Pirmâ daïa. Ticîbas apliecinâjums

Priscilas katakombu freskas fragments Româ, 3. gs. sâkums. Senâkais Svçtâs Jaunavas Marijas attçls.

Ðis zîmçjums, kas ir viens no senâkajiem kristîgâs mâkslas darbiem, attçlo kristîgâs ticîbas bûtîbu: no Jaunavas Marijas piedzimuðâ Dieva Dçla iemiesoðanâs noslçpumu.

Pa kreisi attçlots cilvçks. Tas norâda uz zvaigzni, kas atrodas virs Jaunavas ar bçrnu rokâ: kâds pravietis, iespçjams - Bileâms, sludina, ka "no Jçkaba uzaust zvaigzne un no Izraçïa paceïas zizlis" ( Sk 24, 17). Tas izsaka visas vecâs derîbas gaidas un uz savu Glâbçju un Pestîtâju raidîto pakrituðâs cilvçces saucienu (sal. nr. 27, 528).

Ðis sludinâjums piepildâs, kad piedzimst Jçzus, Dieva Dçls, kas tapis cilvçks, ieòemts no Svçtâ Gara, dzimis no Jaunavas Marijas (sal. nr. 27, 53, 422, 488). Marija viòu dzemdç un dâvâ cilvçkiem. Tâpçc arî viòa ir Baznîcas dzidrâkais attçls (sal. nr. 967).


Pirmâ sadaïa. "Es ticu" - "Mçs ticam"

26

Savas ticîbas apliecinâjumu mçs iesâkam ar vârdiem "Es ticu" vai arî "Mçs ticam". Pirms izklâstît Baznîcas ticîbu, kâda tâ tiek izteikta Credo formulçjumâ, svinçta liturìijâ, izdzîvota, praktizçjot bauðïus, un lûgðanâ, pajautâsim, ko tad nozîmç "ticçt". Ticîba ir cilvçka atbilde Dievam, kas viòam sevi atklâj un dâvâ, vienlaikus sniedzot cilvçkam pârbagâtu gaismu viòa dzîves dziïâkâs jçgas meklçjumos. Tâtad vispirms apskatîsim ðos cilvçka meklçjumus (pirmâ nodaïa), pçc tam dieviðío Atklâsmi, caur kuru Dievs iet pretim cilvçkam (otrâ nodaïa), un, visbeidzot, ticîbas atbildi (treðâ nodaïa).


Pirmâ nodaïa. Cilvçks ir atvçrts Dievam ("Dei capax")


I. Ilgas pçc Dieva

27
355,1701
1718

Ilgas pçc Dieva ir ierakstîtas cilvçka sirdî, jo cilvçks ir Dieva radîts un Dievam radîts; Dievs nepârstâj tuvinât cilvçku sev, un tikai Dievâ cilvçks atradîs patiesîbu un laimi, ko viòð nemitîgi meklç:


"Cilvçka cieòas viscçlâkais aspekts meklçjams viòa aicinâjumâ uz vienotîbu ar Dievu. Ðis aicinâjums uz dialogu, ar kuru Dievs grieþas pie cilvçkiem, atskan, lîdz ar paðu cilvçka eksistences sâkumu. Jo cilvçks eksistç tikai tâdçï, ka Dievs viòu ir radîjis aiz mîlestîbas un tâpat aiz mîlestîbas nepârtraukti viòu uztur esamîbâ; cilvçks pilnîgâ saskaòâ ar patiesîbu dzîvo tikai tad, ja brîvprâtîgi atzîst ðo mîlestîbu un uzticas savam Radîtâjam." [1]

28
843,2566
2095,2109

Vçstures gaitâ, lîdz pat mûsdienâm cilvçki daþâdos veidos ir izteikuði Dieva meklçjumus - gan ticçjumos, gan reliìiskas dabas darbîbâs (lûgðanâs, upuros, kultos, meditâcijâs utt.). Kaut arî tâs nav viennozîmîgas un var bût neskaidras, ðîs izpausmes formas ir tik universâlas, ka ïauj cilvçku nosaukt par reliìisku bûtni :


Dievs "no viena izveidoja visu cilvçku cilti, lai tie apdzîvotu visu zemes virsmu, un nosprauda noteiktus laikus un robeþas to dzîvoðanai, lai tie meklçtu Dievu cerîbâ, ka varbût Viòu varçs nojaust un atrast, kaut gan Viòð nav tâlu no ikviena no mums. Jo mçs Viòâ dzîvojam, kustamies un esam" ( Apd 17, 26-28).

29
2123,2128
398

Taèu ðo intîmo un vitâlo saiti, kas cilvçku vieno ar Dievu [2] cilvçks var aizmirst, nepazît vai pat tîði noraidît. Tâdai attieksmei var bût ïoti daþâda izcelsme [3] : sacelðanâs pret ïaunumu pasaulç, reliìiska neizglîtotîba vai vienaldzîba, rûpes par pasaulîgâm lietâm un bagâtîbu [4], ticîgo sliktais piemçrs, reliìijai naidîgu domu strâvojumi un, beidzot, ðî grçcîgâ cilvçka stâja, kurð aiz bailçm paslçpjas no Dieva [5] un bçg no sava aicinâjuma [6].

30
2567,845
368

"Lai priecâjas to sirds, kuri meklç Kungu!" ( Ps 105, 3) Cilvçks gan var aizmirst vai noraidît Dievu, taèu Dievs, no savas puses, nepârstâj aicinât ikvienu cilvçku Viòu meklçt, lai tas dzîvotu un atrastu svçtlaimi. Taèu ðie meklçjumi prasa no cilvçka îstu prâta piepûli, taisnu gribas spçju, "taisnu sirdi", kâ arî citu cilvçku liecîbu, kuri mâcîtu viòam meklçt Dievu.


"Kungs, Tu esi liels un augsti slavçjams; liela ir Tava varenîba un neizmçrojama Tava gudrîba. Un, cilvçks, kas ir maza Tavas radîbas daïiòa, grib Tevi slavçt, tieði - cilvçks, kas, bûdams ietçrpts mirstîgumâ, sevî nes paðu sava grçka liecîbu un apliecinâjumu tam, ka Tu pretojies augstprâtîgajiem. Un tomçr cilvçks, Tavas radîbas mazâ daïiòa, vçlas Tevi slavçt. Tu pats viòu uz to mudini, liekot viòam rast prieku Tevis slavçðanâ, jo Tu mûs esi radîjis sev un mûsu sirds ir nemierîga, kamçr tâ neatdusas Tevî." [7]


II. Ceïi, kas ved pie Dieva pazîðanas

31

Radîts pçc Dieva attçla, aicinâts pazît un mîlçt Dievu, cilvçks, kas meklç Dievu, atrod noteiktus ceïus, lai nonâktu pie Dieva pazîðanas. Tos arî sauc par "Dieva esamîbas pierâdîjumiem", taèu tie nav veidoti kâ dabaszinâtniski pierâdîjumi, bet gan kâ "saskanîgi un pârliecinoði argumenti", kas palîdz sasniegt îstu pârliecîbu.


Sâkuma punkts ðiem ceïiem pie Dieva ir visa radîba - materiâlâ pasaule un cilvçka persona.

32
54,337

Pasaule : izejot no kustîbas, pârveidoðanâs procesa, apstâkïiem (kontingences), pasaules skaistuma un kârtîbas, ir iespçjams atpazît Dievu kâ universa sâkumu un galamçríi.


Sv. Pâvils attiecîbâ par pagâniem apgalvo: "Jo tas, ko par Dievu var uzzinât, ir atklâts viòu vidû, jo Dievs pats viòiem to atklâja. Un tas, kas Viòâ ir neredzams, Viòa mûþîgais spçks un dieviðíîba, kopð pasaules radîðanas ir ar prâtu skaidri saskatâms Viòa darbos." ( Rom 1, 19-20) [8]


Un sv. Augustîns saka: "Jautâ zemes skaistumam, jautâ jûras skaistumam, jautâ visaptveroðâ un visur izplatîtâ gaisa skaistumam, jautâ debesu skaistumam, [..] jautâ visâm ðîm lietâm. Tâs visas tev atbildçs: paskaties, cik skaistas mçs esam. Viòu skaistums ir viòu liecîba [confessio]. Kas ir radîjis ðîs maiòai pakïautâs lietas, ja ne Skaistais [Pulcher], kas ir nemainîgs?" [9]

33
2500,1730
1776
1703
366

Cilvçks. Ar savu atvçrtîbu uz patiesîbu un skaistumu, ar savu morâlâ labuma izjûtu, ar savu brîvîbu un sirdsapziòas balsi, ar savâm ilgâm pçc bezgalîgâ un svçtlaimes cilvçks jautâ par Dieva eksistenci. Visâ viòð saskata savas garîgâs dvçseles zîmes. Tâ kâ "mûþîbas dîgïi, kurus viòð sevî nes, nav reducçjami tikai uz matçriju" [10], viòa dvçseles izcelsme var bût vienîgi Dievâ.

34
199

Pasaule un cilvçks apliecina, ka viòiem paðiem sevî nav ne pirmsâkuma, ne galamçría, bet ka viòi ir lîdzdalîgi Esmç, kura pastâv pati par sevi - bez sâkuma un bez beigâm. Tâtad pa ðiem daþâdajiem ceïiem cilvçks var nonâkt pie atziòas, ka eksistç realitâte, kas ir visa pirmcçlonis un galamçríis un "ko visi sauc par Dievu" [11].

35
50
159

Cilvçkam ir dotas spçjas, pateicoties kurâm viòð var atklât, ka eksistç Dievs, ar kuru var stâties savstarpçjâs personiskâs attiecîbâs. Taèu, lai cilvçks varçtu nonâkt dziïâs attiecîbâs ar Viòu, Dievs ir vçlçjies cilvçkam atklât sevi un dâvât tam þçlastîbu ðîs Atklâsmes pieòemðanai ticîbâ. Tomçr Dieva eksistences pierâdîjumi var sagatavot ticîbai un palîdzçt saskatît to, ka ticîba nav pretrunâ ar cilvçka prâtu.


III. Ko Baznîca mâca par Dieva pazîðanu

36
355

"Svçtâ Mâte Baznîca apliecina un mâca, ka Dievu, visu lietu pirmsâkumu un galamçríi, var iepazît ar cilvçka prâta dabisko gaismu, izejot no radîtâm lietâm." [12] Bez ðîs spçjas cilvçks nevarçtu pieòemt Dieva Atklâsmi. Cilvçkam ðî spçja ir dota, jo viòð ir radîts "pçc Dieva attçla" ( Rad 1, 27).

37
1960

Tomçr konkrçtajos vçsturiskajos apstâkïos, kuros cilvçks atrodas, viòam nâkas sastapties ar grûtîbâm iepazît Dievu ar sava prâta gaismu vien.


"Kaut arî cilvçka prâts, vienkârði sakot, ar saviem dabiskajiem spçkiem un savu dabisko gaismu tieðâm var patiesi un droði pazît Dievu kâ Bûtni, ar kuru iespçjamas savstarpçjas personiskas attiecîbas un kura ar savu apredzîbu sargâ pasauli un to pârvalda, kâ arî dabisko likumu, ko Radîtâjs ir ielicis mûsu dvçselçs, tomçr prâts sastopas ar daudziem ðíçrðïiem, kas traucç cilvçkam efektîvi un auglîgi izmantot ðo savu dabisko spçju. Jo patiesîbas, kas attiecas uz Dievu un uz cilvçku attiecîbâm ar Dievu, pârsniedz ar jutekïiem uztveramo lietu kârtîbu; kad ðîs patiesîbas ir jâîsteno darbos un saskaòâ ar tâm ir jâveido dzîve, tâs prasa paðuzupurçðanos un paðaizliedzîbu. Bet, meklçjot tâdas patiesîbas, cilvçka prâts ir pakïauts grûtîbâm, kuras rada jutekïi un iztçle, kâ arî ïaunas tieksmes, kas ir pirmgrçka sekas. Tâpçc cilvçki ðajâs lietâs viegli sevi pârliecina, ka nav patiess vai arî vismaz apðaubâms ir viss, ko viòi negrib atzît par patiesu." [13]

38
2036

Tâpçc ir nepiecieðams, lai Dieva Atklâsme apgaismotu cilvçku ne tikai tajâs lietâs, kas pârspçj viòa sapratni, bet arî par "reliìiskâm un morâliskâm patiesîbâm, kas paðas par sevi nav prâtam nepieejamas", un lai "situâcijâ, kurâ ðobrîd atrodas cilvçce, visi tâs varçtu pazît bez grûtîbâm, pilnîgi droði un bez maldu piejaukuma" [14].


IV. Kâ runât par Dievu

39
851

Aizstâvot cilvçka prâta spçju pazît Dievu, Baznîca izsaka savu pârliecîbu, ka ar visiem cilvçkiem ir iespçjams runât par Dievu. Ðî pârliecîba ir pamatâ tâs dialogam ar citâm reliìijâm, ar filozofiju un zinâtni, kâ arî ar neticîgajiem un ateistiem.

40

Tâ kâ mûsu spçja pazît Dievu ir ierobeþota, tad ierobeþota ir arî spçja ðo pazîðanu izteikt vârdos. Mçs spçjam "nosaukt vârdâ Dievu", vienîgi izejot no radîbas un saskaòâ ar savu tikai cilvçcisko, aprobeþoto atziòas un domâðanas veidu.

41
213,299

Visâm radîbâm ir noteikta lîdzîba ar Dievu, it îpaði cilvçkam, kas ir radîts pçc Dieva attçla un lîdzîbas. Daudzveidîgâs pilnîbas izpausmes, kas sastopamas radîbâs (to patiesîba, labums, skaistums), tâtad atspoguïo Dieva bezgalîgo pilnîbu. Raugoties uz ðo pilnîgumu Viòa radîjumos, mçs varam runât par paðu Dievu, "jo no radîbu lieluma un skaistuma ir viegli noprotams to Radîtâjs" ( Gudr 13, 5).

42
212,300
370

Dievs stâv transcendenti augstâk par jebkuru radîjumu. Tâtad, runâjot par Dievu, mums sava valoda pastâvîgi ir jâattîra no visa tâ, kas ir ierobeþots, tçlains, nepilnîgs, lai "neizsakâmo, neaptveramo, neredzamo, nesasniedzamo" [15] Dievu nesajauktu ar mûsu cilvçciskajiem priekðstatiem par Viòu. Mûsu cilvçciskie vârdi nekad nespçs izteikt Dieva noslçpumu.

43
206

Ja arî tâdâ veidâ runâjot par Dievu mûsu valoda ir cilvçciska, tâ tomçr patiesi attiecas uz paðu Dievu, bet nespçj Viòu izteikt Viòa bezgalîgajâ vienkârðîbâ. Mums ir jâatceras, ka "starp Radîtâju un radîjumu nevar konstatçt tik lielu lîdzîbu, lai starp viòiem nebûtu konstatçjama vçl lielâka atðíirîba" [16]. Jâpiemin arî tas, ka "mçs nevaram uzzinât par Dievu to, kas Viòð savâ bûtîbâ ir, bet gan tikai to, kas Viòð nav un kâ citas bûtnes attiecas pret Viòu" [17].


Kopsavilkums

44

Pçc savas dabas un aicinâjuma cilvçks ir reliìiska bûtne. Tâ kâ cilvçks nâk no Dieva un atgrieþas pie Dieva, tad savu dzîvi pilnîbâ cilvçcîgi viòð izdzîvo tikai tad, ja no brîvas gribas pieòem savu saikni ar Dievu.

45

Cilvçks ir radîts, lai dzîvotu komûnijâ-vienotîbâ ar Dievu, kurâ viòð atrod savu laimi. "Kad es pilnîbâ bûðu Tevî, vairs nebûs sâpju, ne pârbaudîjumu. Pilnîgi piepildîta ar Tevi, mana dzîve bûs atradusi savu piepildîjumu." [18]

46

Kad cilvçks ieklausâs radîjumu vçstî un savas sirdsapziòas balsî, viòð var iegût droðu pârliecîbu par Dieva, kas ir visa cçlonis un galamçríis, eksistenci.

47

Baznîca mâca, ka vienîgo un patieso Dievu, mûsu Radîtâju un Kungu, var droði pazît no Viòa darbiem, pateicoties cilvçka prâta dabiskajai gaismai. [19]

48

Mçs patieðâm varam runât par paðu Dievu, vadoties pçc daudzveidîgajâm pilnîbas izpausmçm radîbâs, kuras ir lîdzîgas bezgala pilnîgajam Dievam. Mûsu ierobeþotâ valoda tomçr nevar izsmelt noslçpumu.

49

"Radîjums [..] bez Radîtâja izgaist." [20] Tâpçc ticîgie apzinâs, ka Kristus mîlestîba viòus mudina nest dzîvâ Dieva gaismu tiem, kas Viòu nepazîst vai Viòu noraida.


[1] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 19: AAS 58 (1966), 1038. un 1039. lpp.
[2] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 19: AAS 58 (1966), 1039. lpp.
[3] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 19-21: AAS 58 (1966), no 1038.-1042. lpp.
[4] Sal. Mt 13, 22.
[5] Sal. Rad 3, 8-10.
[6] Sal. 1, 3.
[7] Sv. Augustîns, Confessiones, 1, 1, 1: CCL 27, 1 (PL 32, 659-661).
[8] Sal. Apd 14, 15. 17; 17, 27-28; Gudr 13, 1-9.
[9] Sv. Augustîns, Sermo, 241, 2: PL 38, 1134.
[10] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 18: AAS 58 (1966), 1038. lpp.; sal. turpat, 14: AAS 58 (1966), 1036. lpp.
[11] Sv. Akvînas Toms, Summa Theologiæ, 1, q. 2, a. 3, c. : Leona XIII izdevums, 4, 31.
[12] Vatikâna I koncils, Dogm. konst. Dei Filius, 2. nod.: DS 3004; sal. tas pats, De Revelatione, 2. kanons: DS 3026; Vatikâna II koncils, Dogm. konst. Dei Verbum, 6: AAS 58 (1966), 819. lpp.
[13] Pijs XII, Enc. Humani Generis, DS 3875.
[14] Turpat, DS 3876; sal. Vatikâna I koncils, Dogm. konst. Dei Filius, 2. nod.: DS 3005, Vatikâna II koncils, Dogm. konst. Dei Verbum 6; AAS 58 (1966), 819. un 820. lpp.; sv. Akvînas Toms, Summa Theologiæ, 1, q. 1, a. 1, c.: Leona XIII izdevums, 4, 6.
[15] Bizantijas liturìija, Anaphora sancti Ioannis Chrysostomi : Liturgies Eastern and Western, izd. F. E. Brightman (Oksforda, 1896), 384. lpp. (PG 63, 915).
[16] Laterâna IV koncils, 2. nod . De errore abbatis Ioachim : DS 806.
[17] Sv. Akvînas Toms, Summa contra gentiles, 1, 30: Leona XIII izdevums, 13, 92.
[18] Sv. Augustîns, Confessiones, 10, 28, 39: CCL 27, 175 (PL 32, 795).
[19] Sal. Vatikâna I koncils, Dogm. konst. Dei Filius, 2. kanons, DS 3026.
[20] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 36: AAS 58 (1966), 1054. lpp.