit ad se in societate et in cultura diffundendam».
[94] Ordo Lectionum Missae 10: «Proinde prae oculis habeatur oportet verbum divinum in Liturgia ab Ecclesia lectum et annuntiatum velut ad foederis sacrificium et gratiae convivium, scilicet ad Eucharistiam, tamquam ad finem suum ducere. Missae ergo celebratio, in qua et verbum auditur et Eucharistia offertur atque perficitur, unum divini cultus actum constituit, quo et Deo sacrificium laudis exhibetur, et homini redemptionis plenitudo praestatur».
[95] «Tamen, quoniam quidam, vel ignoranter vel simpliciter, in calice Dominico santificando et plebi ministrando non hoc faciunt quod Jesus Christus Dominus et Deus noster, sacrificii huius auctor et doctor fecit et docuit, religiosum pariter ac necessarium duxi has ad vos litteras facere; ut, si quis in isto errore adhuc tenetur, veritatis luce perspecta, ad radicem atque originem traditionis Dominicae revertatur», Cyprianus, Epistola LXIII “De sacramento calicis Dominici”, 1: PL 4, 373A. Cfr. etiam Basilius, De Spiritu Sancto, 27, 66.
[96] Cfr. Sacrosanctum Concilium 11.
[97] Cfr. Sacrosanctum Concilium 14.
[98] Cfr. Congregatio de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Redemptionis sacramentum (25 martii 2004) 43-47.
[99] Cfr. Congregatio de Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Redemptionis sacramentum (25 martii 2004) 117-128.
[100] Haud inoportune illud commemorabimus, artem celebrandi egere signaculis exemplaribus, quae valeant opem ferre universo populo christiano. Ad id ipsum oportet commemoremus, quanti momenti sint celebrationes Episcoporum in Ecclesiis Cathedralibus (cfr. Institutio Generalis Missalis Romani 2002, n. 22), atque munus illud singulare, quo fungi instituta vitae consecrata, praesertim vero communitates monialium, possunt (cfr. Ioannes Paulus II, Novo Millennio Ineunte 32-34; Congregatio pro Institutis Vitae Consecratae et Societatibus vitae apostolicae Istruzione Ripartire da Cristo 8, 25-26, 31).
[101] Cfr. Ad gentes 22; Congregatio de Cultu Divino, Varietates legitimae (25 gennaio 1994); Ioannes Paulus II, Redemptoris missio 25, 52-54, 76, 85; Id., Fides et ratio 61e 72; Id., Ecclesia de Eucharistia 51.
[102] Hanc in partem se movit norma in Constitutione Sacrosanctum Concilium 38 contenta: «Servata substantiali unitate Ritus romani, legitimis varietatibus et aptationibus ad diversos coetus, regiones, populos, praesertim in Missionibus, locus relinquatur, etiam cum libri liturgici recognoscuntur; et hoc in structura rituum et in rubricis instituendis opportune prae oculis habeatur ».
[103] Qua in re vide, sis, Missel romain pour les diocèses du Zaïre et approbationem Ordinis Missae pro India. Conamina in hanc partem effecta sunt etiam in America Latina.
[104] Cfr. Ioannes Paulus II, Redemptoris missio 52-55.
[105] S. Augustinus, In Ioannis Evangelium, 26, 18: «‘Qui manducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo’ (Io 6, 56). Hoc est ergo manducare illam escam, et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se habere ».
[106] Vide, sis, quid in epistula ad Diognetum conscritpum legamus: «Christiani enim neque regione, neque sermone, neque politicis vitae institutis a caeteris hominibus sunt distincti. Nam neque proprias civitates incolunt, neque sermone utuntur qui ab aliorum sermone differat, neque vitae genus habent quod de re aliqua sibi peculiari sit notabile; neque aliquid a curiosis hominibus excogitatum proponunt sibi discedunt: neque alicui dogmati humano patrocinatur, sicut nonnulla: sed incolentes partim Graecas, partim barbaras civitates, prout cuiusque sors tulit, et indigenarum instituta sequentes in vestitu victuque, et caeteris quae ad vitam pertinent, mirabilem et haud dubie incredibilem suae politiae statum oculis nostris proponunt. Patrias proprias habitant; sed tanquam inquilini. Omnia cum aliis communia habent, tanquam cives; et omnia patiuntur, tanquam peregrini. Omnia peregrina regio, patria est eorum; et omnis patria, est peregrina», Epistola ad Diognetum, V, 1-5: PG 2, 1174BC.
[107] Liturgia Horarum, Hebdomada II, Feria II ad Vesperas, Antiphona III.
[108] Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia, n. 20: «Consectarium etiam magnum eschatologicae tensionis in Eucharistia insitae id nempe est quod impulsionem addit peregrinationi nostrae historicae atque semen spei vivacis serit in cotidiana singulorum devotione propriis officiis. Si enim nos adducit christiana visio ut “caelos novos” et “terram nuovam” respiciamus (cf. Ap 21,1), hoc non infirmat, sed potius sensum nostrum officiorum concitat erga praesentem hanc terram […] Mortem Domini annuntiare “donec veniat” (1 Cor 11, 26) idem est Eucharistiam participantibus ac vitam ex officio transformare, ut certo modo tota “eucharistica” fiat. Hic plane fructus transformationis vitae et hoc officium commutandi mundum secundum Evangelium faciunt ut eschatologia Celebrationis eucharisticae contentio emineat tum etiam universae christianae vitae : “Veni, Domine Iesu!” (Ap 22,20)».
[109] Ioannes Damascenus, quem traditio orthodoxa secuta est, incunctanter asseverat: «Residuam vero materiam, quae ad salutem meam contulit, colo ac veneror», Ioannes Damascenus, Orationes pro sacris imaginibus, I, 16: PG 94, 1246B.
[110] Cfr. Ioannes Paulus II, Discorso ai partecipanti ad un convegno su ambiente e salute, 24 martii 1997, n. 5.
[111] Franciscus Assisiensis, Admonitio Prima: «O figli degli uomini, sino a quando avrete un cuore duro (Sal 4,3)? Perché non conoscete la verità e non credete nel Figlio di Dio (Gv 9,35)? Ecco, ogni giorno egli si umilia (Fil 2,8), come quando dalle sedi regali (Sap 18,15) scese nel grembo della Vergine; ogni giorno viene a noi in umili apparenze; ogni giorno discende dal seno del Padre (Gv 1,18; 6,38) sull’altare nelle mani del sacerdote. E, come ai santi apostoli apparve in vera carne, così ora a noi si mostra nel pane sacro. E come essi, con i loro occhi corporei, vedevano soltanto la sua carne ma lo credevano Dio poiché lo contemplavano con gli occhi dello spirito, così pure noi, vedendo con gli occhi del corpo il pane e il vino, dobbiamo vedere e credere fermamente che sono il suo santissimo corpo e sangue vivo e vero. In tal modo il Signore è sempre con i suoi fedeli, così come egli dice: Ecco, io sono con voi sino alla fine del mondo (Mt 28,20)», Fonti Francescane, EMP, Edizioni Messaggero Padova, 1980, p. 138, nn. 143-145.
[112] Cfr. Ioannes Paulus II, Discorso ai partecipanti ad un convegno su ambiente e salute, 24 martii 1997, n. 2.
[113] Ioannes Paulus II, Dominicae Cenae 5: «Priusquam subtiliorem suscipiamus explicationem eiusdem huius argumenti de Sanctissimi Sacrificii celebratione, breviter iterum inculcare volumus eucharisticum cultum omnis christianae vitae constituere animam. Si enim christiana vita impletur maximo mandato, amoris nempe Dei proximique, observando, haec quidem caritas fontem proprium suum habet in sanctissimo Sacramento, quod amoris plerumque appellatur Sacramentum ».
[114] Paulus VI, Mysterium fidei, 7: «Nostis insuper, Venerabiles Fratres, Eucharistiam adservari in templis seu oratoriis tamquam centrum spirituale communitatis religiosae vel communitatis paroecialis, immo universae Ecclesiae et totius humanitatis, quippe quae contineat sub specierum velamine Christum Ecclesiae invisibile Caput, mundi Redemptorem, centrum omnium cordium, per quem omnia et nos per ipsum (1 Cor 8,6).
[115] Cfr. Lumen gentium 52-69.
[116] Cfr. Ioannes Paulus II, Ecclesia de Eucharistia 53-58.

[00009-XX.10] [NNNNN] [Testo originale: Latino]

♦ AVVISI

● CONFERENZA STAMPA
● BRIEFING PER I GRUPPI LINGUISTICI
● POOL PER L’AULA DEL SINODO
● BOLLETTINO
● ORARIO DI APERTURA DELLA SALA STAMPA DELLA SANTA SEDE

● CONFERENZA STAMPA

La prima Conferenza Stampa sui lavori sinodali (con la traduzione simultanea in italiano, inglese, francese, spagnolo e tedesco) si terrà oggi, alle ore 12.45 nell’Aula Giovanni Paolo II della Sala Stampa della Santa Sede.

I Signori operatori audiovisivi (cameramen e tecnici) e fotoreporters sono pregati di rivolgersi al Pontificio Consiglio per le Comunicazioni Sociali per il permesso di accesso.

I Signori operatori audiovisivi ammessi sono pregati di trovarsi nell’Aula Giovanni Paolo II 30 minuti prima dell’inizio della Conferenza Stampa; i fotoreporters ammessi 15 minuti prima. I Signori giornalisti sono invitati a prendere posto nell’Aula 5 minuti prima dell’orario d’inizio della Conferenza Stampa. Interverranno i seguenti Padri Sinodali:

- Em.mo Card. Angelo Scola, Relatore Generale
- S.E. Mons. Luis Antonio G. Tagle, Vescovo di Imus (Filippine)
- S.E. Mons. Juan Matogo Oyana, C.M.F., Vescovo di Bata (Guinea Equatoriale)
- S.E. Mons. Pierre-Antoine Paulo, O.M.I., Arcivescovo coadiutore di Port-et-Paix (Haiti)

● BRIEFING PER I GRUPPI LINGUISTICI

Il primo briefing per i gruppi linguistici avrà luogo domani, martedì 4 ottobre 2005 alle ore 13.10, a conclusione della Terza Congregazione Generale del mattino (nei luoghi di briefing e con gli Addetti Stampa indicati nel Bollettino N. 2).
Si ricorda che i Signori operatori audiovisivi (cameramen e tecnici) sono pregati di rivolgersi al Pontificio Consiglio delle Comunicazioni Sociali per il permesso di accesso (molto ristretto).

● POOL PER L’AULA DEL SINODO

Il prossimo pool per l’Aula del Sinodo sarà formato per la preghiera di apertura della Terza Congregazione Generale di martedì mattina 4 ottobre 2005.
Nell’Ufficio Informazioni e Accreditamenti della Sala Stampa della Santa Santa Sede (all’ingresso, a destra) sono a disposizione dei redattori le liste d’iscrizione al pool.
Si ricorda che i Signori operatori audiovisivi (cameramen e tecnici) e fotoreporters sono pregati di rivolgersi al Pontificio Consiglio per le Comunicazione Sociali per la partecipazione al pool per l’Aula del Sinodo.
Si ricorda che i partecipanti al pool sono pregati di trovarsi alle ore 08.30 nel Settore Stampa allestito all’esterno di fronte all’ingresso dell’Aula Paolo VI, da dove saranno chiamati per accedere all’Aula del Sinodo, sempre accompagnati da un ufficiale della Sala Stampa della Santa Sede, rispettivamente dal Pontificio Consiglio per le Comunicazioni Sociali.

● BOLLETTINO

Il prossimo Bollettino N. 5, riguardante i lavori della Seconda Congregazione Generale dell’XI Assemblea Generale Ordinaria del Sinodo dei Vescovi, sarà a disposizione dei Signori giornalisti accreditati martedì 4 ottobre 2005, all’apertura della Sala Stampa della Santa Sede.

● ORARIO DI APERTURA DELLA SALA STAMPA DELLA SANTA SEDE

Sabato 1 ottobre: ore 09.00 - 14.00
Domenica 2 ottobre: ore 09.00 - 13.00
Da lunedì 3 ottobre a sabato 8 ottobre: ore 09.00 - 16.00
Domenica 9 ottobre: ore 09.00 - 13.00
Da lunedì 10 ottobre a venerdì 14 ottobre: ore 09.00 - 16.00
Sabato 15 ottobre: ore 09.00 - 18.30
Domenica16 ottobre: ore 09.00 - 13.00
Da lunedì 17 ottobre a sabato 22 ottobre: ore 09.00 - 16.00
Domenica 23 ottobre: ore 09.00 - 13.00
Da lunedì 24 ottobre a venerdì 28 ottobre: ore 09.00 - 15.00
Sabato 29 ottobre: ore 09.00 - 14.00
Domenica 30 ottobre: ore 11.00 - 13.00
Lunedì 31 ottobre: ore 09.00 - 15.00

- Indice Bollettino Synodus Episcoporum - XI Assemblea Generale Ordinaria - 2005
  [Plurilingue, Francese, Inglese, Italiano, Spagnolo, Tedesco]

- Indice Sala Stampa della Santa Sede
  [Francese, Inglese, Italiano, Portoghese, Spagnolo, Tedesco]