LATINITAS
Opus Fundatum in Civitate Vaticana

FESTIVAE LAETITIAE CONCENTVS

     Hac appellatione subnotare volumus congressum nostrum utpote qui munus sibi imponat replendi adstantium animos eximio maiorum nostrorum humanitatis cultu atque ante oculos aperte ostendere quae sit vera hominis dignitas ob quam ipse, homo scilicet, iure meritoque omnium rerum creatarum dominus atque rex constituitur.
     Quod non temere nec fortuitu facere conamur praeeunte probatissimo Graeco Euripide, cuius fabula tragica Bacchae, quam spectaturi estis, verecundiam mulierumque pudicitiam laudibus extollit (1) virorumque virtutem illustrat commemorando excelsos tragoediae actorum animi sensus (2).

Haec in primis declarare cupiebam,
Excellentissimi sacrorum Antistites,
Dominae ac Domini colendissimi,
Adulescentes ac Iuvenes dilectissimi, quos Romani sermonis praestantia
allicit et ad nostram adduxit congressionem.

     Antiqui Graeci et Romani plurima docuerunt quae proprie ad genus humanum pertinent, quaeque adhuc plena gaudent rerum veritate: vulgo, saepius multae eduntur sententiae, altam germanamque antiquorum cogitationem referentes, cum aetatis nostrae agendi ratione optime congruentes. Sapiens quisque summa cum delectatione magnoque animi profectu pervolutat quae pertinent ad Graecorum inquisitiones adque Romanorum narrationes, in iisque multa invenit quae sibimet ipsi tribuere potest.
     Clara nominis gloria ornatur hanc ob rem tragicus Euripides, deorum hominumque iudex, utpote qui ea omnia quae in ditissima bibliotheca sua legerat oculisque suis spectaverat disertum aestimavit indicationis signum ad interpretandas res quas nova sui temporis aetas inducebat. Humanarum rerum apprime peritus, voluit ille instituere Graecum hominem, illius virtutem ad religiosa et civilia negotia excitare se praebendo praeceptorem atque verae fidei iudicem peracutum.
     Quare manifeste significavit quae essent agenda et quae vitanda, a quibus etiam bonis et honestis abstinendum.
     Aetatis suae tempus postremum degit ille in Macedonia apud Archelaum regem ibique nonnullas composuit fabulas tragicas: earum maxime memorabilis exstat quae Bacchae inscribitur quamque hac in lautissima Curia Riaria selecti actores vobis spectantibus proponere volunt.
     Multas audiemus sententias quarum momentum fines transgreditur cuiuslibet Nationis vel aetatis: tragicus vir homines hortatur ut rebus vere necessariis acquiescant: nam «brevis est vita: proinde/qui magna persequitur/praesentibus non fruitur" (3); certa ductus cogitatione quod "nimis subtilis sapientia non est sapere" (4), affirmat: "effrenatae linguae/ et temerariae amentiae/ finis est infelicitas" (5).
     Quaestionem agitando de vera sapientia, qua sustentati mortales optima maximaque conficere valent, declarat virum sapientem semper et ubique invenire posse in semetipso robur ad malam exsuperandam impulsionem: recta vivendi ratio eum collocat inter deos, eique tribuit facultatem servandi aequam mentem probabilemque ratiocinandi vim.
     Non enim vitam agit a diis seiunctus: nam
     "procul quamvis aethera incolentes
     intuentur tamen mortalium res Caelestes" (6).
Distincte ac diserte nobis memorat unicuique nostrum munus officiumque grave esse explendum ad vitam utiliter agendam qualibet in terrarum orbis parte: divitiae diffluunt, vires minuuntur, gloria evanescit; fugaces labuntur anni. Homo, quamvis infinita cotidianarum rerum serie implicatus, unicus semper exstitit et exstat facinorum suorum artifex et opifex suaeque fortunae dominus. Non tamen quolibet solutus vinculo: nam semper erit religio, semper erunt leges, quibus distentus atque tectus, aequiore modo operam suam locet, tenuis quidem ac demissus opifex, semper nimirum secum ferens cordis sui infinitas impulsiones.
     Vobis omnibus ex animo gratulor, Excellentissimi sacrorum Antistites, colendissimae mulieres, optimi adulescentes qui huc convenistis, quod maximo studio atque animi impetu Latinitatem inter omnes fovendam curatis et excolitis, difficultatum temporum immemores hominumque neglegentiae, hoc praesertim spectantes ut iis commerciis instaurandis scientiisque promovendis humanum genus adiuvetis atque concitetis ad pacem et libertatem confirmandam.
     Vobis quidem, sincera animi voluntate opto et ominor, ut percipere valeatis clarissimi poetae Euripidis altam implexamque mentem illiusque intueri eximiam institutoriam artem.

Dixi.

CLETVS PAVANETTO

Honori mihi est coram vobis recitare nuntium telegraphicum per quem Summus Pontifex ominantibus verbis prosequi cupit inceptum nostrum:

1 Cfr Bacchae, 317-318.
2 Ibi, 266-271.
3 Ibi, 397-399.
4 Ibi, 395.
5 Ibi, 386-388.
6 Ibi, 393-394.