Otrâ nodaïa. "Tev bûs mîlçt savu tuvâko kâ sevi paðu"


"Jçzus sacîja saviem mâcekïiem: 'Lai tâpat, kâ es jûs mîlçju, arî jûs cits citu mîlçtu!'" ( 13, 34)

2196

Jçzus, atbildçdams uz jautâjumu, kurð no bauðïiem ir pats svarîgâkais, sacîja: "Pirmais ir: 'Klausies, Izraçl - Kungs, mûsu Dievs, ir vienîgais Kungs. Tev bûs mîlçt Kungu, savu Dievu, no visas savas sirds un no visas savas dvçseles, no visa sava prâta un no visa sava spçka'. Otrais ir ðis: 'Tev bûs mîlçt savu tuvâko kâ sevi paðu.' Nav cita bauðïa, kas bûtu lielâks par ðiem." ( Mk 12, 29-31)

2822

Sv. apustulis Pâvils to atgâdina: "Kas tuvâko mîl, tas izpilda Likumu. Jo bauðïi: tev nebûs laulîbu pârkâpt, tev nebûs nokaut, tev nebûs zagt, tev nebûs iekârot, un, ja vçl ir kâds cits bauslis, tie ir ietverti ðai pavçlç: Mîli savu tuvâko kâ sevi paðu! Mîlestîba tuvâkajam nedara ïaunu. Tâpçc mîlestîba ir Likuma piepildîjums." ( Rom 13, 8-10)


4. artikuls. Ceturtais bauslis


"Tev bûs godât savu tçvu un savu mâti, lai tu ilgi dzîvotu zemç, kuru tev dos Kungs, tavs Dievs." ( Izc 20, 12)


"Un [Jçzus] bija viòiem paklausîgs." ( Lk 2, 51)


Pats Kungs Jçzus atgâdinâja, cik ðis "Dieva likums" ir svarîgs. [1] Apustulis mâca: "Bçrni, esiet paklausîgi vecâkiem Kungâ, jo tas ir taisnîgi. Godâ savu tçvu un mâti, tas ir pirmais bauslis ar apsolîjumu, lai tev labi klâtos un tu ilgi dzîvotu virs zemes." ( Ef 6, 1-3) [2]

2197
1897

Ar ceturto bausli sâkas dekaloga otrâ plâksne. Tâ norâda mîlestîbas kârtîbu. Dievs ir gribçjis, lai pçc Viòa mçs godâtu savus vecâkus, no kuriem esam saòçmuði savu dzîvîbu un kuri mums mâcîjuði pazît Dievu. Mûsu pienâkums ir godât un cienît visus, kurus Dievs mûsu labâ apveltîjis ar savu autoritâti.

2198
2419

Ðis bauslis pozitîvâ veidâ izsaka to, kâdi ir mûsu pienâkumi. Tas mûs sagatavo nâkamajiem bauðïiem, kas runâ par îpaðo ievçrîbu, kâda jâveltî dzîvîbai, laulîbai, zemes labumiem, saviem vârdiem. Tas ir viens no Baznîcas sociâlâs mâcîbas pamatiem.

2199

Ceturtais bauslis îpaði vçrðas pie bçrniem, apskatot viòu attiecîbas ar savu tçvu un mâti, jo no visâm attiecîbâm ðîs ir visaptveroðâkâs. Tâdâ paðâ veidâ ðis bauslis skar arî attiecîbas ar radiniekiem. Tas prasa, lai cilvçki ar godbijîbu, mîlestîbu un pateicîbu izturçtos pret vecvecâkiem un senèiem. Visbeidzot, ðis bauslis skar arî skolnieku pienâkumus pret saviem audzinâtâjiem, darbinieku attieksmi pret saviem darba devçjiem, padoto attieksmi pret saviem priekðniekiem, pilsoòu pienâkumus pret savu tçvzemi un tiem, kas to vada un pârvalda.


Ðis bauslis sevî ietver un netieði izsaka arî vecâku, aizbildòu, audzinâtâju, priekðnieku, amatpersonu, pârvaldnieku - visu to personu pienâkumus, kam ir dota vara pâr otru cilvçku vai veselu kopienu.

2200
2304

Ceturtâ bauðïa ievçroðana ietver sevî atalgojumu: "Tev bûs godât savu tçvu un savu mâti, lai tu ilgi dzîvotu zemç, kuru tev dos Kungs, tavs Dievs." ( Izc 20, 12) [3] Ðî bauðïa ievçroðana lîdz ar garîgajiem augïiem sniedz arî laicîgos miera un labklâjîbas augïus. Turpretim ðî bauðïa neievçroðana nodara lielu postu gan sabiedrîbai, gan atseviðíiem cilvçkiem.


I. Ìimene Dieva plânâ


Kas ìimene ir pçc savas dabas
2201
1625

Laulâto kopienas pamatâ ir viòu abpusçjâ piekriðana. Laulîba un ìimene ir pakârtota laulâto labumam un bçrnu "radîðanai" un audzinâðanai. Laulâto mîlestîba un bçrnu "radîðana" nodibina îpaðas personiskas attiecîbas starp ìimenes locekïiem un nosaka viòu svarîgâkos savstarpçjos pienâkumus.

2202
1882

Vîrietis un sieviete, kurus vieno laulîbas saites, kopâ ar saviem bçrniem veido ìimeni. Ðî institûcija kâ tâda pastâv jau tad, pirms to atzinusi sabiedriskâ vara; tai atliek tikai ìimenes institûciju pieòemt. Ìimene jâuzskata par normâlu atskaites punktu, attiecîbâ pret to tiek noteiktas daþâdas radniecîbas pakâpes.

2203
369

Dievs, radîdams vîrieti un sievieti, nodibinâja cilvçka ìimeni un pieðíîra tai pamatstruktûru. Tâs locekïi ir personas, kam pienâkas vienlîdzîga cieòa. Ìimenes locekïu un visas sabiedrîbas kopçjam labumam ìimenç pastâv pienâkumu, tiesîbu un atbildîbas daþâdîba.


1655,1658
Kristîgâ ìimene
2204
533

"Kristîgâ ìimene atklâj un îpaðâ veidâ îsteno Baznîcas kopîbu; ðî iemesla dçï to jânosauc par 'mâjas Baznîcu'". [4] Tâ ir ticîbas, cerîbas un mîlestîbas kopiena; Baznîcâ tai ir îpaði svarîga nozîme, kâ tas redzams Jaunajâ Derîbâ. [5]

2205
1702

Kristîgâ ìimene ir personu kopîba, kas atspoguïo Tçva un Dçla vienîbu Svçtajâ Garâ. Kristîgajâ ìimenç bçrnu "radîðana" un audzinâðana ir Tçva veiktâ radîðanas darba atspulgs. Ìimene ir aicinâta piedalîties Kristus lûgðanâ un upurî. Ikdienas lûgðana un Dieva Vârda lasîðana to stiprina mîlestîbâ. Kristîgâ ìimene ir Evaòìçlija sludinâtâja un misionâre.

2206

Attiecîbas, kas valda ìimenes klçpî, veido jûtu, mîlestîbas un intereðu kopîbu un saskaòu, kâ raðanos galvenokârt nosaka savstarpçjâ cieòa. Ìimene ir izcila kopiena, kas aicinâta îstenot laulâto domu apmaiòu, kâ arî vecâku iejûtîgu sadarbîbu bçrnu audzinâðanâ. [6]


II. Ìimene un sabiedrîba

2207
1880,372
1603

Ìimene ir sabiedriskâs dzîves pamatðûniòa. Tâ ir dabiska sabiedrîba, kurâ vîrs un sieva tiek aicinâti sevi atdot mîlestîbâ un dâvâjot dzîvîbu. Ìimenes autoritâte, stabilitâte un tajâ valdoðâs attiecîbas ir pamats brîvîbai, droðîbai un brâlîbai sabiedrîbâ. Ìimene ir kopiena, kurâ kopð bçrnîbas var apgût morâliskâs vçrtîbas, sâkt godinât Dievu un pareizi izmantot brîvîbu. Ìimenes dzîve ievada sabiedrîbas dzîvç.

2208

Ìimenei ir jâdzîvo tâ, lai tâs locekïi iemâcîtos rûpçties un uzòemties atbildîbu par jaunâkajiem un vecâkajiem, fiziski vai garîgi slimajiem un trûcîgajiem. Daudz ir ìimeòu, kas brîþiem nespçj sniegt ðâdu palîdzîbu. Tad par ðo cilvçku vajadzîbâm jârûpçjas citiem cilvçkiem, citâm ìimençm un, veicot atvietotâja funkcijas, sabiedrîbai: "Tîra un neaptraipîta dievbijîba Dieva un Tçva priekðâ ir ðâda: palîdzçt bâreòiem un atraitnçm viòu bçdâs un saglabât sevi ðîs pasaules neaptraipîtu." ( Jk 1, 27)

2209
1883

Ìimenei jâpalîdz un tâ jâaizstâv, izmantojot atbilstoðus sabiedriskos lîdzekïus. Ja ìimenes nespçj izpildît savus pienâkumus, tad pârçjâm sabiedriskajâm grupâm ir tâm jâpalîdz un jâatbalsta ìimene kâ institûcija. Lielâkâs sabiedriskâs kopienas respektçs atvietoðanas principu, nepiesavinoties ìimenes tiesîbas un neiejaucoties tâs iekðçjâ dzîvç.

2210

Svarîgâ loma, kâda ìimenei ir sabiedrîbas dzîvç un labklâjîbâ [7], nosaka to, ka sabiedrîbai jâuzòemas îpaða atbildîba, lai atbalstîtu un stiprinâtu laulîbu un ìimeni. Civilajai varai jâòem vçrâ, ka nopietns tâs uzdevums ir "atzît un aizsargât laulîbas un ìimenes patieso dabu un sekmçt tâs uzplaukumu, saglabât sabiedrîbas morâliskâs vçrtîbas un veicinât ìimeòu labklâjîbu". [8]

2211

Politiskâs kopienas pienâkums ir cienît ìimeni, to atbalstît un nodroðinât tai:


- brîvîbu dibinât ìimeni, dzemdçt bçrnus un audzinât tos saskaòâ ar savu morâlisko un reliìisko pârliecîbu;


- laulîbas saiðu stabilitâtes un ìimenes institûcijas aizsardzîbu;


- brîvîbu paust savu ticîbu un nodot to citiem, audzinât bçrnus ìimenç ar nepiecieðamo lîdzekïu un iestâþu palîdzîbu;


- tiesîbas uz privâtîpaðumu, uzòçmçjdarbîbas brîvîbu, tiesîbas uz darbu un dzîvokli, kâ arî tiesîbas emigrçt;


- atkarîbâ no valsts iekârtas - tiesîbas uz medicînisko palîdzîbu, tiesîbas saòemt palîdzîbu veco ïauþu aprûpei un tiesîbas saòemt ìimeòu pabalstus;


- droðas un veselîgas sadzîves sfçras aizsardzîbu, it îpaði pasargâjot no tâdâm briesmâm kâ narkotiku lietoðana, pornogrâfija, alkoholisms u.tml.;


- brîvîbu veidot ìimeòu apvienîbas, lai ðâdâ veidâ ìimenes bûtu pârstâvçtas civilâs varas priekðâ. [9]

2212
225
1931

Ceturtais bauslis izgaismo pârçjâs attiecîbas, kas pastâv sabiedrîbâ. Savos brâïos un mâsâs mçs saskatâm savu vecâku bçrnus; brâlçnos un mâsîcâs - savu vecvecâku pçcnâcçjus; lîdzpilsoòos - savas tçvzemes bçrnus; kristîtajos - mûsu Mâtes Baznîcas bçrnus; katrâ cilvçkâ - Tâ dçlu un meitu, kurð grib, lai Viòu sauc par "mûsu Tçvu". Tâdçï mûsu attiecîbas ar tuvâko tiek atzîtas par patiesi personiskâm. Tuvâkais nav tikai cilvçku kolektîva "indivîds"; viòð ir "kâds", kas savas izcelsmes dçï pelnîjis îpaðu cieòu un uzmanîbu.

2213
1939

Cilvçku kopienu veido personas ðî vârda dziïâkajâ nozîmç. Laba kopienas pârvaldîðana neaprobeþojas ar tiesîbu garantçðanu un pienâkumu izpildîðanu, kâ arî ar uzticîbu lîgumiem. Taisnîgu attiecîbu priekðnoteikums starp darba devçjiem un darba òemçjiem, starp tiem, kas valda, un pilsoòiem ir dabiska labvçlîba, kas atbilst cilvçku, kam rûp taisnîba un brâlîba, cieòai.


III. Ìimenes locekïu pienâkumi


Bçrnu pienâkumi
2214
1858

Dieviðíâ tçviðíîba ir cilvçciskâs tçviðíîbas avots [10] ; tieði te meklçjams pamats cieòai pret vecâkiem. Kâ mazu, tâ pieauguðu bçrnu cieòu pret savu tçvu un mâti [11] uztur dabiskâ mîlestîba, kas rodas no saiknes, kura vieno bçrnus ar vecâkiem. Bçrnu cieòu pret saviem vecâkiem prasa Dieva bauslis. [12]

2215

Cieòa pret vecâkiem ( bçrnu godbijîba pret viòiem ) ir pateicîbas apliecinâjums tiem, kas viòiem dâvâjuði dzîvîbu un ar savu mîlestîbu un darbu devuði tiem iespçju pieòemties gados, gudrîbâ un þçlastîbâ. "No visas savas sirds godâ savu tçvu un neaizmirsti savas mâtes sâpes. Atceries, ka tu nebûtu dzimis, ja nebûtu viòu; ko tu dosi viòiem tâdu, ko viòi tev devuði?" ( Sîr 7, 27-28)

2216
532

Bçrnu cieòa izpauþas patiesâ padevîbâ un paklausîbâ. "Turi, mans dçls, sava tçva bausli un nenoraidi savas mâtes mâcîbu [..]. Tavâ gaitâ tas vadîs tevi; tev guïot, tie sargâs tevi; tev pamostoties, tie runâs uz tevi." ( Sak 6, 20-22) "Gudrs dçls ïaujas tçva pamâcîbâm, bet izsmçjçjs neklausâs aizrâdîjumu." ( Sak 13, 1)

2217

Kamçr bçrns dzîvo vecâku mâjâs, viòam jâpaklausa jebkurai vecâku prasîbai, ja tâs pamatâ ir viòa paða un ìimenes labums. "Bçrni, esiet paklausîgi vecâkiem visâs lietâs, jo tas patîk Kungam!" ( Kol 3, 20) [13] Bçrniem jâpaklausa gan savu audzinâtâju, gan arî visu to cilvçku saprâtîgajiem rîkojumiem, kuriem vecâki viòus uzticçjuði. Taèu ja bçrns savâ sirdsapziòâ ir pârliecinâts, ka rîkojums ir morâliski ïauns, viòam nav tam jâpaklausa.

1831

Bçrni, augot lielâki, turpina cienît savus vecâkus. Viòi òems vçrâ vecâku vçlmes, labprât prasîs viòu padomu, piekritîs taisnîgiem pârmetumiem. Kad bçrni kïûst patstâvîgi, paklausîba vecâkiem beidzas, taèu bçrniem jâizturas pret vecâkiem ar cieòu, kâda viòiem joprojâm pienâkas. Ðî cieòa sakòojas Dieva bijâðanâ, kas ir viena no Svçtâ Gara dâvanâm.

2218

Ceturtais bauslis pieauguðajiem bçrniem atgâdina viòu pienâkumus pret vecâkiem. Ciktâl tas iespçjams, bçrniem jâsniedz vecâkiem materiâlâ un morâliskâ palîdzîba vecumdienâs, slimîbâ, vientulîbâ un trûkumâ. Jçzus piekodina neaizmirst ðo pateicîbas pienâkumu. [14]


"Kungs godinâja bçrnu priekðâ tçvu un apstiprinâja mâtes tiesîbas pâr bçrniem. Kas godâ tçvu, tas izlîdzina savus grçkus, un bagâtâks kïûst tas, kas godina savu mâti. Kas godina savu tçvu, tas gûs prieku bçrnos un savâ lûgðanu dienâ tiks uzklausîts; kas godina savu tçvu, tas nodzîvos garu mûþu, un kas paklausa Kungam, tas dos atpûtu mâtei." ( Sîr 3, 2-6)


"Dçls, palîdzi savam tçvam vecumdienâs un visu viòa mûþu neapbçdini viòu; un ja arî viòam mazinâs prâta asums, esi saudzîgs pret viòu un nenonievâ viòu, kad pats esi spçka pilns. [..] Kâ zaimotâjs ir tas, kas atstâj savu tçvu, un Kunga nolâdçts ir tas, kas rupji izturas pret savu mâti." ( Sîr 3, 14-15. 18)

2219

Bçrnu cieòa pret vecâkiem veicina visas ìimenes saticîbu, tâ skar arî brâïu un mâsu attiecîbas. Cieòa pret vecâkiem atstâj iespaidu uz visas ìimenes atmosfçru. "Vecu cilvçku vainagojums ir viòu bçrnu bçrni, un bçrnu rota ir viòu tçvi." ( Sak 17, 6) "Visâ pazemîbâ un lçnprâtîbâ, un izturîbâ [..] [pacietiet] mîlestîbâ viens otru!" ( Ef 4, 2)

2220

Kristieði lielu pateicîbu parâdâ ir tiem, no kâ viòi saòçmuði ticîbas dâvanu, Kristîbas þçlastîbu un dzîvi Baznîcâ. Runa ðeit var bût par vecâkiem, citiem ìimenes locekïiem, vecvecâkiem, draudzes prâvestiem, katehçtiem, pârçjiem audzinâtâjiem vai draugiem. Es atceros "to neliekuïoto ticîbu, kas ir tevî. Tâ agrâk piemita tavai vecmâmuïai Loidai un tavai mâtei Eunikai un, esmu pârliecinâts, ka mâjo arî tevî." ( 2 Tim 1, 5)


VecÂku pienÂkumi

2221
1653

Laulâto mîlestîba neaprobeþojas vienîgi ar bçrnu "radîðanu", bet tai jânes augïi arî bçrnu morâliskajâ un garîgajâ audzinâðanâ. "Vecâku loma audzinâðanâ ir tik svarîga, ka ir gandrîz neiespçjami tos aizvietot." [15] Audzinâðana ir vecâku galvenais pienâkums, un viòiem uz to ir neatòemamas tiesîbas. [16]

2222
494

Vecâkiem savi bçrni jâuzlûko kâ Dieva bçrni un viòi jâciena kâ îstas personas. Viòi mâca saviem bçrniem izpildît Dieva likumu, paði bûdami paklausîgi debesu Tçva gribai.

2223
1804

Vecâki pirmie ir atbildîgi par savu bçrnu audzinâðanu. Ðo atbildîbu viòi apliecina vispirms ar ìimenes nodibinâðanu, kurâ maigums, piedoðana, cieòa, uzticîba un nesavtîga savstarpçjâ palîdzîba ir norma. Ìimenes klçpis ir piemçrota vieta audzinâðanai tikumos. Ðajâ audzinâðanâ jâmâca apgût paðaizliedzîbu, veselîgas sprieðanas spçjas un paðsavaldîbu. Tas ir patiesas brîvîbas priekðnosacîjums. Vecâki mâcîs bçrniem pakârtot "materiâlo un juteklisko dimensiju iekðçjai un garîgajai dimensijai". [17] Uz vecâkiem gulstas liela atbildîba par to, lai tie sniegtu saviem bçrniem labu piemçru. Ja vecâki prot bçrnu priekðâ atzît savas kïûdas, tad viòi spçj labâk vadît un pamâcît savus bçrnus:


"Kas mîl savu dçlu, tas neþçlo þagarus [..]. Kas pârmâca savu dçlu, tas gûs augïus viòâ." ( Sîr 30, 12) "Un jûs, tçvi, nevediet dusmâs savus bçrnus, bet viòus mâciet Kunga mâcîbâ un stingrîbâ!" ( Ef 6, 4)

2224
1939

Ìimenes pavards ir tâ dabiskâ vide, kur cilvçks iemâcâs, kas ir solidaritâte un kopîga atbildîba. Vecâkiem jâmâca bçrniem izsargâties no bîstamâm situâcijâm un degradâcijas, kas apdraud cilvçku sabiedrîbu.

2225
1656

Lîdz ar Laulîbas sakramenta þçlastîbu vecâki ir saòçmuði atbildîbu un priekðrocîbu sludinât saviem bçrniem Evaòìçliju. Viòiem tie jau no mazotnes jâsâk ievest ticîbas noslçpumos, lîdz ar to vecâki saviem bçrniem ir ticîbas "pirmie vçstneði". [18] Jau no agras bçrnîbas vecâkiem savi bçrni jâiesaista Baznîcas dzîvç. Ìimenes dzîvesveids var ietekmçt bçrnu jûtas uz visu mûþu, paliekot tiem par patiesu dzîvas ticîbas pamatu un balstu.

2226
2179

Audzinâðana ticîbâ jâsâk no agras bçrnîbas. Tâ norisinâs jau tad, kad ìimenes locekïi, dzîvojot saskaòâ ar Evaòìçliju, palîdz viens otram augt ticîbâ. Ìimenes katehçze ir pirms visâm citâm ticîbas mâcîbas formâm, noris lîdztekus tâm un tâs bagâtina. Vecâku sûtîba ir mâcît saviem bçrniem lûgties un atklât tiem viòu aicinâjumu - bût Dieva bçrniem. [19] Draudze ir kristîgo ìimeòu euharistiskâ kopiena un liturìiskâs dzîves sirds; tâ ir îpaði piemçrota vieta bçrnu un vecâku katehçzei.

2227
2013

Bçrni, savukârt, veicina savu vecâku augðanu svçtumâ. [20] Visiem un katram atseviðíi augstsirdîgi un nenogurstoði jâpiedod nodarîta pârestîba, notikuði strîdi, piedzîvota netaisnîba vai nevçrîba no otra cilvçka puses. Piedot mudina savstarpçjâ sirsnîba. To prasa Kristus mîlestîba. [21]

2228

Kad bçrni ir mazi, vecâku cieòa un mîlestîba pret viòiem vispirms izpauþas rûpçs un uzmanîbâ, kas tiek veltîta bçrnu audzinâðanai, gâdâjot par viòu fiziskajâm un garîgajâm vajadzîbâm. Bçrniem pieaugot, tâ pati cieòa un paðatdeve nosaka to, ka vecâki viòus mâca prâtîgi rîkoties un pareizi izmantot savu brîvîbu.

2229

Tâ kâ vecâki ir tie, kas vispirmâm kârtâm atbildîgi par savu bçrnu audzinâðanu, tad viòiem ir tiesîbas izvçlçties saviem bçrniem skolu, kas atbilst paðu pârliecîbai. Tâs ir vecâku pamattiesîbas. Vecâku pienâkums ir atkarîbâ no tâ, cik tas iespçjams, izvçlçties skolu, kas tiem vislabâk palîdzçtu pildît kristîgâs audzinâðanas pienâkumu. [22] Sabiedriskajai varai ir pienâkums garantçt ðîs vecâku tiesîbas un nodroðinât reâlus apstâkïus to îstenoðanai.

2230
1625

Kad bçrni kïûst pieauguði, viòiem ir pienâkums un tiesîbas izvçlçties sev profesiju un dzîves stâvokli. Tiem jâuzòemas ðî jaunâ atbildîba païâvîgâ uzticîbâ saviem vecâkiem, no kuriem tie prasîs padomu un kuru viedokli labprât uzklausîs. Vecâkiem jârûpçjas par to, lai neuzspiestu bçrniem savu viedokli ne profesijas, ne dzîvesbiedra izvçles ziòâ. Ðis pienâkums bût atturîgiem un taktiskiem neaizliedz vecâkiem palîdzçt saviem bçrniem ar labu padomu, îpaði tad, kad tie gatavojas dibinât ìimeni.

2231

Daþi neprecas tâdçï, lai uzòemtos rûpes par saviem vecâkiem vai brâïiem un mâsâm, lai pilnîgâk veltîtu sevi izvçlçtajai profesijai vai kâdu citu godâjamu iemeslu dçï. Viòi var dot lielisku ieguldîjumu visas cilvçces labâ.


IV. Ìimene un debesu valstîba

2232
1618

Lai cik svarîgas arî nebûtu ìimenes saites, tâs nav absolûtas. Bçrnam augot un sasniedzot briedumu, kïûstot cilvçciskajâ un garîgajâ ziòâ patstâvîgam, arvien skaidrâks un spçcîgâks kïûst aicinâjums, ko Dievs viòam devis. Vecâkiem pret to jâizturas ar cieòu un jârosina bçrni tam atbildçt un sekot. Jâapzinâs, ka pirmais kristieða aicinâjums ir sekot Jçzum [23] : "Kas tçvu un mâti mîl vairâk nekâ mani, nav manis cienîgs; un kas dçlu vai meitu mîl vairâk par mani, tas nav manis cienîgs." ( Mt 10, 37)

2233
542

Kïût par Jçzus mâcekli nozîmç pieòemt aicinâjumu piederçt Dieva ìimenei, dzîvot saskaòâ ar Viòa dzîves veidu: "Jo katrs, kas pilda mana Tçva gribu, kurð debesîs, tas ir mans brâlis un mâsa, un mâte." ( Mt 12, 50)


Vecâki ar prieku un pateicîbu pieòems un cienîs Kunga aicinâjumu, kas dots kâdam no viòu bçrniem, sekot Jçzum jaunavîbâ debesu valstîbas dçï, sevi pilnîgi veltîjot Dievam, izvçloties konsekrçtu dzîvi vai kalpojot kâ priesterim.


V. Civilâs varas amatpersonas

2234
1897

Ceturtais bauslis prasa, lai mçs godâtu arî tos, kas mûsu labuma dçï saòçmuði no Dieva varu sabiedrîbâ. Tas izgaismo gan amatpersonu pienâkumus, gan arî visu to cilvçku pienâkumus, kuru labâ ðîs amatpersonas darbojas.


amatpersonu pienâkumi
2235
1899

Tiem, kam ir vara, tâ bûtu jâuztver kâ pienâkums kalpot. "Un ja kurð gribçtu starp jums bût pirmais, lai ir jûsu vergs." ( Mt 20, 26) Varas lietoðana morâliski mçrojama ar tâs dieviðío izcelsmi, saprâtîgo raksturu un specifisko darbîbas sfçru. Neviens nevar pavçlçt vai nodibinât ko tâdu, kas ir pretrunâ ar cilvçka personas cieòu un dabisko likumu.

2236
2411

Varas lietoðanâ jâtiecas pçc tâ, lai tiktu ieviesta taisnîga vçrtîbu hierarhija, kas visiem cilvçkiem atvieglotu brîvîbas izmantoðanu un atbildîbas uzòemðanos. Tiem, kuru rokâs ir vara, ar gudrîbu jârûpçjas, lai katrs saòemtu to, kas viòam taisnîgi pienâkas, òemot vçrâ ikviena cilvçka vajadzîbas un personisko ieguldîjumu, nodroðinot saskaòu un mieru. Viòiem bûtu jâgâdâ, lai likumi un noteikumi, kurus tie pieòem, nevestu kârdinâjumâ pretnostatît personiskâs intereses sabiedriskajâm. [24]

2237
357

Politiskajai varai ir jârespektç cilvçka pamattiesîbas. Tai humâni jâsprieþ tiesa, ievçrojot ikviena cilvçka, îpaði ìimeòu un maznodroðinâto ïauþu, tiesîbas.


Politiskajâm tiesîbâm, kas saistîtas ar pilsonîbu, jâtiek pieðíirtâm saskaòâ ar kopçjâ labuma prasîbâm. Sabiedriskâ vara tâs nedrîkst atòemt nelikumîgi un bez pietiekami svarîga iemesla. Politisko tiesîbu izmantoðana ir domâta nâcijas un cilvçku sabiedrîbas kopçjam labumam.


Pilsoòu pienâkumi
2238
1900

Padotajiem sava priekðniecîba jâuzlûko kâ Dieva pârstâvji, kurus Viòð iecçlis par savu dâvanu pârvaldniekiem [25] : "Esiet paklausîgi katrai cilvçku kârtîbai Kunga dçï [..], kâ brîvie, nevis kâ tâdi, kam brîvîba ïaunuma slçpðanai, bet kâ Dieva kalpi." ( 1 Pçt 2, 13. 16) Padoto uzticîgâ sadarbîba ietver tiesîbas, bet daþreiz pat uzliek par pienâkumu taisnîgi iebilst pret kaut ko, ja tiem liekas, ka tas grauj cilvçku cieòu vai sabiedrisko labumu.

2239
1915
2310

Pilsoòu pienâkums ir sadarboties ar civilo varu sabiedrîbas labâ patiesîbas, taisnîbas, solidaritâtes un brîvîbas garâ. Mîlestîba pret tçvzemi un kalpoðana tai ir pateicîbas un mîlestîbas pienâkums. Pakïauðanâs likumîgajai varai un kalpoðana kopçjam labumam prasa no pilsoòiem, lai tie izpildîtu savu pienâkumu sabiedrîbas politiskajâ dzîvç.

2240
2265

Pakïauðanâs varai un lîdzatbildîba par kopçjo labumu morâliski prasa maksât nodokïus, piedalîties vçlçðanâs, aizstâvçt valsti:


"Atdodiet katram, kas tam pienâkas: nodokli, kam pienâkas nodoklis; muitu, kam pienâkas muita; bijîbu, kam nâkas bijîba; godu, kam nâkas gods!" ( Rom 13, 7)


Kristieði "dzîvo savâ valstî, taèu tikai kâ ieceïotâji: viòi izpilda tos paðus pienâkumus, ko pârçjie pilsoòi, bet panes visas grûtîbas kâ sveðzemnieki [..]. Viòi ievçro pieòemtos likumus, un viòu dzîves veids ir pilnîgâks nekâ likumi. [..] Dievs viòiem devis tâdu stâvokli, kuru pamest tiem ir pârkâpums." [26]

1900

Apustulis aicina mûs lûgties un pateikties par karaïiem un visiem tiem, kuru rokâs ir vara, lai "mçs varçtu dzîvot klusu un mierîgu dzîvi visâ dievbijîbâ un ðíîstîbâ" ( 1 Tim 2, 2).

2241

Vairâk nodroðinâtajâm valstîm savu iespçju robeþâs ir jâuzòem sveðinieks, kas meklç droðîbu un dzîvîbas uzturçðanai nepiecieðamo iztiku, kuru viòð nevar atrast pats savâ zemç. Sabiedriskâ vara gâdâs par viòa dabiskajâm tiesîbâm, kas ieceïotâjam ïauj saòemt aizsardzîbu no tâs zemes, kas viòu pieòem kâ viesi.


Politiskâ vara kopçjâ labuma dçï, par kuru tai jârûpçjas, tiesîbas uz imigrâciju var pakïaut daþâdiem juridiskiem nosacîjumiem, îpaði - prasîbai cienît valsti, kas migrantus pieòçmusi. Imigrantam ir pienâkums ar pateicîbu un cieòu izturçties pret zemes, kura viòu pieòçmusi, materiâlo un garîgo mantojumu, kâ arî pienâkums pakïauties tâs likumiem un uzòemties savu daïu nastas.

2242
1903
2313
450

Pilsoòa sirdsapziòa prasa civilâs varas rîkojumiem nepakïauties tad, ja tie ir pretrunâ ar morâles normâm, cilvçka pamattiesîbâm un Evaòìçlija mâcîbu. Atsacîðanâs pakïauties civilajai varai, kad tâs prasîbas ir pretrunâ ar taisnu sirdsapziòu, savu attaisnojumu rod atðíirîbâ, kâda pastâv starp kalpoðanu Dievam un kalpoðanu politiskajai kopienai. "Atdodiet íeizaram to, kas ir íeizara, un Dievam to, kas ir Dieva." ( Mt 22, 21) "Dievam jâklausa vairâk nekâ cilvçkiem." ( Apd 5, 29)

1901

"Tur, kur politiskâ vara, pârsniedzot savu kompetenci, apspieþ pilsoòus, tur viòiem nav jâatsakâs izpildît to, ko objektîvi prasa sabiedriskais labums; taèu viòiem ir atïauts aizstâvçt savas un savu lîdzpilsoòu tiesîbas, kad vara tâs nonievâ, taèu nepârsniedzot dabiskâ un evaòìçliskâ likuma nospraustâs robeþas." [27]

2243
2309

Pretoðanâs, lietojot ieroèus, politiskajai varai, kas apspieþ cilvçkus, pieïaujama tikai tâdâ gadîjumâ, kad vienlaikus izpildâs sekojoðie nosacîjumi: 1 - pamattiesîbu pârkâpumi ir nepârprotami, smagi un ilgstoði; 2 - visas citas iespçjas ir izsmeltas; 3 - tas nevar izraisît vçl lielâku postu; 4 - ir pamatota cerîba uz izdoðanos; 5 - ja nav iespçjams saprâtîgi paredzçt labâku risinâjumu.


Politiskâ kopiena un Baznîca
2244
1910
1881
2109

Jebkuru institûciju ir iedvesmojis, vismaz neapzinâti, noteikts skatîjums uz cilvçku un viòa likteni, kâ rezultâtâ tiek izteikti noteikti spriedumi, izveidota sava vçrtîbu skala un pieòemtas rîcîbas normas. Lielâkoties cilvçku kopienas savas institûcijas dibinâjuðas, balstoties uz pârliecîbu, ka cilvçkam piemît noteikts pârâkums pâr lietâm. Vienîgi dieviðíâs Atklâsmes reliìija skaidri atzinusi, ka cilvçka izcelsme un liktenis meklçjams Dievâ - Radîtâjâ un Pestîtâjâ. Baznîca aicina politisko varu savus spriedumus un lçmumus saskaòot ar ðo patiesîbu par Dievu un cilvçku.


Tâ sabiedrîba, kas neòem vçrâ ðo atklâsmi vai kas to noraida, pretendçjot bût neatkarîgai no Dieva, ir spiesta meklçt pati sevî vai aizòemties no kâdas ideoloìijas gan savus atskaites punktus, gan galamçríi; un, nepieïaujot, ka pastâv objektîvi labâ un ïaunâ izðíirðanas kritçriji, tâda sabiedrîba pieðíir sev totalitâru varu pâr cilvçku un viòa likteni, vai tas bûtu atklâtâ vai apslçptâ veidâ, kâ to râda vçsture. [28]

2245
912

"Baznîca, kas sava uzdevuma un savas kompetences dçï nekâdâ veidâ nav sajaucama ar politisko kopienu, [..] vienlaikus ir gan cilvçka personas transcendences zîme, gan tâs sargâtâja." [29] Baznîca "ciena un veicina pilsoòu politisko brîvîbu un atbildîbu". [30]

2246
2032
2420

Pie Baznîcas sûtîbas pieder "izteikt morâlisku spriedumu pat tajâs jomâs, kas skar politisko dzîvi, kad to prasa cilvçka pamattiesîbas vai dvçseïu pestîðana, izmantojot vienîgi tâdus lîdzekïus, kas atbilst Evaòìçlijam un visu cilvçku labumam atkarîbâ no laikmeta un situâcijas". [31]


Kopsavilkums

2247

"Godâ savu tçvu un savu mâti." ( At 5, 16; Mk 7, 10)

2248

Saskaòâ ar ceturto bausli Dievs ir gribçjis, lai pçc Viòa mçs godâtu savus vecâkus un tos, kuriem Viòð devis varu mûsu labuma dçï.

2249

Laulîbas kopienas pamatâ ir laulâto derîba un piekriðana. Laulîba un ìimene ir pakârtotas laulâto draugu labumam, bçrnu "radîðanai" un audzinâðanai.

2250

"Personas un sabiedrîbas cilvçciskâ un kristîgâ labklâjîba ir cieði saistîta ar veselîgu laulîbas un ìimenes kopienu." [32]

2251

Bçrnu pienâkums pret vecâkiem ir cieòa, pateicîba, taisnîga paklausîba un palîdzîba. Bçrnu cieòa pret vecâkiem veicina saskaòu visâ ìimenes dzîvç.

2252

Vecâki ir pirmie, kas atbildîgi par savu bçrnu audzinâðanu ticîbâ, lûgðanâ un visos tikumos. Viòu pienâkums ir - cik vien tas iespçjams - gâdât par savu bçrnu fiziskajâm un garîgajâm vajadzîbâm.

2253

Vecâkiem ir jâciena savu bçrnu aicinâjums un jâveicina tâ attîstîba. Viòiem jâatceras un jâmâca, ka kristieða pirmais pienâkums ir sekot Jçzum.

2254

Sabiedriskajai varai ir pienâkums ievçrot cilvçka pamattiesîbas un nosacîjumus, kas nepiecieðami, lai cilvçks varçtu îstenot personisko brîvîbu.

2255

Pilsoòa pienâkums liek sadarboties ar civilo varu sabiedrîbas veidoðanâ patiesîbas, taisnîbas, solidaritâtes un brîvîbas garâ.

2256

Pilsoòa sirdsapziòa prasa nepakïauties sabiedriskâs varas rîkojumiem tâdos gadîjumos, kad tie ir pretrunâ ar morâliskâs kârtîbas prasîbâm. "Dievam jâklausa vairâk nekâ cilvçkiem." ( Apd 5, 29)

2257

Ikviena sabiedrîba savos spriedumos un savâ rîcîbas veidâ vadâs pçc noteikta skatîjuma uz cilvçku un viòa likteni. Sabiedrîba, kurai trûkst Evaòìçlija patiesîbas gaismas par Dievu un cilvçku, viegli var kïût totalitâra.


5. artikuls. Piektais bauslis


"Tev nebûs nokaut." ( Izc 20, 13)


"Jûs esat dzirdçjuði, ka sentçviem ir sacîts: Tev nebûs nokaut; kas nokauj, tas ir nododams tiesai. Bet es jums saku: Ikviens, kas dusmojas uz savu brâli, nododams tiesai." ( Mt 5, 21-22)

2258
356

"Cilvçka dzîvîba ir svçta, jo kopð paða tâs aizsâkuma tâ 'sevî nes Radîtâja darbîbu' un uz visiem laikiem paliek îpaðâ veidâ saistîta ar Radîtâju - savu vienîgo galamçríi. Vienîgi Dievs ir dzîvîbas Kungs no tâs sâkuma lîdz galam: neviens nekâdos apstâkïos nevar pretendçt uz tiesîbâm nonâvçt nevainîgu cilvçku." [33]


I. Cieòa pret cilvçka dzîvîbu


Svçtâs vçstures liecîba
2259
401

Svçtie Raksti, stâstot par to, kâ Âbelu noslepkavoja viòa brâlis Kains [34], atklâj, ka jau no cilvçces vçstures iesâkuma cilvçkâ mâjo dusmas un alkatîba, kas ir pirmgrçka sekas. Cilvçks ir kïuvis par sava lîdzcilvçka ienaidnieku. Dievs runâ par to, cik ïauna ir ðî brâïa slepkavîba: "Ko tu izdarîji? Tava brâïa asinis skaïi sauc uz mani no zemes. Tâpçc tagad tu bûsi nolâdçts uz ðî lauka, kas atvçra savu muti, lai saòemtu tava brâïa asinis, ko ir izlçjusi tava roka!" ( Rad 4, 10-11)

2260

Starp Dievu un cilvçci noslçgtâs derîbas vçsture atkârtoti atgâdina, ka Dievs dâvâ cilvçkam dzîvîbu, bet cilvçks to varmâcîgi izdzçð.


"Jo par jûsu asinîm es pieprasîðu norçíinu [..]. Ja kurð izlies cilvçka asinis, tad arî viòa asinis tiks ïauþu izlietas, jo cilvçks taèu ir radîts pçc Dieva attçla." ( Rad 9, 5-6).


Vecajâ Derîbâ asinis vienmçr bijuðas svçta dzîvîbas zîme. [35] Ðî mâcîba ir aktuâla visos laikos.

2261
1756
1956

Svçtie Raksti konkretizç to, ko aizliedz piektais bauslis: "Tu nenogalinâsi nevainîgo, ne taisnîgo." ( Izc 23, 7) Tîði izdarîta nevainîga cilvçka slepkavîba ir dziïâ pretrunâ ar cilvçka cieòu, zelta likumu un Radîtâja svçtumu. Likums, kas to aizliedz, ir universâls: tas jâievçro visiem un ikvienam, vienmçr un visur.

2262
2844

Kalna sprediíî Kungs atgâdina ðo bausli: "Tev nebûs nokaut!" (Mt 5, 21), pievienojot tam aizliegumu dusmoties, turçt naidu un atriebties. Piedevâm vçl Kristus aicina savus mâcekïus pagriezt otru vaigu [36], mîlçt savus ienaidniekus [37]. Viòð pats sevi neaizstâvçja un Pçterim palûdza zobenu likt atpakaï makstî. [38]


LikumÎga aizstÂvÇÐanÂs

2263
1737

Atseviðíu personu un visas sabiedrîbas likumîga aizstâvçðana nav izòçmums aizliegumam nogalinât nevainîgo, tas ir - veikt tîðu slepkavîbu. "Sevis aizstâvçðanai var bût divçjâdi rezultâti: viens no tiem - paða dzîvîbas saglabâðana, otrs - uzbrucçja nogalinâðana." [39] "Tikai viens no abiem rezultâtiem ir gribçts, bet otrs - ne." [40]

2264
2196

Sevis paða mîlestîba joprojâm paliek morâliskuma pamatprincips. Tâtad ir likumîgi aizstâvçt savas tiesîbas dzîvot. Tas, kurð aizstâv savu dzîvîbu, nav vainojams slepkavîbâ pat tad, ja viòð bijis spiests dot savam uzbrucçjam nâvçjoðu triecienu:


"Ja cilvçks, aizstâvot savu dzîvîbu, rîkojas agresîvâk, nekâ tas nepiecieðams, tad viòa rîcîba ir nelikumîga. Ja viòð saprâtîgi stâjas pretî varmâcîbai, tad viòa rîcîba ir likumîga [..]. Pestîðanai nav nepiecieðams, ka cilvçks atsakâs sevi pienâcîgi aizstâvçt tâdçï, lai novçrstu otra cilvçka nonâvçðanu: cilvçkam sava dzîvîba jâsargâ vairâk nekâ citu dzîvîba." [41]

2265
2240
2308

Likumîga paðaizsardzîba var bût ne tikai tiesîbas, bet arî nopietns pienâkums tam, kurð ir atbildîgs par citu cilvçku dzîvîbu. Tâpçc likumîgâm autoritâtçm ir pat tiesîbas lietot ieroèus, lai atvairîtu tos, kas uzbrûk viòu atbildîbai uzticçtajai sabiedrîbai.

2266
1897,1899
1449

Lai aizsargâtu kopçjo labumu, valsts cenðas apturçt tâdas rîcîbas izplatîðanos, kas aizskar cilvçktiesîbas un pilsoòu attiecîbu pamatnoteikumus. Likumîgâm amatpersonâm ir tiesîbas un pienâkums sodît saskaòâ ar izdarîtâ nozieguma smagumu. Kad vainîgais sev piespriesto sodu pieòem labprâtîgi, tad sodam ir vainas izpirkðanas vçrtîba. Sods tiek piespriests arî tâdçï, lai sargâtu sabiedrisko kârtîbu un personu droðîbu. Visbeidzot, sodam ir audzinoða nozîme: tam, cik vien iespçjams, jâveicina, lai vainîgais labotos.


Saskaòâ ar Baznîcas tradicionâlo mâcîbu - gadîjumos, kad pilnîgi noskaidrots, kas ir vainîgais un kâda ir viòa atbildîba, ir pieïaujama nâvessoda piesprieðana, ja tas ir vienîgais iespçjamais ceïð, kâ sekmîgi nosargât cilvçku dzîvîbas no netaisnîga agresora.

2267

Nâvessoda izmantoðana no leìitîmâs varas puses, pçc taisnîgas tiesas, ilgi tika uzskatîta par pienâcîgu atbildi uz zinâmu noziegumu smagumu un par kaut arî ârkârtçju, tomçr pieòemamu lîdzekli kopçjâ labuma aizsardzîbai.

Ðodien aizvien vairâk tiek atskârsts, ka personas cieòa netiek pazaudçta pat pçc ïoti smagu noziegumu pastrâdâðanas. Bez tam ir parâdîjusies jauna izpratne par no valsts puses noteikto kriminâlsodu nozîmi. Visbeidzot, ir izstrâdâtas efektîvâkas aizturçðanas sistçmas, kas nodroðina pilsoòu pienâcîgu aizsardzîbu, bet tai paðâ laikâ galîgi neatòem vainîgajam iespçju laboties.

Tâpçc Baznîca Evaòìçlija gaismâ mâca, ka “nâvessods ir nepieòemams, jo tas ir uzbrukums personas neaizskaramîbai un cieòai ”, un apòçmîgi iestâjas par to, lai tas tiktu atcelts visâ pasaulç.
[Francisks, Uzruna Pontifikâlâs Jaunâs evaòìelizâcijas veicinâðanas padomes rîkotâs tikðanâs dalîbniekiem (2017. gada 11. oktobris): L’Osservatore Romano (2017. gada 13. oktobris), 5.]


Tîða slepkavîba
2268
1867

Piektais bauslis kâ smagi sodâmu grçku aizliedz tieðu un tîðu slepkavîbu. Slepkava un tie, kas brîvprâtîgi iesaistîjuðies slepkavîbâ, izdara grçku, kas sauc uz debesîm pçc atriebîbas. [43]


Bçrna [44], brâïa, mâsas, vecâku un dzîvesbiedra noslepkavoðana ir îpaði smagi noziegumi dabisko radniecîbas saiðu dçï, kuras tie sarauj. Eigçnisma prakse un rûpes par sabiedrisko veselîbu nevar attaisnot nekâdu slepkavîbu, kaut arî tâdu rîkojumu bûtu devusi valsts.

2269

Piektais bauslis aizliedz kaut ko darît, lai netieði izraisîtu kâda cilvçka nâvi. Morâliskais likums aizliedz pakïaut kâdu nâves briesmâm bez nopietna iemesla, kâ arî atteikt palîdzîbu briesmâs nokïuvuðajam.


Cilvçku sabiedrîbas vienaldzîba pret tâdu bada stâvokli, kas nes nâvi, un necenðanâs to novçrst, ir skandaloza netaisnîba un smaga vaina. Tie, kuru kâre pçc peïòas un iedzîvoðanâs no aizdevumiem izraisa badu un nâvi savu brâïu vidû, netieði izdara slepkavîbu. Tâ viòiem ir pieskaitâma kâ vaina. [45]

2290

Netîða slepkavîba nav morâliski pieskaitâma. Taèu ja cilvçks bez pienâcîga iemesla rîkojas tâ, lai iestâtos nâve, pat ja viòam nav nodoma nonâvçt, tad izdara smagu pârkâpumu, par kuru ir atbildîgs.


Aborts
2270
1703
357

Cilvçka dzîvîba ir pilnîbâ jâciena un jâaizsargâ jau kopð tâs ieòemðanas brîþa. Jau no pirmâ tâ eksistences brîþa, ir jâatzîst ðî cilvçka tiesîbas, kas tam pienâkas kâ personai un kuru vidû ir arî ikvienas nevainîgas radîbas tiesîbas uz dzîvîbu. [46]


"Pirms nekâ tevi izveidoju mâtes miesâs, es tevi pazinu, un pirms nekâ tu nâci pasaulç, es tevi svçtîju." ( Jer 1, 5)


"Mani kauli tev nebija apslçpti, kad slepenîbâ es tiku radîts un veidots zemes dziïumos." ( Ps 139, 15)

2271

Kopð pirmâ gadsimta Baznîca ir apliecinâjusi, ka jebkurð tîði izraisîts aborts ir morâliski ïauns. Ðî mâcîba nav mainîjusies. Tâ paliek nemainîga. Tieðs aborts, tas ir, tîði gribçts kâ mçríis vai kâ lîdzeklis, ir dziïâ pretrunâ ar morâlisko likumu:


"Tu neiznîcinâsi embriju, izdarot abortu, un nedarîsi galu jaundzimuðajam." [47]


"Dievs [..], dzîvîbas Kungs, uzticçja cilvçkiem pienâkumu kalpot dzîvîbai, kas jâpilda cilvçkam cienîgâ veidâ. Dzîvîba kopð tâs ieòemðanas ir jâsaglabâ, cik vien rûpîgi iespçjams; aborts un bçrna nogalinâðana ir ðausmîgi noziegumi." [48]

2272
1463

Formâla lîdzdalîba abortâ ir smaga vaina. Ðo noziegumu pret cilvçka dzîvîbu Baznîca kanoniski soda ar ekskomunikâciju. "Kas izdara abortu, panâkot attiecîgâs sekas, nonâk ekskomunikâcijas stâvoklî latæ sententiæ" [49] "paða izdarîtâ nozieguma fakta dçï vien" [50], saskaòâ ar Kanoniskajâ likumâ noteiktajiem apstâkïiem [51]. Baznîcas nolûks nav tâdçjâdi ierobeþot þçlsirdîbu. Tâ norâda uz nozieguma smagumu, uz zaudçjumu, kas nodarîts nonâvçtajam nevainîgajam cilvçkam, viòa vecâkiem un visai sabiedrîbai un nav labojams.

2273
1930

Katra nevainîga cilvçka neatòemamâs tiesîbas uz dzîvîbu ir pilsoniskâs sabiedrîbas un tâs likumdoðanas sastâvdaïa :


"Sabiedrîbai un valsts iestâdçm ir jâatzîst un jâievçro personas neatòemamâs tiesîbas. Ðîs tiesîbas nav atkarîgas ne no atseviðíiem cilvçkiem, ne no vecâkiem, tâs nav uzkatâmas arî par kâdu piekâpðanos ne no sabiedrîbas, ne no valsts puses: tâs patieðâm pieder cilvçka dabai un nav atdalâmas no personas kâ tâdas, jo cilvçks nâcis pasaulç, pateicoties Radîtâja darbîbai. Ðo pamattiesîbu vidû ir jâizceï ikviena cilvçka tiesîbas uz dzîvîbu un fizisko neaizskaramîbu no tâ ieòemðanas brîþa lîdz pat nâvei." [52]


"Kad valsts likums liedz kâdai cilvçku grupai aizsardzîbu, kas tai likumîgi pienâkas, tad valsts tâdçjâdi noliedz visu pilsoòu vienlîdzîbu likuma priekðâ. Kad valsts neveltî pûles tam, lai tiktu ievçrotas ikviena un - vçl jo vairâk - visneaizsargâtâko cilvçku tiesîbas, tad tiek apdraudçti tiesiskas valsts paði pamati. [..] Cieòa un aizsardzîba, kâda bçrnam pienâkas jau no viòa ieòemðanas brîþa, nosaka to, ka likumâ bûtu jâparedz piemçrots sods pret jebkâdu tîðu viòa tiesîbu pârkâpumu." [53]

2274

Tâ kâ embrijs ir persona kopð savas ieòemðanas brîþa, tad ar viòu ir jâapietas kâ ar jebkuru citu cilvçku, cik vien iespçjams viòu aizsargâjot visâ tâ veselumâ, par viòu rûpçjoties un viòu ârstçjot.


Pirmsdzemdîbu diagnostika ir morâliski pieïaujama, ja "tiek aizsargâta cilvçka embrija un augïa dzîvîba un ja viòð tiek saglabâts neskarts, kâ arî ja tâs mçríis ir embriju saglabât un ârstçt [..]. Tâ ir dziïâ pretrunâ ar morâlisko likumu, ja, atkarîbâ no rezultâta, tâ pieïauj abortu: diagnozes noteikðana [..] nedrîkst tikt pielîdzinâta nâves spriedumam." [54]

2275

"Medicîniska iedarbîba uz cilvçka embriju par likumîgu jâuzskata tikai ar tâdu nosacîjumu, ka tâ saglabâ embriju neskartu un neapdraud viòa dzîvîbu, vai arî nepakïauj to nesamçrîgi lielam riskam, bet gan domâta slimîbas ârstçðanai, viòa veselîbas stâvokïa uzlaboðanai un konkrçtâ augïa izdzîvoðanas nodroðinâðanai." [55]


"Ir amorâli cilvçka embrijus ieòemt ïaunprâtîgai izmantoðanai, piemçram, lai tos lietotu kâ 'bioloìisku materiâlu'." [56]


"Daþi mçìinâjumi iejaukties hromosomâs jeb ìençtiskajâ kodâ nav ârstnieciski, bet gan vçrsti uz to, lai dzemdçtu dzîvas bûtnes, kas bûtu atlasîtas pçc dzimuma vai kâdâm citâm jau iepriekð paredzçtâm îpaðîbâm. Ðâdi mâkslîgi paòçmieni ir pretrunâ ar cilvçka bûtnes personisko cieòu, kâ arî ar tâs neaizskaramîbu un identitâti" [57], kas ir unikâla un neatkârtojama.


Eitanâzija
2276
1503

Cilvçki, kuru dzîvîbas norises ir traucçtas vai novâjinâtas, prasa îpaðu ievçrîbu. Slimniekiem, kâ arî invalîdiem, kuriem ir garîgi vai fiziski traucçjumi, jâsniedz atbalsts, lai viòi varçtu dzîvot, cik vien iespçjams, normâlu dzîvi.

2277

Tieðâ eitanâzija, lai kâda bûtu tâs motivâcija vai lîdzekïi, nozîmç darît galu invalîda, kam ir garîgi vai fiziski traucçjumi, slimnieka vai mirstoða cilvçka dzîvîbai. Tâ ir morâliski nepieòemama.


Tâdçjâdi darbîba vai bezdarbîba, kas pati par sevi vai nodoma dçï izraisa nâvi, lai novçrstu sâpes, ir slepkavîba, kas vçrsta pret cilvçka personas un Dieva, viòa Radîtâja, cieòu. Maldîgs spriedums, kâdu var pieòemt aiz nezinâðanas ( bona fide ), nemaina ðîs nonâvçðanas dabu, tâ vienmçr ir nepieïaujama un noraidâma. [58]

2278
1007

Smagu, bîstamu, ârkârtçju vai sagaidâmajam rezultâtam neatbilstoðu medicînisku procedûru pârtraukðana var bût likumîga. Tâ ir atteikðanâs no "terapeitiskâs forsçðanas". Ðâdâ veidâ nevçlas kâdu nonâvçt; tâ ir samierinâðanâs ar nespçju nâvi novçrst. Lçmums par to ir jâpieòem slimniekam paðam, ja viòð ir kompetents un spçjîgs to izdarît, ja ne, tad tiem, kam uz to ir likumîgas tiesîbas, vienmçr ievçrojot saprâtîgu slimnieka gribu un viòa likumîgâs intereses.

2279

Pat ja tiek uzskatîts, ka sagaidâma tûlîtçja nâve, slimnieka kârtçjais ârstniecîbas kurss likumîgi nav pârtraucams. Nomierinoðu medikamentu lietoðana, lai atvieglotu mirstoðâ cieðanas, pat ja pastâv risks saîsinât viòa dzîvi, var bût morâliski savienojama ar cilvçka cieòu, ja nâve nav gribçta ne kâ mçríis, ne lîdzeklis, bet vienîgi ir paredzama un tiek paciesta kâ nenovçrðama. Slimîbas seku mazinâðana ir izcila nesavtîgas mîlestîbas forma. Ðî iemesla dçï tâ ir atbalstâma.


Paðnâvîba
2280
2258

Ikviens ir atbildîgs par savu dzîvîbu Dieva priekðâ, kurð viòam to dâvâjis. Dievs ir un paliek pilnîgs noteicçjs un Kungs pâr dzîvîbu. Mûsu pienâkums ir pieòemt dzîvîbu ar pateicîbu un sargât to Dievam par godu un mûsu dvçseïu pestîðanai. Mçs esam tikai pârvaldnieki, nevis noteicçji pâr dzîvîbu, kuru Dievs mums uzticçjis. Mçs nevaram ar to rîkoties patvaïîgi.

2281
2212

Paðnâvîba ir pretrunâ ar cilvçka dabisko noslieci saglabât un turpinât savu dzîvîbu. Tâ ir krasâ pretrunâ ar taisnîgu sevis mîlestîbu. Tâpat tâ ievaino tuvâkmîlestîbu, jo netaisnîgi sarauj solidaritâtes saites ar ìimeni, valsti un citâm cilvçku kopîbâm, pret kurâm mums ir pienâkums. Paðnâvîba ir pretrunâ ar mîlestîbu uz dzîvo Dievu.

2282

Ja paðnâvîba ir izdarîta ar nodomu sniegt piemçru, it îpaði jaunieðiem, tad izraisîtais skandâls tâs vainu padara vçl smagâku. Tîða lîdzdalîba paðnâvîbâ ir pretrunâ ar morâlisko likumu.

1735

Smagi psihiski traucçjumi, baþas vai lielas bailes no sagaidâmâ pârbaudîjuma, cieðanâm vai spîdzinâðanas var mazinât paðnâvnieka atbildîbu.

2283
1037

Nedrîkst zaudçt cerîbu, ka cilvçki, kuri beiguði dzîvi paðnâvîbâ, saòems mûþîgo pestîðanu. Dievs var tâdâ ceïâ, kâds vien Viòam zinâms, dot tiem iespçju noþçlot grçkus, lai dvçsele tiktu glâbta. Baznîca lûdzas par tiem, kas paði izdzçsuði savu dzîvîbu.


II. Cilvçku cieòas ievçroðana


Cieòa pret citu cilvçku dvçseli: ieïaunojums
2284
2847

Ieïaunojums ir tâda nostâja vai rîcîba, kas otru pavedina uz ïaunu. Tas, kurð ieïauno, kïûst par sava tuvâkâ kârdinâtâju. Viòð ievaino tikumu un dvçseles godîgumu; viòð var novest savu brâli lîdz garîgajai nâvei. Ieïaunojums ir smaga vaina, ja ar tîðu darbîbu vai nolaidîbu otrs cilvçks tiek pavedinâts uz smagu grçku.

2285
1903

Ieïaunojums îpaði smags ir tad, ja cilvçkiem, kas ieïauno, piemît liela autoritâte un ja vâji ir tie, kas tiek ieïaunoti. Tas lika mûsu Kungam sacît: "Bet kas apgrçcina vienu no ðiem mazajiem, [..] tam bûtu labâk, ka viòam kaklâ piesietu dzirnakmeni un nogremdçtu jûras dziïumos." ( Mt 18, 6) [59] Ieïaunojums ir smags, kad to izraisa tie, kuriem, atbilstoði savai dabai vai pienâkumam, bûtu jâmâca un jâaudzina citi. Jçzus to pârmet rakstu mâcîtâjiem un farizejiem: Viòð salîdzina tos ar vilkiem, kas tçrpuðies jçru âdâ. [60]

2286

Ieïaunojumu var izraisît kâds likums vai sabiedriskâs institûcijas, ieraðas vai uzskati.

1887
2498

Tâdçjâdi ieïauno tie, kuri ievieð tâdus likumus un sabiedriskâs struktûras, kas virza uz tikumîbas samaitâðanu un reliìiskâs dzîves pagrimumu, kâ arî rada "sociâlos apstâkïus, kas tîði vai netîði dara grûtu vai praktiski neiespçjamu normâlu kristîgo dzîvi saskaòâ ar augstâkâ Likumdevçja bauðïiem". [61] Sacîtais attiecas arî uz uzòçmumu vadîtâjiem, kuri pieòem tâdus nolikumus, kas paver ceïus nelikumîgai rîcîbai: uz skolotâjiem, kuri "ieved dusmâs" [62] sev uzticçtos bçrnus, vai uz tiem, kuri, manipulçjot ar sabiedrisko domu, novçrð sabiedrîbu no morâliskajâm vçrtîbâm.

2287

Tie, kuri savâ rîcîbâ esoðo varu izmanto tâ, lai pavedinâtu uz ïaunu rîcîbu, ieïauno citus un ir atbildîgi par tieði vai netieði nodarîto ïaunumu. "Tas ir neiespçjami, ka nenâktu ieïaunojumi; bet bçdas tam, caur kuru tie nâk!" ( Lk 17, 1)


Cieòa pret veselîbu
2288
1503

Dzîvîba un fiziskâ veselîba ir lielas vçrtîbas, kuras Dievs mums uzticçjis. Mums saprâtîgi jârûpçjas par tâm, òemot vçrâ citu cilvçku vajadzîbas un kopçjo labumu.

1509

Rûpes par pilsoòu veselîbu prasa sabiedrîbas palîdzîbu, lai panâktu tâdus dzîves apstâkïus, kas ïautu tiem attîstîties un sasniegt briedumu, - sabiedrîbai jâpalîdz gâdât par uzturu un apìçrbu, dzîvokli, nodroðinât veselîbas aprûpi, pamatizglîtîbu, iekârtoðanu darbâ, sociâlos pabalstus.

2289
364
2113

Ja morâle mâca cienît fizisko dzîvîbu, tad tomçr tâ nepieðíir fiziskajai dzîvîbai absolûtu vçrtîbu. Morâle nostâjas pret neopagânisko mentalitâti, kas veicina miesas kultu, ziedojot miesai visu, pârvçrðot par elkiem fizisko pilnîbu un sasniegumus sportâ. Tâda mentalitâte, kas stiprajiem pieðíir pârâkumu pâr vâjajiem, var novest pie cilvçcisko attiecîbu izkropïoðanas.

2290
1809

Mçrenîbas tikums veicina izvairîðanos no jebkura veida pârmçrîbâm, pârçðanâs, pârlieku lielas alkohola, tabakas un medikamentu lietoðanas. Tie, kas, bûdami alkohola reibuma stâvoklî vai pârmçrîgi mîlot âtrumu, pakïauj briesmâm citus vai sevi paðu uz auto ceïiem, jûrâ vai gaisâ, uzòemas smagu vainu.

2291

Narkotisko vielu lietoðana cilvçka veselîbai un dzîvîbai nodara graujoðus kaitçjumus. Izòemot gadîjumus, kad tâs izmanto tîri ârstnieciskos nolûkos, narkotiku lietoðana ir smaga vaina. Narkotisko vielu raþoðana pagrîdç un tirdzniecîba ar tâm ir noziedzîga darbîba; tâ ir tieða lîdzdalîba ïaunumâ, jo mudina cilvçkus uz darbîbu, kas ir asâ pretrunâ ar morâlisko likumu.


Cieòa pret personu un zinâtniskie pçtîjumi
2292

Zinâtniskie, medicîniskie un psiholoìiskie eksperimenti, kas veikti, izmantojot atseviðías personas vai cilvçku grupas, var veicinât slimnieku izârstçðanu un sabiedrîbas veselîbas stâvokïa uzlaboðanos.

2293
159
1703

Kâ fundamentâlâ, tâ arî pielietojamâ zinâtniskâ pçtniecîba pârliecinoði liecina par cilvçka vadoðo lomu pâr radîbu. Zinâtne un tehnika ir vçrtîgi resursi, ja tâs kalpo cilvçkam un veicina vispusîgu viòa attîstîbu par labu visiem; tomçr tâs nevar bût paðas par sevi cilvçces eksistences un attîstîbas mçríis. Zinâtne un tehnika ir pakârtotas cilvçkam; pateicoties cilvçkam tâs pastâv un attîstâs; tâtad cilvçks un viòa morâliskâs vçrtîbas nosaka to mçríi un ïauj apzinâties zinâtnes un tehnikas iespçju robeþas.

2294
2375

Maldîgs ir uzskats, ka zinâtniskie pçtîjumi un to pielietoðana ir morâliski neitrâli. No otras puses, kritçriji, kas norâda, pa kâdiem ceïiem jâiet zinâtniskajai pçtniecîbai, nav nosakâmi ne pçc vienkârðas tehniskâs efektivitâtes, ne pçc lietderîbas, kuru no tâs gûst viena ïauþu grupa uz citu rçíina, ne arî, kas vçl ïaunâk, valdoðâs ideoloìijas. Zinâtnes un tehnikas bûtîbas nozîmîgums prasa, lai bez jebkâdiem nosacîjumiem tiktu ievçroti morâliskuma pamatkritçriji; tâm jâkalpo cilvçkam, viòa neatòemamajâm tiesîbâm, viòa patiesajam un pilnîgajam labumam saskaòâ ar Dieva nodomu un gribu.

2295
1753

Pçtîjumi un eksperimenti ar cilvçku nevar padarît likumîgu tâdu darbîbu, kas pati par sevi ir pretrunâ ar cilvçka cieòu un morâlisko likumu. Pçtîjumiem pakïauto cilvçku piekriðana, ja tâda tiek dota, ðâdu darbîbu neattaisno. Eksperimentu izdarîðana ar cilvçku nav morâliski pieïaujama tad, ja tiek riskçts ar viòa dzîvîbu vai arî ðîs personas fiziskâ un psihiskâ integritâte tiek pakïauta nesamçrîgam vai nevajadzîgam riskam. Eksperimenti ar cilvçkiem nav savienojami ar personas cieòu, ja vçl piedevâm tie notiek bez attiecîgâ cilvçka vai viòa pilnvaroto personu piekriðanas, kas tiek dota, balstoties uz izsmeïoðu informâciju.

2296
2301

Orgânu pârstâdîðana ir saskaòâ ar morâlisko likumu, ja briesmas un fiziskais un psihiskais risks, kâdam tiek pakïauts donors, ir samçrojams ar labumu, kâds sagaidâms orgâna saòçmçjam. Orgânu dâvâðana pçc nâves ir cçla rîcîba, kas pelnîjusi atzinîbu kâ augstsirdîga solidaritâtes izpausme. Taèu tâ nav morâliski pieïaujama, ja donors vai viòa tuvinieki, kam uz to ir tiesîbas, nav devuði savu nepârprotamo piekriðanu. Bez tam morâliski nepieïaujami ir tieði veicinât kâda cilvçka izkropïoðanu, padarot viòu par invalîdu vai izraisot viòa nâvi, kaut arî tas bûtu darîts nolûkâ paildzinât citu cilvçku dzîvi.


Cieòa pret cilvçka íermeni kâ vienotu veselumu
2297

Cilvçku nolaupîðana un íîlnieku sagûstîðana izplata teroru un ar draudiem izdara neþçlîgu spiedienu uz upuriem. Ðâdas darbîbas ir morâliski nepieïaujamas. Terorisms, kad draud, ievaino un nogalina bez kâdas izðíirîbas, ir dziïâ pretrunâ ar taisnîbu un mîlestîbu. Spîdzinâðanas, kurâs lieto fizisko vai morâlisko vardarbîbu, lai panâktu atzîðanos, sodîtu vainîgos, iebaidîtu pretiniekus, apmierinâtu naidu, ir pretrunâ ar godbijîbu pret personu un cilvçka cieòu. Amputâcijas, sakropïojumi vai sterilizâcijas, kas nenotiek tîri ârstnieciskos nolûkos un kas tieði un tîði izdarîtas nevainîgiem cilvçkiem, ir pretrunâ ar morâlisko likumu. [63]

2298
2267

Aizgâjuðajos laikos bija likumîgi valdnieki, kuri parasti lietoja neþçlîgus paòçmienus, lai uzturçtu likumîbu un kârtîbu. Tas bieþi vien norisinâjâs bez iebildumiem no Baznîcas ganîtâju puses, kuri arî paði savos tribunâlos vadîjâs pçc romieðu tiesîbâm par spîdzinâðanu. Lîdztekus ðiem noþçlojamajiem faktiem Baznîca vienmçr ir mâcîjusi pienâkumu bût iecietîgiem un þçlsirdîgiem; garîgâs kârtas pârstâvjiem tâ aizliegusi asinsizlieðanu. Mûsdienâs ir kïuvis skaidrs, ka ðî neþçlîgâ prakse sabiedriskajai kârtîbai nav bijusi vajadzîga un ir pretrunâ ar cilvçka likumîgajâm tiesîbâm. Gluþi pretçji, tâ noved visdziïâkajâ pagrimumâ. Ir jâdara viss, lai ðâdas metodes tiktu izskaustas pavisam. Ir jâlûdzas par upuriem un viòu bendçm.


Cieòa pret miruðajiem
2299
1525

Mirstoðajiem jâveltî pienâcîgâ uzmanîba un aprûpe, kas palîdz tiem nodzîvot pçdçjos brîþus cieòâ un mierâ. Tuvinieki tiem palîdzçs ar lûgðanâm. Viòi rûpçsies par to, lai slimnieki laikus saòemtu sakramentus, kas viòus sagatavo sastapties ar dzîvo Dievu.

2300
1681,1690

Pret miruðâ íermeni jâizturas ar cieòu un mîlestîbu ticîbâ un cerîbâ uz augðâmcelðanos. Miruðo apbedîðana ir þçlsirdîbas darbs, kas pienâkas miesai [64] ; ar to pagodinâm Dieva bçrnus, kuru íermenis ir Svçtâ Gara mâjoklis.

2301
2296

Lîíu sekcija un izpçte var bût morâliski pieïaujama likumîgas izmeklçðanas un zinâtniskâs pçtniecîbas nolûkos. Bût par orgânu donoru bez atlîdzîbas pçc nâves iestâðanâs ir likumîgi un var bût slavçjami.


Baznîca pieïauj kremâciju tâdâ gadîjumâ, ja tâ nav neticîbas uz miesas augðâmcelðanos izpausme. [65]


III. Miera nosargâðana


Miers
2302
1765

Mûsu Kungs, atgâdinâdams bausli: "Tev nebûs nokaut" ( Mt 5, 21), prasa sirds mieru un kâ amorâlu parâdîbu nosoda slepkavnieciskas dusmas un naidu:


Dusmas ir vçlme atriebties. "Vçlçties atriebîbu, lai nodarîtu ïaunu tam, kuram pienâkas sods, ir nelikumîgi"; taèu ir slavçjami uzlikt izlîdzinâðanas sodu, lai "labotu netikumu un uzturçtu taisnîbu". [66] Ja dusmas noved lîdz vçlmei kâdu nogalinât vai nopietni ievainot, tad tas ir smags noziegums pret mîlestîbu; tâdas dusmas ir nâvîgs grçks. Kungs saka: "Ikviens, kas dusmojas uz savu brâli, ir nododams tiesai." ( Mt 5, 22)

2303
1933,2094

Tîðs naids ir pretrunâ ar mîlestîbu. Naids pret savu tuvâko ir grçks, kad cilvçks ar nolûku vçl tam ïaunu. Naids pret tuvâko ir smags grçks, ja apzinâti vçlam viòam kaut ko ïoti ïaunu. "Bet es jums saku: Mîliet savus ienaidniekus un lûdzieties par tiem, kas jûs vajâ, lai jûs bûtu jûsu Tçva bçrni, kurð ir debesîs..." ( Mt 5, 44-45)

2304
1909
1807

Cieòa pret cilvçka dzîvîbu un tâs attîstîba prasa mieru. Miers - tas nenozîmç vienîgi to, ka nenotiek karð, un tas neaprobeþojas ar lîdzsvara nodroðinâðanu starp pretinieku spçkiem. Miers virs zemes nevar iestâties bez personiskâ îpaðuma aizsardzîbas, brîvas saskarsmes starp cilvçkiem, cieòas pret personu un tautu, bez neatlaidîgas brâlîbas îstenoðanas. Miers ir "mierîga kârtîba". [67] Tas ir "taisnîbas darbs" ( Is 32, 17) un mîlestîbas rezultâts. [68]

2305
1468

Miers virs zemes ir Kristus miera attçls un auglis, jo Viòð ir mesiâniskâ "miera Valdnieks" ( Is 9, 5). Izlejot asinis uz krusta, Viòð sevî iznîcinâja naidu [69] un cilvçkus samierinâja ar Dievu, un savu Baznîcu padarîja par cilvçku cilts vienîbas un tâs vienotîbas ar Dievu sakramentu. [70] "Jo Viòð ir mûsu miers." ( Ef 2, 14) Kristus pasludina: "Svçtîgi miera nesçji." ( Mt 5, 9)

2306
2267

Tie, kas atsakâs no vardarbîbas un asinsizlieðanas un cilvçktiesîbu aizstâvçðanai pielieto tâdus lîdzekïus, kas pieejami arî visvâjâkajiem, liecina par evaòìçlisko mîlestîbu, ja viòu rîcîba nekaitç citu cilvçku un sabiedrîbas tiesîbâm un pienâkumiem. Tie likumîgi apstiprina to, cik nopietnas ir fiziskâs un morâliskâs briesmas, kâdâm cilvçki tiek pakïauti, ja tiek lietota vardarbîba, kas sçj postu un nes nâvi. [71]


Novçrst karu
2307

Piektais bauslis aizliedz tîðu cilvçka dzîvîbas iznîcinâðanu. Baznîca, tâ ïaunuma un netaisnîbas dçï, ko katrs karð nes sev lîdzi, neatlaidîgi mudina ikvienu lûgties un rîkoties tâ, lai Dieva labestîba atbrîvotu mûs no izsenâs kara verdzîbas. [72]

2308

Ikvienam pilsonim un valdniekam ir pienâkums rîkoties tâ, lai izvairîtos no kara.

2266

"Taèu, kamçr pastâvçs kara izcelðanâs briesmas, kamçr nebûs kompetentas starptautiskas autoritâtes, kuras rîcîbâ ir pietiekams spçks, tikmçr valdîbâm, kas izsmçluðas visas iespçjas noregulçt konfliktu miermîlîgâ ceïâ, nav liedzamas likumîgâs tiesîbas uz aizstâvçðanos." [73]

2309
2243

Visi strikti noteiktie likumîgas militârâs aizstâvçðanâs nosacîjumi ir nopietni jâizskata. Tâds lçmums ir ïoti nopietns, tas jâpakârto stingriem morâliskâs likumîbas noteikumiem. Nepiecieðams, lai vienlaicîgi izpildîtos ðâdi nosacîjumi:


- agresora nodarîtie zaudçjumi nâcijai vai nâciju kopienai ir ilgstoði, smagi un nenovçrðami;


- visi citi lîdzekïi darît tam galu ir izrâdîjuðies neiespçjami vai neefektîvi;


- pastâv nepiecieðamie apstâkïi, lai panâktu veiksmîgu rezultâtu;


- ieroèu lietoðana neizraisa ïaunumu un nekârtîbas, kas lielâkas par likvidçjamo ïaunumu. Mûsdienu iznîcinâðanas lîdzekïu jauda nopietni ietekmç ðî nosacîjuma izvçrtçðanu.


Visi ðie nosacîjumi ir tradicionâlie tâ saucamâ "taisnîgâ kara" elementi.

1897

Izvçrtçt ðos morâliskâs likumîbas nosacîjumus ar gudrîbu un piesardzîbu pienâkas amatpersonâm, kas ir atbildîgas par kopçjo labumu.

2310

Ðâdâ gadîjumâ varas iestâdçm ir tiesîbas, un tas ir viòu uzdevums, dot pilsoòiem nepiecieðamo pavçli izpildît nâcijas aizsardzîbas pienâkumu.

2239,1909

Tie, kas kalpo tçvijai kâ militârpersonas, kalpo tautu droðîbai un brîvîbai. Ja savu pienâkumu viòi izpilda godprâtîgi, tad tâdçjâdi sniedz lielu ieguldîjumu kopçjam labumam un miera uzturçðanai. [74]

2311
1782,1790

Varasiestâdçm godprâtîgi jâatrisina tie gadîjumi, kad kâds no cilvçkiem, vadoties pçc savas sirdsapziòas, atsakâs lietot ieroèus, neatsacîdamies cilvçces kopienai pakalpojumu sniegt citâ veidâ. [75]

2312

Baznîca un cilvçka saprâts pasludina, ka militâro konfliktu laikâ morâliskais likums paliek spçkâ. "Ja, par nelaimi, karð ir jau izcçlies, tad tas nenozîmç, ka viss ir atïauts karojoðo puðu starpâ." [76]


Pret karadarbîbâ neiesaistîtajiem, ievainotajiem karavîriem un gûstekòiem ir jâievçro cieòa un ar viòiem jâapietas cilvçcîgi.

2313
2242

Pret cilvçku tiesîbam un to vispârîgajiem principiem tîði vçrstas darbîbas, kâ arî pavçles, kas tos pârkâpj, ir noziegumi. Akla pakïauðanâs tâdâm pavçlçm nav pietiekama, lai to izpildîtâji bûtu attaisnojami. Tâdçjâdi tautas, nâcijas vai etniskas minoritâtes iznîcinâðana ir nosodâma kâ nâvîgs grçks. Pretoties pavçlei izdarît "genocîdu" ir morâlisks pienâkums.

2314

"Ikviena karadarbîba, kas bez kâdas izðíirîbas vçrsta uz veselu pilsçtu vai plaðu apgabalu iznîcinâðanu kopâ ar to iedzîvotâjiem, ir noziegums pret Dievu un pret cilvçku un tas ir stingri un bez svârstîðanâs nosodâms." [77] Modernâ kara briesmas slçpjas tajâ, ka iespçja izdarît ðâda veida noziegumus var tikt dota tiem, kuru rîcîbâ ir zinâtniski ieroèi, it îpaði kodolieroèi, bioloìiskie un íîmiskie ieroèi.

2315

Ieroèu uzkrâðana daudziem ðíiet kâ paradoksâls lîdzeklis, lai potenciâlos pretiniekus pârliecinâtu atteikties no kara. Viòi saskata tajâ visietekmîgâko lîdzekli, kas spçj nodroðinât mieru starp nâcijâm. Taèu ðâdam lîdzeklim, no morâliskâ viedokïa raugoties, var nopietni iebilst. Bruòoðanâs sacensîba mieru nenodroðina. Tâ ne tikai neizslçdz kara cçloòus, bet kritiskâ brîdî var tos pat pastiprinât. Milzîgu bagâtîbu izðíieðana arvien jaunu ieroèu raþoðanâ neïauj sniegt palîdzîbu trûcîgajiem iedzîvotâjiem [78], kavç tautu attîstîbu. Pârapbruòoðanâs vairo konfliktu izcelðanâs iemeslu un palielina to izplatîðanâs briesmas.

2316
1906

Ieroèu raþoðana un tirdzniecîba ar tiem kaitç nâciju un visas starptautiskâs sabiedrîbas kopçjam labumam. Tâdçï amatpersonâm ir tiesîbas un pienâkums to reglamentçt. Îslaicîga privâtu vai sabiedrisku intereðu apmierinâðana nevar padarît par likumîgiem pasâkumus, kas izraisa vardarbîbu un konfliktus starp nâcijâm un kas grauj starptautisko juridisko kârtîbu.

2317
1938,2538
1941

Nodarîtâs netaisnîbas, pârâk krasa ekonomiskâ un sociâlâ nevienlîdzîba, nenovîdîba, neuzticîba un augstprâtîba, kas sagandç attiecîbas starp cilvçkiem un nâcijâm, nemitîgi apdraud mieru un izraisa karus. Viss, kas tiek darîts, lai pârvarçtu ðîs nekârtîbas, veicina miera uzturçðanu un kara novçrðanu:


"Cilvçka grçcîguma dçï kara draudi pastâv, un tie pastâvçs lîdz pat Kristus otrreizçjai atnâkðanai. Bet kad cilvçki, vienoti mîlestîbâ, pârvar grçku, tad viòi pârvar arî varmâcîbu, lîdz bûs piepildîjuðies vârdi: 'Tad [..] [viòi] pârkals savus zobenus par lemeðiem un savus ðíçpus par sirpjiem. Tauta pret tautu vairs nepacels zobenu, nedz arî mâcîsies karot.' ( Is 2, 4)" [79]


Kopsavilkums

2318

"[..] [Dieva] rokâs ir ikvienas dzîvas bûtnes dvçsele un ikviena cilvçka miesas gars." ( Îj 12, 10)

2319

Ikviena cilvçka dzîvîba no ieòemðanas brîþa lîdz pat nâvei, ir svçta, jo dzîvais un svçtais Dievs cilvçku vçlçjies viòa paða dçï un pçc sava attçla un lîdzîbas.

2320

Cilvçka noslepkavoðana ir krasâ pretrunâ ar personas cieòu un Radîtâja svçtumu.

2321

Slepkavîbas aizliegums neatceï tiesîbas padarît agresoru nekaitîgu. Likumîga aizstâvçðanâs - tas ir nopietns pienâkums tiem, kas ir atbildîgi par citu cilvçku dzîvîbu un kopçjo labumu.

2322

No savas ieòemðanas brîþa bçrnam ir tiesîbas uz dzîvîbu. Tieðs aborts, tas ir, - brîvprâtîgi izdarîts kâ mçríis vai kâ lîdzeklis, ir "kauna darbs" [80], smags morâliskâ likuma pârkâpums. Baznîca ðo noziegumu pret cilvçka dzîvîbu soda ar kanonisko ekskomunikâcijas sodu.

2323

Tâ kâ ar embriju jâapietas kâ ar personu jau kopð tâ ieòemðanas brîþa, tad viòð ir jâaizstâv visâ savâ cilvçciskajâ veselumâ, par viòu jârûpçjas un viòu jâârstç kâ jebkuru citu cilvçku.

2324

Tîða eitanâzija, lai kâdâ formâ tâ arî nebûtu izdarîta un lai kâda arî nebûtu tâs motivâcija, ir slepkavîba. Tâ ir krasâ pretrunâ ar cilvçka cieòu un respektu pret dzîvo Dievu, viòa Radîtâju.

2325

Paðnâvîba ir smags pârkâpums pret taisnîbu, cerîbu un mîlestîbu. To aizliedz piektais bauslis.

2326

Ieïaunojums ir smaga vaina, kad ar rîcîbu vai bezdarbîbu citi cilvçki tiek tîði pavedinâti uz smagu grçku.

2327

Ïaunuma un netaisnîbas dçï, ko izraisa ikviens karð, mums saprâta robeþâs jâdara viss iespçjamais, lai to novçrstu. Baznîca lûdzas: "No mçra, bada un kara atpestî mûs, Kungs!"

2328

Baznîca un cilvçka saprâts pasludina morâlisko likumu par spçkâ esoðu arî bruòotu konfliktu laikâ. Darbîbas, kas tîði pârkâpj cilvçktiesîbas un to vispârçjos principus, ir noziegumi.

2329

Bruòoðanâs sacensîba ir ârkârtîgi dziïa cilvçces brûce; tâ nodara nepieòemamu zaudçjumu nabadzîgajiem cilvçkiem. [81]

2330

"Svçtîgi miera nesçji, jo viòus sauks par Dieva bçrniem." ( Mt 5, 9)


6. artikuls. Sestais bauslis


"Tev nebûs laulîbu pârkâpt." ( Izc 20, 14) [82]


"Jûs esat dzirdçjuði, ka ir teikts: Tev nebûs laulîbu pârkâpt. Bet es jums saku: Ikviens, kas skatâs uz sievieti, to iekârodams, jau ir pârkâpis laulîbu savâ sirdî." ( Mt 5, 27-28)


369,373

I. "Par vîrieti un sievieti Viòð tos radîja..."

2331
1604

"Dievs ir mîlestîba, un pats sevî Viòð dzîvo personiskâ un noslçpumainâ mîlestîbas vienîbâ. Pçc sava attçla radîdams vîrieða un sievietes cilvçcisko dabu [..], Dievs ielika tajâ aicinâjumu un tâtad attiecîgi arî spçju un atbildîbu mîlçt un dzîvot vienîbâ." [83]


"Un Dievs radîja cilvçku pçc sava attçla [..], par vîrieti un sievieti Viòð tos radîja..." ( Rad 1, 27); "Audziet un vairojieties!" ( Rad 1, 28); "Tai dienâ, kad Dievs radîja cilvçku, pçc Dieva lîdzîbas Viòð to radîja, par vîrieti un sievieti Viòð tos radîja un svçtîja tos, un nosauca viòus cilvçka vârdâ viòu radîðanas dienâ." ( Rad 5, 1-2)

2332
362

Seksualitâte ietekmç visas cilvçka personas dimensijas miesas un dvçseles vienîbâ. Îpaði tâ skar jûtu dzîvi, spçju mîlçt un nodot dzîvîbu tâlâk, bet vispârîgâkâ veidâ - spçju dibinât vienotîbas saikni ar otru cilvçku.

2333
1603

Abiem - gan vîrietim, gan sievietei - pienâkas atzît un pieòemt savu dzimuma identitâti. Fiziskâ, morâliskâ un garîgâ atðíirîba un savstarpçji papildinoðais raksturs kalpo laulîbas labumiem un ìimenes dzîves uzplaukumam. Laulâto pâru saskaòa un saskaòa sabiedrîbâ daïçji atkarîga no veida, kâdâ tiek îstenots dzîvç dzimumu savstarpçji papildinoðais raksturs, nepiecieðamîba vienam pçc otra un savstarpçjâ izpalîdzîba.

2334
357

"Radîdams cilvçku 'par vîrieti un sievieti', Dievs pieðíir vîrietim un sievietei vienlîdzîgu personisko cieòu." [84] "Cilvçks ir persona: gan vîrietis, gan sieviete - abi ir radîti pçc Dieva, ar kuru var stâties savstarpçjâs personiskâs attiecîbâs, lîdzîbas un attçla." [85]

2335
2205

Abi dzimumi ar vienlîdzîgu cieòu, kaut arî atðíirîgâ veidâ, ir Dieva varenîbas un maiguma attçls. Vîrieða un sievietes vienîba laulîbâ ir veids, kâdâ atdarinât miesâ Radîtâja devîgumu un auglîgumu: " Tâdçï vîrs atstâs savu tçvu un mâti un saistîsies ar savu sievu, un viòi bûs viena miesa." ( Rad 2, 24) No ðîs savienîbas rodas visas cilvçku paaudzes. [86]

2336
1614

Jçzus ir nâcis, lai atjaunotu radîbu tâs sâkotnçjâ ðíîstîbâ. Dieva nodomu Viòð stingri izskaidro Kalna sprediíî: "Jûs esat dzirdçjuði, ka ir teikts: Tev nebûs laulîbu pârkâpt. Bet es jums saku: Ikviens, kas skatâs uz sievieti, to iekârodams, jau ir pârkâpis laulîbu savâ sirdî." ( Mt 5, 27-28) Cilvçks nedrîkst izðíirt to, ko savienojis Dievs. [87]


Baznîcas Tradîcija sesto bausli sapratusi kâ tâdu, kas aptver visu cilvçka seksualitâti kopumâ.


II. Aicinâjums uz ðíîstîbu

2337
2520,2349

Ðíîstîba nozîmç to, ka seksualitâte ir visâ pilnîbâ integrçta personâ un tâdçjâdi ir sasniegta cilvçka kâ miesîgas un garîgas bûtnes iekðçjâ vienîba. Seksualitâte, kurâ izpauþas tas, ka cilvçks pieder pie íermeniskâs un bioloìiskâs pasaules, kïûst personiska un patiesi cilvçciska tad, kad tâ ir iekïauta vienas personas attiecîbâs ar otru - vîrietim un sievietei sevi dâvâjot savstarpçjâ, pilnîgâ un laikâ neierobeþotâ atdevç.


Tâtad ðíîstîbas tikums ietver personu visâ tâs veselumâ un sevis dâvâðanu visâ pilnîbâ.


Personas integritâte
2338

Ðíîsta persona saglabâ nedalîtus sevî ieliktos dzîvîbas un mîlestîbas spçkus. Ðî nesadalîtîba nodroðina personas vienîbu, tâ pretojas jebkâdai uzvedîbai, kas varçtu to ievainot. Tâ necieð ne divkosîgu dzîvi, ne divdomîgas runas. [88]

2339
1767

Ðíîstîba prasa apgût prasmi valdît pâr sevi, kas ir cilvçka brîvîbas audzinâðana. Izvçle ir skaidra: vai nu cilvçks valda pâr savâm kaislîbâm un iemanto mieru, vai arî ïauj tâm pakïaut sevi paðu verdzîbâ un kïûst nelaimîgs. [89] "Tâtad cilvçka cieòa prasa, lai viòð rîkotos saskaòâ ar apzinîgu un brîvu izvçli, proti, personiskas pârliecîbas vadîts un apgaismots, nevis aiz akla iekðçja impulsa vai ârçjâs ietekmes rezultâtâ. Tâdu patiesu cieòu cilvçks sasniedz tad, kad, atbrîvojoties no jebkâda kaislîbu gûsta, viòð tiecas pçc sava mçría, brîvi izvçloties labo, un prasmîgi rod sev piemçrotus un iedarbîgus lîdzekïus tâ sasniegðanai." [90]

2340
2015

Ja cilvçks vçlas palikt uzticîgs saviem Kristîbas solîjumiem un pretoties kârdinâðanâm, viòam jâlieto pienâcîgi lîdzekïi : jâiepazîst sevi, jâpraktizç apstâkïiem piemçrota askçze, jâpilda Dieva bauðïi, jâliek lietâ morâliskie tikumi un jâpaliek uzticîgam lûgðanai. "Ðíîstîba mûs sakopo; pateicoties tai, mçs atgûstam iekðçjo vienîbu, kuru bijâm zaudçjuði, sevi izkaisot." [91]

2341
1809

Ðíîstîbas tikums ir atkarîgs no kardinâlâ mçrenîbas tikuma, kas tiecas pçc tâ, lai pakïautu saprâtam cilvçka jutekliskâs kaislîbas un vçlmes.

2342
407

Lai valdîtu pâr sevi, nepiecieðams ilgs un neatlaidîgs darbs. Nekad to nevarçs uzskatît par pilnîgi sasniegtu. Jebkurâ vecuma posmâ nepiecieðams, lai cilvçks atkal no jauna tam veltîtu pûles. [92] Noteiktos dzîves periodos - seviðíi tad, kad veidojas personîba, - bçrnîbâ un pusaudþa gados - var bût nepiecieðama îpaða piepûle.

2343
2223

Ðíîstîba ir pakïauta attîstîbas likumiem. Tâs attîstîbas gaita noris pakâpeniski, to iezîmç nepilnîbas un pârâk bieþi - grçks. Ðíîsts un tikumisks cilvçks "dienu no dienas veido sevi, vairâkkârtîgi un brîvi izdarot izvçli: tâ viòð iepazîst, mîl un dara morâliski labo saskaòâ ar savas attîstîbas pakâpi". [93]

2344
2525

Ðíîstîba - tâs visaugstâkajâ pakâpç - ir personisks uzdevums, tâ ietver sevî arî kultûras lîmeòa celðanu, jo, patieðâm, "ir redzams, ka personas uzplaukums ir atkarîgs no sabiedrîbas attîstîbas un - otrâdi". [94] Ðíîstîba var pastâvçt tur, kur tiek ievçrotas personas tiesîbas, it îpaði tiesîbas saòemt informâciju un audzinâðanu, kas ciena cilvçka dzîves morâlisko un garîgo dimensiju.

2345
1810

Ðíîstîba ir morâlisks tikums. Tâ ir arî Dieva dâvana, þçlastîba, garîgâ darba auglis. [95] Tam, kurð ar Kristîbas ûdeni piedzimis jaunai dzîvei, Svçtais Gars pieðíir spçju sekot Kristum Viòa ðíîstîbâ. [96]


Dâvât sevi visâ pilnîbâ
2346
1827
210

Mîlestîba ir visu tikumu forma. Tâs ietekmç ðíîstîba audzina personu sevis atdevei. Cilvçkam jâvalda pâr sevi, lai spçtu sevi dâvât. Cilvçks, kas dzîvo ðíîstu dzîvi, liecina savam tuvâkajam par Dieva uzticîbu un maigumu.

2347
374

Ðíîstîbas tikums uzplaukst draudzîbâ. Mâceklim tâ norâda, kâ sekot un lîdzinâties Tam, kurð mûs izvçlçjies par saviem draugiem [97], dâvâjis mums sevi pilnîbâ un darîjis mûs par savas dieviðíâs dabas lîdzdalîbniekiem. Ðíîstîba ir nemirstîbas apsolîjums.


Îpaðâ veidâ ðíîstîba izpauþas draudzîbâ pret tuvâko. Draudzîba, vai tâ bûtu starp viena un tâ paða dzimuma, vai arî starp pretçja dzimuma personâm, ir liels labums visiem. Tâ ved pie garîgâs kopîbas.


Daþâdie ðíîstîbas veidi
2348

Ikviens kristîts cilvçks ir aicinâts uz ðíîstîbu. Kristietis ir ietçrpies Kristû [98], kurð ir ikkatras ðíîstîbas piemçrs. Visi, kas tic Kristum, tiek aicinâti dzîvot ðíîstu dzîvi, atbilstoði savam dzîves stâvoklim. Kristîbas brîdî kristietis ir apòçmies savu jûtu dzîvi vadît saskaòâ ar ðíîstîbu.

2349
1620

"Cilvçkiem ir jâievçro ðíîstîba, kas atbilst viòu dzîves stâvoklim. Vieni ðíîstîbu dzîvos jaunavîbâ vai Dievam veltîtâ celibâtâ, kas ir izcils veids, kâ vieglâk ar nedalîtu sirdi sevi visu veltît Dievam. Citi, turpretim, to dzîvo tâdâ veidâ, kâdâ to visiem nosaka morâliskais likums un atkarîbâ no tâ, vai viòi ir precçjuðies vai ne." [99] Laulâtie tiek aicinâti dzîvot laulâto ðíîstîbu; citi ðíîstîbu praktizç, ievçrojot atturîbu:


"Tâtad mçs mâcâm, ka ðíîstîbas tikums izpauþas trijos veidos: kâ laulâto ðíîstîba, otrs - atraitnîbas ðíîstîba, treðais - jaunavîbas ðíîstîba; mçs taèu necildinâm vienu tâ, ka izslçgtu pârçjos. [..] Tajâ slçpjas Baznîcas noteiktâs kârtîbas bagâtîba." [100]

2350
1632

Saderinâtie tiek aicinâti ðíîstîbu dzîvot atturîbâ. Tas ir pârbaudîjums, kura rezultâtâ viòi mâcîsies izturçties viens pret otru ar cieòu, dzîvot uzticîbâ un cerîbâ saòemt vienam otru no Dieva. Lîdz laulîbâm viòi atturçsies no tâm maiguma izpausmçm, kas piedien tikai laulîbas dzîvei. Viòi palîdzçs viens otram augt ðíîstîbâ.


Pârkâpumi pret ðíîstîbu
2351

Izvirtîba ir neapvaldîta kâre pçc seksuâlâs baudas vai pârmçrîga nodoðanâs tai. Seksuâlâ bauda neatbilst morâliskajai kârtîbai, ja tâ tiek meklçta tikai sevis dçï, to nesaistot ar dzîvîbas tâlâknodoðanas un laulâto savienîbas mçríiem.

2352

Ar masturbâciju ir jâsaprot tîða dzimumorgânu kairinâðana, lai gûtu seksuâlo baudu. "Gan Baznîcas maìistçrijs, vadoties no nemainîgas tradîcijas, gan arî ticîgo morâliskâs jûtas bez svârstîðanâs apstiprina, ka masturbâcija ir rîcîba, kas pçc savas bûtîbas ir nopietnâ pretrunâ ar morâlisko kârtîbu." "Lai arî kâdi nebûtu ðâdas rîcîbas motîvi, dzimumorgânu izmantoðana ârpus normâlâm attiecîbâm laulîbâ ir pretrunâ ar to jçgu." Seksuâlâ bauda tad tiek meklçta ârpus tâm seksuâlajâm attiecîbâm, "kuras pieprasa morâliskâ kârtîba un kuras pilnîgâ nozîmç un patiesas mîlestîbas ietvaros îsteno savstarpçjo atdevi un cilvçka dzîvîbas tâlâknodoðanu". [101]

1735

Lai taisnîgi spriestu par konkrçtu cilvçku morâlisko atbildîbu un lai veiktu pastorâlo darbîbu, jâòem vçrâ vçl nenobriedusî jûtu dzîve, iegûto ieradumu spçks, baþas vai citi psihiskie un sociâlie faktori, kas mazina vai gandrîz atceï morâlisko vainu.

2353

Ârlaulîbu dzimumsakari ir vîrieða un sievietes, kurus nevieno laulîba, fiziska savienoðanâs. Tas ir rupjð pârkâpums pret personas cieòu un cilvçka seksualitâti, kas ir dabiski pakârtota laulâto labumam un bçrnu dzemdçðanai un audzinâðanai. Bez tam, tas ir smags ieïaunojums, ja ir saistîts ar jaunieðu samaitâðanu.

2354
2523

Pornogrâfija ir îstu vai simulçtu dzimumaktu atrauðana no partneru tuvîbas, lai tîði izrâdîtu tos citâm personâm. Tâ ievaino ðíîstîbu, izkropïo dzimumakta dabu, kurâ laulâtie dâvâ sevi viens otram dziïâ tuvîbâ. Tâ smagi aizskar to cilvçku cieòu, kas tai nododas (aktieri, izplatîtâji, publika), jo katrs no tiem kïûst otram cilvçkam par objektu, kas sniedz primitîvu baudu un nelikumîgu peïòu. Pornogrâfija viòus ieved izdomâtas pasaules ilûzijâ. Tâ ir smags grçks. Valsts varas iestâdes nedrîkst pieïaut pornogrâfisko materiâlu raþoðanu un izplatîðanu.

2355
1735

Prostitûcija iedragâ tâs personas cieòu, kas tiek pazemota, pârdodot savu íermeni un kïûstot par rîku seksuâlâs baudas iegûðanai. Tas, kurð maksâ, smagi grçko pats pret sevi: viòð sagrauj ðíîstîbu, kuru ievçrot tam ir uzlikusi Kristîba, un apgâna savu íermeni, Svçtâ Gara templi. [102] Prostitûcija ir sociâls posts. Parasti tas skar sievietes, taèu arî vîrieðus, bçrnus vai pusaudþus (abos pçdçjos gadîjumos vainu dubulto radîtais ieïaunojums). Kaut arî nodoties prostitûcijai vienmçr ir smags grçks, nabadzîba, ðantâþa un sociâlais spiediens atbildîbu par ðo grçku var mazinât.

2356
2297
1756
2388

Izvaroðana ir varmâcîga ielauðanâs kâdas personas dzimumdzîvç. Tâ ir apvainojums taisnîbai un mîlestîbai. Izvaroðana rupji pârkâpj cilvçka tiesîbas uz cieòu, brîvîbu, fizisko un morâlisko neaizskaramîbu. Tâ upurim nodara smagu kaitçjumu, kas var ietekmçt visu viòa turpmâko dzîvi. Pçc savas bûtîbas un jebkurâ gadîjumâ tâ ir ïauna rîcîba. Vçl jo smagâks noziegums ir bçrnu izvaroðana, ko veic tuvinieki vai audzinâtâji, kam ðie bçrni ir uzticçti.


Ðíîstîba un homoseksuâlisms
2357
2333

Homoseksuâlisms ir attiecîbas starp vîrieðiem vai sievietçm, kas dzimumtieksmi izjût vienîgi vai pârsvarâ pret sava dzimuma personâm. Laika gaitâ un atðíirîgâs kultûrvidçs tâ izpausmes formas ir ïoti daþâdas. Homoseksuâlisma psihiskâ izcelsme lielâkoties vçl nav izskaidrota. Baznîcas Tradîcija, balstîdamâs uz Svçtajiem Rakstiem, kas homoseksuâlismu râda kâ smagu izvirtîbu [103], vienmçr sludinâjusi, ka "homoseksuâlâs darbîbas pçc savas bûtîbas ir pretrunâ ar morâlisko kârtîbu" [104]. Tâs ir pretrunâ ar dabisko likumu. Tâs dzimumaktâ izslçdz dzîvîbas dâvâðanu. Tâs nenosaka patiesa jûtu un dzimumdzîves savstarpçji papildinoðâ daþâdîba. Nekâdâ gadîjumâ tâs nevar atzît par labâm.

2358

Ir diezgan daudz vîrieðu un sievieðu, kuros dziïi iesakòojusies tendence uz homoseksuâlismu. Ðî tieksme, kas pçc savas bûtîbas ir pretrunâ ar morâlisko kârtîbu, lielâkajai daïai no tiem ir pârbaudîjums. Pret viòiem jâizturas ar cieòu, lîdzjûtîbu un iejûtîbu. Jâizvairâs no jebkâdâm netaisnîgas diskriminâcijas izpausmçm attiecîbâ pret ðiem cilvçkiem. Viòi tiek aicinâti izpildît savâ dzîvç Dieva gribu un, ja viòi ir kristieði, pievienot Pestîtâja upurim uz krusta grûtîbas, ar kurâm tiem nâkas sastapties savâ dzîvç.

2359
2347

Cilvçki, kam ir nosliece uz homoseksuâlismu, tiek aicinâti uz ðíîstîbu. Pateicoties paðsavaldîðanâs tikumam, kas audzina iekðçjo brîvîbu, reizçm - ar nesavtîgas draudzîbas palîdzîbu, ar lûgðanu un sakramentâlo þçlastîbu - ðie cilvçki var un tiem vajadzîgs pakâpeniski un apòçmîgi tuvoties kristîgajai pilnîbai.


III. Laulâto mîlestîba

2360
1601

Seksualitâte ir pakârtota vîra un sievas mîlestîbai laulîbas dzîvç. Laulâto fiziskâ tuvîba laulîbâ kïûst par zîmi un íîlu garîgajai vienîbai. Laulîbas saites, kas vieno kristieðus, tiek svçtîtas ar sakramentu.

2361
1643,2332

"Seksualitâte [..], ar kuru vîrs un sieva dâvâ sevi viens otram, rîkojoties tâ, kâ tas notiek un pienâkas vienîgi laulîbas dzîvç, nav kaut kas tîri bioloìisks, bet skar cilvçka personas visdziïâko bûtîbu. Seksualitâte patiesi cilvçciski tiek îstenota tikai tad, ja tâ ir vîra un sievas mîlestîbas neatòemama sastâvdaïa, mîlestîbas, kuras spçkâ tie viens ar otru noslçdz neðíiramu lîgumu, kas ilgst lîdz pat nâvei" [105] :

1611

"Tobijs piecçlâs no gultas un sacîja [..] [Sârai]: 'Celies, mâsa! Lûgsimies un pazemîgi prasîsim mûsu Kungam þçlastîbu, lai Viòð mums parâda savu þçlsirdîbu un mums dâvâ veselîbu.' Un viòa piecçlâs, un viòi uzsâka lûgðanu un lûdzâs, lai Kungs viòiem dotu veselîbu. Un viòi uzsâka lûgðanu, sacîdami: 'Tu esi svçtîts, mûsu tçvu Dievs [..]. Tu radîji Âdamu un devi viòam Ievu kâ palîgu un balstu, un no abiem ir cçlusies cilvçku cilts. Un Tu sacîji, ka nav labi cilvçkam bût vienam: Es izveidoðu palîgu, kas viòam bûs lîdzîgs. Un tagad nevis baudkâres dçï es òemu savu mâsu, bet aiz patiesas sirds daru to. Apþçlojies, lûdzu, par mani un viòu, lai mçs veseli nodzîvotu kopâ lîdz vecumdienâm!' Un viòi sacîja: 'Amen, amen!' Un apgûlâs uz nakti." ( Tob 8, 4-9)

2362

"Dzimumakts [..], kurâ laulâtie savienojas tuvîbâ un ðíîstîbâ, ir godâjams un cienîgs, un, kad tas norisinâs patiesi cilvçciskâ veidâ, tad tas izsaka un veicina to, ka laulâtie dâvâ sevi viens otram, sevi bagâtinot lîksmîbâ un pateicîbâ." [106] Seksualitâte ir prieka un baudas avots:


"Pats Radîtâjs [..] ir tâ izkârtojis, lai laulâtie, pildot ðo [bçrnu ieòemðanas] uzdevumu, izjustu fizisku un garîgu apmierinâjumu. Tâtad laulâtie, meklçdami ðo apmierinâjumu un to baudîdami, nedara nekâ ïauna. Viòi pieòem to, ko Radîtâjs tiem lçmis. Taèu laulâtajiem jâprot arî ievçrot saprâtîgu mçrenîbu." [107]

2363

Ar laulâto savienoðanos îstenojas divkârðais laulîbas mçríis: paðu laulâto labums un dzîvîbas tâlâknodoðana. Ðîs abas laulîbas nozîmes jeb vçrtîbas nedrîkst noðíirt, jo tâdçjâdi tiek izjaukta laulâto garîgâ dzîve un pakïauts briesmâm laulâto labums un ìimenes nâkotne.


Tâdçjâdi vîra un sievas mîlestîba laulîbâ ir pakïauta divkârðajai uzticîbas un auglîbas prasîbai.


1646,1648
Laulâto uzticîba
2364
1603
1615

Abi laulâtie veido "intîmu dzîves un mîlestîbas kopîbu, kuru Radîtâjs dibinâjis un kurai Viòð pieðíîris savus likumus; tâ tiek nodibinâta ar laulâto derîbu jeb ar neatsaucamu personisko piekriðanu". [108] Viòi abi dâvâ sevi viens otram uz visiem laikiem un pilnîgi. Viòi vairs nav divi - tagad viòi veido vienu miesu. Laulâto brîvi noslçgtâ derîba uzliek tiem par pienâkumu saglabât to vienu un neðíiramu. [109] " Ko Dievs ir savienojis, to cilvçkam nebûs ðíirt." ( Mk 10, 9) [110]

2365
1640

Uzticîba izpauþas dotâ vârda pastâvîgâ pildîðanâ. Dievs ir uzticîgs. Laulîbas sakraments vîru un sievu ieved Kristus uzticîbâ savai Baznîcai. Laulîbas ðíîstîba apliecina ðo noslçpumu pasaules priekðâ.


Sv. Jânis Hrizostoms jaunajiem vîriem iesaka ðâdi uzrunât savu laulâto draudzeni: "Es esmu apskâvis tevi un mîlu tevi, un vçrtçju tevi pat augstâk par savu dzîvîbu, jo ðî dzîve taèu nav nekas. Un mans karstâkais sapnis - nodzîvot to kopâ ar tevi tâ, lai bûtu pârliecinâts, ka mçs arî tur, nâkamajâ dzîvç, bûsim kopâ. [..] Tavu mîlestîbu es vçrtçju augstâk par visu; un nekas man nav tik nepatîkami, kâ bût citâs domâs, nekâ esi tu." [111]


1652,1653
Laulîbas auglîgums
2366

Auglîba ir dâvana un viens no laulîbas mçríiem, jo laulîbas mîlestîba dabiski tiecas bût auglîga. Bçrns nenâk no ârienes, lai papildinâtu laulâto savstarpçjo mîlestîbu; viòð rodas ðîs savstarpçjâs atdeves paðâ sirdî, ir tâs auglis un piepildîjums. Tâdçjâdi Baznîca, kas "iestâjas par dzîvîbu" [112], mâca, ka "ir nepiecieðams, lai katrs laulâto dzimumakts kâ tâds paliktu atvçrts dzîvîbas talâknodoðanai" [113]. "Ðî mâcîba, ko bieþi vien izklâstîjis Baznîcas maìistçrijs, balstâs uz nesaraujamo saikni, kuru gribçjis Dievs un kuru cilvçks pçc sava ieskata nevar saraut - saikni, kura pastâv starp abâm dzimumakta nozîmçm: savienoðanos un dzîvîbas tâlâknodoðanu." [114]

2367
2205

Laulâtie, bûdami aicinâti dâvât dzîvîbu, piedalâs Dieva radîðanas spçjâ un Viòa tçviðíîbâ. [115] "Veicot cilvçka dzîvîbas tâlâknodoðanas un audzinâðanas pienâkumu, kas jâuzlûko kâ viòu îpaðâ sûtîba, laulâtie apzinâs, ka viòi lîdzdarbojas Dieva mîlestîbai un ir kâ Viòa gribas paudçji. Tâdçï tiem jâizpilda savi pienâkumi, apzinoties savu - cilvçka un kristieða - atbildîbu." [116]

2368

Ðî atbildîba îpaði attiecas uz dzimstîbas regulçðanu. Pamatotu iemeslu dçï [117] laulâtie var vçlçties ieturçt lielâku pârtraukumu starp katra bçrna dzimðanu. Viòiem jâpârliecinâs, vai viòu vçlçðanâs nav egoistiska, bet ir saskaòâ ar atbildîgas tçviðíîbas îstu nesavtîbu. Bez tam viòi rîkosies, ievçrojot morâliskuma objektîvos kritçrijus:


"Tad, kad runa ir par laulâto mîlestîbas saskaòoðanu ar atbildîgu dzîvîbas tâlâknodoðanu, rîcîbas morâliskums nav atkarîgs vienîgi no tâ, vai nodoms ir vaïsirdîgs un iemesli novçrtçti; to jânosaka, vadoties pçc objektîviem kritçrijiem, kurus noteic personas un tâs rîcîbas daba, pçc kritçrijiem, kas patiesas mîlestîbas kontekstâ respektç savstarpçjâs atdeves un dzîvîbas tâlâknodoðanas, kas saglabâ savu cilvçcisko raksturu, pilnîgo nozîmi; ir neiespçjami saglabât ðo nozîmi, ja godprâtîgi netiek îstenots laulâto ðíîstîbas tikums." [118]

2369

"Tikai saglabâjot ðos abus bûtiskos aspektus, proti, savienoðanos un dzîvîbas tâlâknodoðanu, dzimumakts pilnîgi saglabâ savstarpçjas un patiesas mîlestîbas jçgu un savu pakârtotîbu cildenajam cilvçka aicinâjumam uz tçviðíîbu." [119]

2370

Periodiskâ atturîba, dzimstîbas regulçðanas metodes, kuru pamatâ ir sevis novçroðana un neauglîbas periodu izmantoðana [120], atbilst morâliskuma objektîvajiem kritçrijiem. Pielietojot ðîs metodes, tiek ievçrota laulâto íermeòa cieòa, veicinâts savstarpçjais maigums un sekmçta îstas brîvîbas audzinâðana. Turpretî pçc savas bûtîbas ir pretrunâ ar morâlisko kârtîbu "jebkura rîcîba, kuras mçríis vai lîdzeklis bûtu padarît neiespçjamu dzîvîbas tâlâknodoðanu: vai nu paredzot dzimumaktu, vai tâ norises laikâ, vai arî veidojoties tâ dabiskajâm sekâm" [121] :


"Veidam, kurâ tiek dabiski izteikta laulâto pilnîgâ un savstarpçjâ atdeve, pretapaugïoðanâs lîdzekïu lietoðana pretnostata citu, objektîvi pretrunîgu veidu, kurð izslçdz pilnîgo savstarpçjo atdoðanos. Tâ ir ne tikai aktîva atteikðanâs atvçrties dzîvîbai, bet arî laulâto mîlestîbas patiesâs bûtîbas viltoðana - ðîs mîlestîbas, kas ir aicinâta bût par dâvanu, kas aptver visu personu kopumâ. [..] Ðî antropoloìiskâ un morâlâ atðíirîba starp pretapaugïoðanas lîdzekïu lietoðanu un periodisko ritmu ievçroðanu [..] ietver divas savstarpçji nesamierinâmas koncepcijas par cilvçku un viòa seksualitâti." [122]

2371
1703

"Lai patieðâm visiem bûtu labi zinâms, ka cilvçka dzîvîba un tâs tâlâknodoðanas uzdevums pârsniedz ðîs pasaules apvârðòus, tâs dimensijas un jçgu. Ðo dzîvîbu un ðo uzdevumu vienmçr ir jâsaista ar cilvçku mûþîgo likteni. " [123]

2372
2209

Valsts ir atbildîga par pilsoòu labklâjîbu. Tâdçï ir likumîgi, ka tâ virza iedzîvotâju demogrâfiskos procesus. Ðo uzdevumu valstij jâveic ar objektîvas un cilvçku respektçjoðas informâcijas palîdzîbu, bet nevis valdonîgi un ar piespiedu metodçm. Tai nav atïauts piesavinâties iniciatîvu, kas likumîgi pieder laulâtajiem, kuri vispirmâm kârtâm ir atbildîgi par dzîvîbas talâknodoðanu un savu bçrnu audzinâðanu. [124] Valstij nav tiesîbu sekmçt tâdus demogrâfijas regulçðanas lîdzekïus, kuri ir pretrunâ ar morâles normâm.


Bçrns ir dâvana
2373

Svçtie Raksti un Baznîcas tradicionâlâ prakse saskata daudzbçrnu ìimençs dieviðíâs svçtîbas un vecâku augstsirdîba zîmi. [125]

2374
1654

Lielas ir to laulâto cieðanas, kuri atklâj savu neauglîbu. "Ko tu man dosi?" jautâ Âbrahams Dievam. "Es aizeju bez bçrniem..." ( Rad 15, 2) "Gâdâ man bçrnus, ja ne, es mirðu!" kliedz Râhele uz savu vîru Jçkabu. ( Rad 30, 1)

2375
2293

Pçtîjumi, kas tiek veikti, lai samazinâtu cilvçku neauglîbu, pelna atbalstu, ja tie "kalpo cilvçka personai, tâs neatòemamajâm tiesîbâm un patiesajam un pilnîgajam labumam saskaòâ ar Dieva nodomu un gribu" [126].

2376

Tehniskie paòçmieni, kas tçviðíîbu un mâtiðíîbu nodala no laulâtâ pâra, iejaucoties citam cilvçkam (spermas vai olðûnas donoram, citai sievietei, kas iznçsâ bçrnu), ir pretrunâ ar morâlisko kârtîbu. Ðie paòçmieni (mâkslîgâ heterologâ apsçkloðana un apaugïoðana) atòem bçrnam tiesîbas piedzimt no viòam pazîstama tçva un mâtes, kurus savstarpçji vieno laulîbas saites. Turklât, tiek "pârkâptas ekskluzîvâs tiesîbas kïût par tçvu un mâti vienîgi abu ðo personu savstarpçjâs savienoðanâs rezultâtâ" [127].

2377

Tad, kad ðîs metodes, proti, mâkslîgâ homologâ apsçkloðana un apaugïoðana, tiek pielietotas, neizmantojot citas personas starpniecîbu, tas ir, vienîgi paða laulâtâ pâra ietvaros, tâs varbût dara mazâk ïauna, taèu, no morâliskâ viedokïa ir nepieòemamas. Tâs atdala dzimumaktu no radîðanas akta. Dzîvîbas tâlâknodoðanas akts vairs nav tâds akts, caur kuru divas personas sevi dâvâ viena otrai, bet "embrija dzîvîba un identitâte tiek nodota mediíu un biologu varâi, un pâr cilvçciskâs personas izcelsmi un likteni gûst virsroku tehnika. Tâda veida pârâkums pats par sevi ir pretrunâ ar cilvçka personas cieòu un vienlîdzîbu, kura pienâkas tikpat vecâkiem, kâ viòu bçrniem" [128]. "Dzîvîbas tâlâknodoðanai tiek atòemta tai raksturîgâ morâlâ pilnîba, ja tâ nav gribçta kâ dzimumakta, tas ir, laulâto vienîbai raksturîgâ þesta, auglis. [..] Jaunas dzîvîbas radîðana saskaòâ ar personas cieòu ir iespçjama tikai tad, ja tiek òemta vçrâ saikne starp dzimumakta nozîmes elementiem un cieòa pret cilvçcisko bûtni visâ tâs veselumâ." [129]

2378

Bçrns nepienâkas, bçrns - tâ ir dâvana. "Visbrîniðíîgâkâ dâvana, kuru sniedz laulîba," ir cilvçks. Bçrnu nevar uzskatît par îpaðumu - pie ðâdiem uzskatiem nonâktu, ja pieòemtu, ka pastâv "tiesîbas uz bçrnu". Ðajâ jomâ vienîgi bçrnam pienâkas patiesas tiesîbas: tiesîbas "bût par savu vecâku laulâto mîlestîbas specifiskâ akta augli, kâ arî tiesîbas uz personas cieòu kopð ieòemðanas brîþa" [130].

2379

Evaòìçlijs râda, ka fiziskâ neauglîba nav absolûts ïaunums. Tie laulâtie, kuri, izmantojuði visu iespçjamo un pieòemamo medicînisko palîdzîbu, tomçr cieð no neauglîbas, kopâ ar Kristu uzòemsies nest Viòa krustu, kas ir katras garîgâs auglîbas avots. Viòi var izpaust savu augstsirdîbu, adoptçjot bçrnus, kuri ir pamesti, vai arî sniedzot nopietnu palîdzîbu citiem cilvçkiem.


IV. Laulîbas cieòu aizskaroðas darbîbas

2380
1611

Laulîbas pârkâpðana nozîmç laulâto neuzticîbu. Tad, kad divi cilvçki, no kuriem vismaz viens ir laulâjies, stâjas savstarpçjâs seksuâlajâs attiecîbâs, pat ja tâs ir îslaicîgas, viòi pârkâpj laulîbu. Kristus nosoda laulîbas pârkâpðanu, kas var izpausties pat vienkârðas iekâres veidâ. [131] Sestais bauslis un Jaunâ Derîba laulîbas pârkâpðanu absolûti aizliedz. [132] Pravieði pasludina ðî pârkâpuma smagumu. Laulîbas pârkâpðanâ viòi saredz elkdievîbas grçka simbolu. [133]

2381
1640

Laulîbas pârkâpðana ir netaisnîba. Tas, kurð to pieïauj, lauþ savas saistîbas. Viòð apgâna derîbas zîmi, ko veido laulîbas saites, skar otra laulâtâ tiesîbas un iedragâ laulîbu, pârkâpjot lîgumu, uz kura balstâs laulîba. Viòð grauj dzîvîbas tâlâknodoðanu un bçrnu labumu, kuriem vajadzîga stabila vecâku vienîba.


Ðíirðanâs
2382
1614

Kungs Jçzus norâdîja uz sâkotnçjo Radîtâja nodomu, kurð gribçja laulîbas neðíiramîbu. [134] Viòð atcçla izòçmumus, kas bija ieviesuðies Vecajâ Derîbâ. [135]


Starp kristieðiem "noslçgtu un piepildîtu laulîbu nevar ðíirt neviena cilvçciskâ vara, tâ nav ðíirama nekâda iemesla dçï, izòemot nâvi". [136]

2383
1649

Laulâto ðíirðanâs, saglabâjot laulîbas saites, var bût likumîga daþos gadîjumos, kurus nosaka Kanoniskâs tiesîbas. [137]


Ja civilâ laulîbas ðíirðana ir vienîgais iespçjamais veids, kâ nodroðinât daþu likumîgo tiesîbu ievçroðanu - rûpes par bçrniem vai mantojuma pasargâðanu -, tad to var pieïaut, un nebûs morâlas vainas.

2384
1650

Laulîbas ðíirðana ir smags dabiskâ likuma pârkâpums. Tâ ir mçìinâjums lauzt starp laulâtajiem brîvi noslçgto lîgumu, ar kuru viòi apòçmâs dzîvot kopâ lîdz nâvei. Laulîbas ðíirðana nonievâ pestîðanas derîbu, kuras zîme ir sakramentâlâ laulîba. Jaunas laulîbas noslçgðana, pat ja civilais likums to atzîst, padara ðíirðanos vçl smagâku: laulâtais draugs, kurð stâjas jaunâ laulîbâ, nonâk publiskâ un pastâvîgâ laulîbas pârkâpðanas situâcijâ:


"Ja vîrs, ðíîries no savas sievas, tuvojas citai sievietei, viòð pats kïûst par laulîbas pârkâpçju, jo viòð liek pârkâpt laulîbu ðai sievietei." [138]

2385

Laulîbas ðíirðana ir amorâla arî tâpçc, ka ìimenç un sabiedrîbâ tâ ienes nekârtîbu. Ðî nekârtîba rada daudz ïauna: laulâtajam draugam, kurð tiek atstâts; bçrniem, kuri vecâku ðíirðanâs dçï ir traumçti un bieþi vien tiek raustîti starp abiem; sabiedrîbai, kur ðis sliktais piemçrs âtri izplatâs un tâdçjâdi rodas smaga problçma.

2386
1640

Var gadîties, ka viens no laulâtajiem draugiem kïûst par nevainîgu ar civilo likumu ðíirtâs laulîbas upuri. Ðinî gadîjumâ morâlais priekðraksts no viòa puses pârkâpts netiek. Pastâv liela atðíirîba starp to laulâto draugu, kurð godprâtîgi ir pûlçjies palikt uzticîgs Laulîbas sakramentam un ir netaisnîgi pamests, un to, kurð savas smagâs vainas dçï iznîcina kanoniski spçkâ esoðo laulîbu. [139]


Citi veidi, kâ aizskart laulîbas cieòu
2387
1610

Varam stâdîties priekðâ, kas jâpârdzîvo tam, kurð, gribçdams pievçrsties Evaòìçlijam, ir spiests atstât vienu vai vairâkas sievas, ar kurâm gadiem ilgi ir dzîvojis kopâ laulîbâ. Tomçr daudzsievîba nav saskaòâ ar morâles likumu. Tâ ir "radikâlâ pretrunâ ar laulîbas dzîves vienîbu: tâ tieðâ veidâ noliedz iesâkumâ atklâto Dieva nodomu; tâ ir pretrunâ ar vienlîdzîgo sievietes un vîrieða personas cieòu, kuri atdod sevi laulîbâ ar tâdu mîlestîbu, kas ir pilnîga un, lîdz ar to, viena vienîgâ un izslçdzoða" [140]. Kristietis, kuram kâdreiz bijuðas vairâkas sievas, ir pakïauts stingrâm taisnîbas prasîbâm izpildît pienâkumus pret bijuðajâm sievâm un saviem bçrniem.

2388
2356
2207

Ar asinsgrçku tiek apzîmçtas intîmâs attiecîbas starp tâdas pakâpes radiniekiem, starp kuriem laulîba ir aizliegta. [141] Sv. Pâvils îpaði norâda uz ðo smago pârkâpumu: "Plaði ir dzirdams par netiklîbu jûsu vidû un par tâdu netiklîbu [..], ka kâds dzîvo ar sava tçva sievu! [..] Mûsu Kunga Jçzus vârdâ [..] nododiet tâdu sâtanam miesas bojâejai..." ( 1 Kor 5, 1. 3-5) Asinsgrçks sagrauj attiecîbas ìimenç, tâ ir degradçðanâs lîdz dzîvnieciskam lîmenim.

2389
2285

Kâ asinsgrçks vçrtçjama arî rîcîba, ja pieauguðie seksuâli izmanto viòu uzraudzîbâ uzticçtos bçrnus vai pusaudþus. Tâdâ gadîjumâ vaina ir vçl smagâka, jo audzinâðanas uzdevums ir nonievâts un skandalozâ veidâ ir skarts jaunieðu fiziskais un morâlais veselums - viòi bûs apzîmogoti uz visu mûþu.

2390
1631

Brîvâs attiecîbas pastâv tad, kad vîrietis un sieviete nevçlas pieðíirt juridisku un atklâti deklarçtu veidu viòu saistîbai, kas sevî ietver seksuâlo tuvîbu.


Ðis izteiciens ir mânîgs: kâda nozîme attiecîbâm, kurâs partneri nevçlas uzòemties nekâdu atbildîbu viens par otru un lîdz ar to apliecina uzticîbas trûkumu otram cilvçkam, sev paðam un nâkotnei?

2353
1385

Ar ðo izteicienu tiek apzîmçtas daþâdas situâcijas: kopdzîve, atteikðanâs no laulîbas kâ tâdas, nespçja uzòemties ilgstoðas saistîbas. [142] Visas ðîs situâcijas aizskar laulîbas cieòu; tâs iznîcina paðu ideju par ìimeni; tâs vâjina uzticîbas jûtas. Tâs ir pretrunâ ar morâlisko likumu: dzimumakts var notikt vienîgi laulîbas ietvaros; ârpus laulîbas tas vienmçr ir smags grçks un nepieïauj svçtâs Komûnijas pieòemðanu.

2391
2364

Ðodien daudzi pieprasa "tiesîbas izmçìinât", ja pastâv nodoms stâties laulîbâ . Lai arî cik cieða nebûtu ðî apòemðanâs tiem, kas priekðlaicîgi stâjas seksuâlâs attiecîbâs, - "ðîs attiecîbas neïauj nodroðinât abpusçji patiesu un uzticîbas pilnu saikni starp vîrieti un sievieti kâ divu personu savstarpçjâs attiecîbas un, it îpaði, nespçj tâs pasargât no untumiem un kaprîzçm". [143] Fiziskâ savienoðanâs ir morâliski likumîga tikai tad, kad vîrietis un sieviete ir nodibinâjuði galîgu dzîves kopîbu. Cilvçciskâ mîlestîba necieð "izmçìinâjumu". Tâ prasa pilnîgu un absolûtu personu savstarpçjo atdevi. [144]


Kopsavilkums

2392

"Mîlestîba ir ikviena cilvçka galvenais un dabiskais aicinâjums." [145]

2393

Radîdams cilvçku par "vîrieti un sievieti", Dievs pieðíîra vîrietim un sievietei vienlîdzîgu personisko cieòu. Katram - gan vîrietim, gan sievietei - pienâkas atzît un pieòemt savu seksuâlo identitâti.

2394

Kristus ir ðíîstîbas paraugs. Katrs kristîtais, atbilstoði savam dzîves stâvoklim, ir aicinâts dzîvot ðíîstu dzîvi.

2395

Ðíîstîba nozîmç seksualitâtes pilnîgu integrçðanu personâ. Tam nepiecieðama prasme valdît pâr sevi.

2396

Pie grçkiem, kuri ir dziïâ pretrunâ ar ðíîstîbu, jâmin masturbâcija, ârlaulîbu dzimumsakari, pornogrâfija un homoseksuâlâs darbîbas.

2397

Derîba, ko laulâtie ir brîvi noslçguði, prasa uzticîgu mîlestîbu. Tâ uzliek par pienâkumu saglabât viòu laulîbas neðíiramîbu.

2398

Auglîba ir laulîbas labums, dâvana un galamçríis. Dodot dzîvîbu, laulâtie piedalâs Dieva tçviðíîbâ.

2399

Dzimstîbas regulçðana ir viens no atbildîbas pilnas tçviðíîbas un mâtiðíîbas aspektiem. Laulâto labais nodoms neattaisno morâliski nepieïaujamu lîdzekïu lietoðanu (piemçram, tieðo sterilizâciju vai pretapaugïoðanâs lîdzekïus).

2400

Laulîbas pârkâpðana un ðíirðana, daudzsievîba un brîvâs attiecîbas ir smagi pârkâpumi pret laulîbas cieòu.


7. artikuls. Septîtais bauslis


"Tev nebûs zagt." ( Izc 20, 15) [146]


"Tev nebûs zagt." ( Mt 19, 18)

2401
1807
952

Septîtais bauslis aizliedz netaisnîgi paòemt vai paturçt sev tuvâkâ labumu un nodarît tuvâkajam zaudçjumu - lai kâdâ veidâ tas arî nenotiktu. Tas liek ar taisnîbu un mîlestîbu pârvaldît zemes labumus un cilvçku darba augïus. Kopçjâ labuma dçï ðis bauslis prasa ievçrot to, ka labumi ir paredzçti visiem cilvçkiem, kâ arî ievçrot tiesîbas uz privâtîpaðumu. Kristîgâ dzîve cenðas pakârtot Dievam un brâïu mîlestîbai ðîs pasaules labumus.


I. Ðîszemes labumi ir paredzçti visiem, bet var tikt nodoti privâtîpaðumâ

2402
226
1939

Iesâkumâ Dievs nodeva zemi un tâs resursus visas cilvçces pârvaldîðanâ, lai cilvçce par tiem rûpçtos, tos pârvaldîtu ar savu darbu un baudîtu tâs augïus. [147] Radîtâs pasaules labumi ir paredzçti visam cilvçku dzimumam. Tomçr zeme ir sadalîta starp cilvçkiem, lai garantçtu droðîbu viòu dzîvei, kuru apdraud trûkums un varmâcîba. Labumu iegûðana ir atïauta, lai nodroðinâtu cilvçka brîvîbu un cieòu un lai katram palîdzçtu apmierinât savas un to cilvçku galvenâs vajadzîbas, kuri viòam uzticçti. Labumu iegûðanai jâsekmç dabiskâ solidaritâte starp cilvçkiem.

2403

Tiesîbas uz privâtîpaðumu, kas ir iegûts vai saòemts taisnîgâ veidâ, neatceï to, ka jau kopð iesâkuma zeme ir dâvâta visai cilvçcei kopumâ. Tas, ka labumi ir paredzçti visiem cilvçkiem, ir visa pamatâ, pat ja kopçjâ labuma attîstîba pieprasa respektçt privâtîpaðumu un tiesîbas, kas ir saistîtas ar tâ lietoðanu.

2404
307

"Kad cilvçks izmanto labumus, kas tam likumîgi pieder, viòam uz tiem jâraugâs nevis kâ uz kaut ko tâdu, kas pieder tikai viòam vienam, bet arî kâ uz îpaðumu, kas savâ ziòâ ir kopçjs labums: tâdâ nozîmç, lai ðie labumi varçtu kalpot ne tikai viòam vienam, bet arî citiem." [148] Îpaðums dara îpaðnieku par pârvaldnieku, kas kalpo dieviðíajai apredzîbai tâ, lai viòam piederoðie labumi pieaugtu un kalpotu citiem - vispirms tuviniekiem.

2405

Viss, kas kalpo raþoðanai - gan materiâlie, gan nemateriâlie labumi, piemçram, zeme vai rûpnîcas, spçjas vai meistarîba, liek to îpaðniekam rûpçties par to, lai iespçjami vairâk cilvçku saòemtu ðo labumu augïus. Izmantojamo labumu un patçriòa labumu îpaðniekiem tie jâlieto, ievçrojot mçrenîbu un labâko daïu atstâjot viesiem, slimniekiem un nabagiem.

2406
1903

Politiskajai varai ir tiesîbas un pienâkums, òemot vçrâ kopçjo labumu, regulçt privâtîpaðuma tiesîbu likumîgu izmantoðanu. [149]


II. Cieòa pret cilvçkiem un viòu labumiem

2407
1809
1807
1839

Ekonomiskajâ sfçrâ cilvçka cieòa prasa mçrenîbas tikuma ievçroðanu, lai mazinâtu pieíerðanos ðîs pasaules labumiem; taisnîbas tikuma ievçroðanu, lai aizsargâtu tuvâkâ tiesîbas un pieðíirtu viòam to, kas tam pienâkas; solidaritâtes ievçroðanu saskaòâ ar zelta likumu un Kunga devîbu, kurð, bagâts bûdams, ir kïuvis nabags mûsu dçï, lai Viòa nabadzîba kïûtu mums par bagâtîbu. [150]


Cieòa pret cita labumiem
2408

Septîtais bauslis aizliedz zagðanu, tas ir - nelikumîgu sveða îpaðuma piesavinâðanos, kas ir pretrunâ ar îpaðnieka saprâtîgo gribu. Nav zâdzîbas tâdâ gadîjumâ, ja var pieòemt, ka îpaðnieks piekritis, vai arî, ja atteikums ir pretrunâ ar veselo saprâtu un to, ka labumu izmantoðana ir paredzçta visiem. Ðajâ gadîjumâ runa ir par neatliekamu un acîm redzamu nepiecieðamîbu, kad sveða labuma izmantoðana un lietoðana ir vienîgais lîdzeklis, kâ galçjâ trûkumâ apmierinât neatliekamâs pamatvajadzîbas (pârtika, pajumte, apìçrbs...). [151]

2409
1867

Netaisnîga sveða labuma piesavinâðanâs vai paturçðana, lai kâdâ veidâ tâ arî nenotiktu, - pat ja netiek pârkâptas civilâ likuma prasîbas - ir pretrunâ ar septîto bausli. Tas attiecas uz aizòemto labumu un pazaudçto lietu tîðu neatdoðanu; krâpðanu tirdzniecîbâ [152] ; netaisnîbu algu maksâðanâ [153] ; cenu paaugstinâðanu, izmantojot citu cilvçku nezinâðanu vai nelaimi [154].


Morâliski nepieòemama ir arî spekulâcija, kas rada mâkslîgas mantas vçrtîbas svârstîbas, lai iegûtu peïòu, citiem nodarot zaudçjumus; korupcija, kas liek mainît spriedumu tiem, kuriem pienâkas rîkoties saskaòâ ar likumu; kâda uzòçmuma sabiedrisko labumu piesavinâðanâs un izmantoðana savâm privâtajâm vajadzîbâm; slikti paveikti darbi, krâpðana nodokïu maksâðanâ, maksâjuma rçíina vai èeka viltoðana, pârmçrîga lîdzekïu iztçrçðana. Tîði nodarîts zaudçjums privâtiem vai valsts îpaðumiem ir pretrunâ ar morâlo likumu un tam jâtiek izlabotam.

2410
2101

Solîjumi jâizpilda un lîgumi stingri jâievçro atbilstoði tam, cik pieòemtâs saistîbas ir morâliski likumîgas. Ekonomiskâ un sociâlâ dzîve ievçrojami ir atkarîga no lîgumu vçrtîbas, kuri noslçgti starp fiziskajâm vai juridiskajâm personâm: tâdi, piemçram, ir pirkðanas vai pârdoðanas komerclîgumi, îres vai darba lîgumi. Ikvienu lîgumu jânoslçdz un jâizpilda ar labu nodomu.

2411
1807

Lîgumi ir pakïauti izlîdzinâjuma taisnîbai, kas regulç apmaiòu starp personâm un institûcijâm, precîzi ievçrojot viòu tiesîbas. Izlîdzinâjuma taisnîbai piemît stingrs pienâkuma raksturs; tâ pieprasa, lai tiktu aizsargâtas îpaðuma tiesîbas, maksâti parâdi un ievçrotas brîvi noslçgtâs saistîbas. Bez izlîdzinâjuma taisnîbas neviens cits taisnîbas veids nav iespçjams.


Pastâv atðíirîba starp izlîdzinâjuma taisnîbu, juridisko taisnîbu, kas attiecas uz pilsoòa taisnîgiem pienâkumiem pret sabiedrîbu, un sadales taisnîbu, kas nosaka, ko sabiedrîba ir parâdâ pilsoòiem, atbilstoði viòu ieguldîjumam un vajadzîbâm.

2412
1459

Ievçrojot izlîdzinâjuma taisnîbu, izdarîtâs netaisnîbas izlaboðana uzliek pienâkumu atdot atpakaï îpaðniekam nozagto labumu:

2487

Jçzus slavç Zaheju par viòa apòemðanos: "Ja kâdu esmu apkrâpis, tam atdoðu èetrkârtîgi." ( Lk 19, 8) Tiem, kuri tieðâ vai netieðâ veidâ ir piesavinâjuðies sveðu mantu, ir pienâkums to atdot atpakaï vai, ja tâ vairs nav atdodama, atlîdzinât ar lîdzvçrtîgu labumu vai skaidrâ naudâ; tâpat arî - augïus un procentus, ko îpaðnieks likumîgâ kârtâ bûtu no savas mantas ieguvis. Lîdzîgi tiem, kuri kaut kâdâ veidâ ir piedalîjuðies zâdzîbâ vai apzinâti guvuði no tâs kâdu labumu, ir pienâkums atlîdzinât atbilstoði viòu atbildîbai un gûtajam labumam, - tas attiecas, piemçram, uz tiem, kuri ir devuði rîkojumus, lîdzdarbojuðies vai slçpuði zagtu mantu.

2413

Azartspçles (kârðu spçles utt.) vai derîbas paðas par sevi nav pretrunâ ar taisnîbu. Tâs kïûst morâliski nepieòemamas tad, ja atòem cilvçkam viòa paða vai citu dzîves uzturçðanai nepiecieðamâs lietas. Lielâ aizrauðanâs ar spçli draud cilvçku novest smagâ verdzîbâ. Netaisnîga derîbu noslçgðana vai krâpðana spçlç ir smags pârkâpums, izòemot gadîjumu, ja pâridarîjums bûtu tik niecîgs, ka cietuðais to nevarçtu uzskatît par nozîmîgu.

2414
2297

Septîtais bauslis aizliedz darbîbas un rîcîbas, kas kâda iemesla dçï - egoistiska vai ideoloìiska, tirdznieciska vai totalitâra - noved pie cilvçku paverdzinâðanas, laupa tiem personas cieòu, noved pie viòu - kâ preèu - pirkðanas, pârdoðanas un apmaiòas. Cilvçku varmâcîga padarîðana par izmantojamu lietu un peïòas avotu ir grçks pret personu cieòu un to pamattiesîbâm. Sv. Pâvils pavçlçja kâdam kristîgam saimniekam apieties ar savu vergu - kristieti "ne vairs kâ [ar] vergu, bet [kâ ar] mîloðu brâli, [..] kâ miesîgi, tâ Kungâ" ( Flm 16).


Cieòa pret radîbu visâ tâs veselumâ
2415
226,358
373
378

Septîtais bauslis prasa, lai radîbu cienîtu visâ tâs veselumâ. Dzîvnieki, tâpat kâ augi un nedzîvâs bûtnes, dabiskâ veidâ ir paredzçti cilvçces kopçjam labumam pagâtnç, tagadnç un nâkotnç. [155] Pasaules minerâlu, veìetâcijas un dzîvnieku resursu lietoðanu nevar atraut no morâlo prasîbu ievçroðanas. Pârvaldîðana, ko Radîtâjs pieðíîra cilvçkam pâr dzîvajâm un nedzîvajâm bûtnçm, nav neierobeþota; to nosaka rûpes par tuvâkâ dzîves kvalitâti, arî - par nâkamajâm paaudzçm; tâ pieprasa godbijîbu pret radîbu visâ tâs veselumâ. [156]

2416
344

Dzîvnieki ir Dieva radîba, un Viòð gâdâ par tiem savâ apredzîbâ. [157] Tie Viòu slavç un godina ar savu vienkârðo eksistenci. [158] Tâpçc cilvçkiem jâizturas pret tiem ar labvçlîbu. Lai atceramies, ar kâdu maigumu izturçjâs pret dzîvniekiem svçtie, piemçram, sv. Asîzes Francisks vai sv. Filips Neri.

2417
2234

Dievs uzticçja valdît pâr dzîvniekiem tam, kuru Viòð radîja pçc sava attçla. [159] Tâtad dzîvnieku izmantoðana pârtikas un apìçrba ieguvei ir likumîga. Viòus drîkst pieradinât, lai tie palîdzçtu cilvçkam darbâ un vaïaspriekos. Medicîniskie un zinâtniskie eksperimenti ar dzîvniekiem, ja tie notiek saprâta robeþâs, ir morâliski pieòemami un tie kalpo, lai ârstçtu cilvçku vai glâbtu tâ dzîvîbu.

2418
2446

Nevajadzîga cieðanu sagâdâðana dzîvniekiem un viòu dzîvîbas izniekoðana ir pretrunâ ar cilvçcisko cieòu. Tâpat ir necienîgi tçrçt viòu dçï lîdzekïus, kurus pirmâm kârtâm vajadzçtu izmantot, lai atvieglotu cilvçku cieðanas. Var mîlçt dzîvniekus, bet nedrîkst tiem izrâdît tâdu pieíerðanos, kâda pienâkas vienîgi cilvçkiem.


III. Baznîcas sociâlâ mâcîba

2419
1960
359

"Kristîgâ Atklâsme [..] ved pie dziïâkas sabiedriskâs dzîves likumu izpratnes." [160] Baznîca saòem no Evaòìçlija pilnu atklâsmi par patiesîbu, kas attiecas uz cilvçku. Izpildot savu Evaòìçlija sludinâðanas misiju, Baznîca Kristus vârdâ liecina cilvçkam par viòa personas cieòu un viòa aicinâjumu dzîvot personu kopîbâ; Baznîca tam mâca taisnîbas un miera prasîbas saskaòâ ar dieviðío gudrîbu.

2420
2032
2246

Baznîca izsaka morâlo spriedumu ekonomiskajâs un sabiedriskajâs lietâs tad, "kad to prasa personas pamattiesîbas un dvçseïu pestîðana". [161] Morâles lietâs Baznîcas sûtîba atðíiras no politiskâs varas sûtîbas: Baznîca rûpçjas par kopçjâ labuma laicîgajiem aspektiem tik daudz, cik tie ir pakârtoti augstâkajam Labumam, mûsu galîgajam mçríim. Tâ cenðas iedvest pareizo stâju attiecîbâ pret pasaulîgajiem labumiem un sociâli ekonomiskajâm saitçm.

2421

Baznîcas sociâlâ mâcîba attîstîjâs 19. gs., kad Evaòìçlijs nonâca saskarsmç ar moderno industriâlo sabiedrîbu, tâs jaunajâm struktûrâm, kas tika izveidotas patçriòa preèu raþoðanai, tâs jauno sabiedrîbas, valsts un varas koncepciju, tâs jaunajâm darba un îpaðuma formâm. Baznîcas mâcîbas attîstîba ekonomisko un sociâlo jautâjumu jomâ apliecina tâs mâcîbas pastâvîgo vçrtîbu, kâ arî Baznîcas Tradîcijas, kas ir vienmçr dzîva un darbîga, patieso jçgu. [162]

2422
2044

Baznîcas sociâlâ mâcîba ir strukturçta doktrîna, kas veidojas, Baznîcai vçstures gaitâ skaidrojot notikumus saskaòâ ar Jçzus Kristus atklâto Vârdu visâ tâ veselumâ un ar Svçtâ Gara palîdzîbu. [163] Jo vairâk ðî mâcîba iedvesmo ticîgo cilvçku rîcîbu, jo pieòemamâka tâ kïûst labas gribas cilvçkiem.

2423

Baznîcas sociâlâ mâcîba piedâvâ domâðanas principus; tâ formulç vçrtçðanas kritçrijus un piedâvâ darbîbas virzienus:


Jebkura sistçma, kurâ sabiedriskâs attiecîbas tiktu noteiktas, vadoties vienîgi no ekonomiskajiem faktoriem, ir pretrunâ ar cilvçka un viòa rîcîbas dabu. [164]

2424
2317

Teorija, saskaòâ ar kuru ekonomiskâs darbîbas vienîgais likums un galamçríis ir peïòa, nav morâliski pieòemama. Nesakârtota naudas kâre vienmçr izraisa ïaunas sekas. To jâuzskata par vienu no cçloòiem daudzu konfliktu, kuri posta sabiedrisko kârtîbu, izraisîðanâ. [165]


Sistçma, kas "ignorç atseviðíu personu un grupçjumu pamattiesîbas, upurçjot tâs raþoðanas kopçjâs organizâcijas dçï", ir pretrunâ ar cilvçka cieòu. [166] Jebkura rîcîba, kas padara cilvçkus par vienkârðiem lîdzekïiem peïòas iegûðanai, paverdzina cilvçku, noved lîdz naudas dievinâðanai un veicina ateisma izplatîðanos. "Jûs nevarat kalpot Dievam un mamonai." ( Mt 6, 24; Lk 16, 13)

2425
676
1886

Baznîca ir noraidîjusi totalitârâs un ateistiskâs ideoloìijas, kas mûsu laikmetâ saistâs ar "komunismu" un "sociâlismu". Sistçmâs, kas vadâs pçc "kapitâlisma" principiem, valda individuâlisms un tirgus likumam ir absolûta virsroka pâr cilvçka darbu; tas Baznîcai arî nav pieòemams. [167] Ekonomikas regulçðana vienîgi ar centralizçtas plânoðanas palîdzîbu paðos pamatos sagrauj sabiedriskâs saites, bet ja tâ tiek regulçta, vadoties vienîgi pçc tirgus likuma, tad netiek ievçrots sociâlais taisnîgums, "jo pastâv daudzas cilvçku vajadzîbas, kuras nevar apmierinât tirgus" [168]. Kopçjâ labuma dçï jâveicina saprâtîga tirgus un ekonomisko iniciatîvu regulçðana saskaòâ ar taisnîgu vçrtîbu skalu.


IV. Ekonomiskâ darbîba un sociâlâ taisnîba

2426
1928

Ekonomiskâs darbîbas attîstîba un raþoðanas paplaðinâðana ir paredzçta cilvçku vajadzîbu apmierinâðanai. Ekonomiskâs dzîves mçríis nav tikai palielinât raþoðanu, vairot peïòu vai varu; tâ vispirms ir paredzçta, lai kalpotu cilvçkam - cilvçkam visâ tâ veselumâ un visai cilvçku kopienai. Ekonomiskajai darbîbai, kas tiek vadîta saskaòâ ar tai piemîtoðajâm metodçm, jâtiek veiktai morâlâs kârtîbas ietvaros, saskaòâ ar sociâlo taisnîgumu, tâ, lai tâ atbilstu Dieva nodomam attiecîbâ uz cilvçku. [169]

2427
307
378
531

Cilvçka darba tieðais cçlonis ir pçc Dieva attçla radîtas personas, kuras ir aicinâtas - kopâ ar citiem un citu dçï - turpinât radîðanas darbu, pârvaldot zemi. [170] Tâtad darbs ir pienâkums: "Kas negrib strâdât, tas lai neçd." ( 2 Tes 3, 10) [171] Darbs pagodina Radîtâja dâvanas un saòemtos talantus. Darbs var bût arî pestîjoðs. Pacieðot darba grûtîbas [172] vienotîbâ ar Jçzu - Nazaretes galdnieku un Krustâsisto Golgotâ, cilvçks savâ ziòâ kïûst lîdzdalîgs Dieva Dçla atpestîðanas darbâ. Cilvçks parâda sevi kâ Kristus mâcekli, ik dienas nesot savu krustu darbâ, uz kuru viòð ir aicinâts. [173] Darbs var bût par lîdzekli svçtdarîðanai un laicîgo realitâðu dzîvinâðanai Kristus Garâ.

2428
2834
2185

Darbâ cilvçks îsteno un piepilda daïu no spçjâm, kas piemît viòa dabai. Savu pamatvçrtîbu darbs rod paðâ cilvçkâ - ðî darba autorâ, kâ arî personâ, kurai ðis darbs paredzçts. Darbs ir cilvçka dçï, bet nevis cilvçks - darba dçï. [174]


Nepiecieðams, lai ikvienam bûtu iespçja sava darba rezultâtâ saòemt savai un savu tuvâko dzîvei nepiecieðamos lîdzekïus, kâ arî kalpot cilvçku kopienai.

2429

Katram ir tiesîbas uz ekonomisko iniciatîvu, katram likumîgi jâizmanto savi talanti, lai sekmçtu labklâjîbas celðanu par labu visiem un saòemtu taisnîgu atalgojumu par savâm pûlçm. Ikvienam jâievçro likumîgâs varas noteikumi kopçjâ labuma dçï. [175]

2430

Ekonomiskâ dzîve skar daþâdas intereses, kuras bieþi vien ir savstarpçji pretrunîgas. Tas arî izskaidro konfliktu raðanos, kas tai raksturîgi. [176] Tos jâcenðas mazinât, rîkojot pârrunas, ievçrojot ikviena sociâlâ partnera - uzòçmumu vadîtâju, strâdâjoðo pârstâvju (piemçram, arodbiedrîbu) un, iespçjams, valsts iestâþu, tiesîbas un pienâkumus.

2431
1908
1883

Valsts atbildîba. "Ekonomiskâ darbîba, îpaði tirgus ekonomika, nevar pastâvçt institucionâlâ, juridiskâ un politiskâ vakuumâ. Tâ pieprasa, lai tiktu nodroðinâta individuâlâ brîvîba un privâtîpaðums, kâ arî valûtas stabilitâte un efektîvi sabiedriskie pakalpojumi. Valsts bûtiskâkais uzdevums ir ðîs droðîbas garantçðana, lai tie, kuri strâdâ, varçtu izmantot sava darba augïus un lîdz ar to bûtu ieinteresçti veikt ðo darbu efektîvi un godîgi. [..] Valstij pienâkas pârbaudît un veicinât cilvçka tiesîbu ievçroðanu ekonomiskajâ sfçrâ; tomçr ðajâ jomâ atbildîba vispirms gulstas nevis uz valsti, bet gan uz institûcijâm un uz daþâdâm grupâm un asociâcijâm, kas veido sabiedrîbu." [177]

2432
2415

Uzòçmumu vadîtâji ir atbildîgi sabiedrîbas priekðâ par savas darbîbas saimniecisko un ekoloìisko pusi. [178] Viòiem jâòem vçrâ cilvçku labums, nevis tikai peïòas palielinâðana. Taèu peïna ir nepiecieðama. Tâ ïauj veikt investîcijas, kas nodroðina uzòçmumu nâkotni. Tâ garantç darba vietas.

2433

Iespçja strâdât un iegût profesiju bez jebkâdas netaisnîgas diskri-minâcijas jâpaver visiem - vîrieðiem un sievietçm, veselajiem un invalîdiem, vietçjiem iedzîvotâjiem un imigrantiem. [179] Atkarîbâ no apstâkïiem, sabiedrîbai, no savas puses, jâpalîdz pilsoòiem atrast darbu un nodarboðanos. [180]

2434
1867

Taisnîga alga ir likumîgs darba auglis. Tâs liegðana vai aizturçðana var bût smaga netaisnîba. [181] Lai noteiktu taisnîgu darba algu, jâòem vçrâ gan katra cilvçka vajadzîbas, gan viòa ieguldîjums. "Par darbu ir jâatalgo tâ, lai tiktu nodroðinâta cienîga dzîve darbiniekam un viòa tuviniekiem gan materiâlajâ, gan sociâlajâ, gan kultûras, gan garîgajâ sfçrâ - saskaòâ ar katra darbinieka kalpoðanu un darba raþîgumu, kâ arî uzòçmuma apstâkïiem un kopçjo labumu." [182] Ar abpusçju vienoðanos vien nepietiek, lai morâliski attaisnotu darba algas apjomu.

2435

Streiks atbilst morâles normâm tad, kad tas kïûst par neizbçgamu vai pat nepiecieðamu lîdzekli, lai iegûtu atbilstoðu pozitîvu rezultâtu. Tas kïûst morâliski nepieòemams, ja to pavada varmâcîba vai tiek izvirzîti mçríi, kam nav tieða sakara ar darba apstâkïiem, vai ja tie ir pretrunâ ar kopçjo labumu.

2436

Ir netaisnîgi nemaksât sociâlâs apdroðinâðanas iestâdçm likumîgâs varas noteiktos atskaitîjumus.


Darba vietas zaudçðana bezdarba dçï gandrîz vienmçr skar cietuðâ cieòu un apdraud viòa dzîves lîdzsvaru. Lîdzâs personîgajiem zaudçjumiem, ko tas izraisa, bezdarbs pakïauj neskaitâmâm briesmâm arî cietuðâ ìimeni. [183]


V. Taisnîba un solidaritâte starp nâcijâm

2437
1938

Starptautiskajâ jomâ saimniecisko resursu un lîdzekïu nevienlîdzîba ir tik liela, ka starp valstîm radusies îsta "aiza". [184] Vienâ pusç ir tie, kuru rokâs ir izaugsmei nepiecieðamie lîdzekïi un kuri tos pavairo, otrâ pusç - tie, kuri grimst parâdos.

2438
1911
2315

Daþâdi reliìiska, politiska, saimnieciska un finansiâla rakstura cçloòi mûsdienâs "sociâlajam jautâjumam pieðíir pasaules mçroga plaðumu" [185]. Nepiecieðama solidaritâte starp nâcijâm, kas politiskajâ ziòâ jau ir viena no otras atkarîgas. Tâ vçl vairâk nepiecieðama tad, kad runa ir par "ïaunu mehânismu" apturçðanu, kas liek ðíçrðïus mazâkattîstîtu valstu augðupejai. [186] Finansu sistçmas [187], kuru rezultâtâ notiek ïaunprâtîga izmantoðana un pat augïoðana, netaisnîgus tirdzniecîbas sakarus starp nâcijâm, bruòoðanâs sacensîbu jâaizvieto ar kopçjiem pûliòiem ieguldît visus resursus morâlâs, kultûras un ekonomiskâs dzîves attîstîbâ, "no jauna definçjot prioritâtes un vçrtîbu skalu" [188].

2439

Uz bagâtajâm nâcijâm gulstas nopietna morâlâ atbildîba par tâm nâcijâm, kuras paðas nespçj sagâdât lîdzekïus savai attîstîbai vai kurâm ðî attîstîba tika liegta traìisku vçsturisku notikumu dçï. Tas ir solidaritâtes un mîlestîbas pienâkums; tas ir arî pienâkums, ko pieprasa taisnîba, ja bagâto nâciju labklâjîbas pamatâ ir resursi, par kuriem netika taisnîgi samaksâts.

2440

Tieðâ palîdzîba ir piemçrota atbilde neatliekamâm, ârkârtçjâm vajadzîbâm, ko radîjuðas, piemçram, dabas katastrofas, epidçmijas u.c. Bet ar to vien nepietiek, lai likvidçtu ilgstoðas nabadzîbas smagâs sekas, ne arî, lai pastâvîgi gâdâtu par nepiecieðamo. Starptautiskâs saimnieciskâs un finansu institûcijas jâreformç tâ, lai tâs veidotu taisnîgâkus sakarus ar mazâkattîstîtajâm valstîm. [189] Jâatbalsta nabadzîgo valstu centieni pçc attîstîbas un atbrîvoðanâs. [190] Ðis princips îpaðâ veidâ jâîsteno lauksaimniecîbas jomâ. Lielais vairums trûcîgo ir zemnieki - it îpaði treðâs pasaules valstîs.

2441
1908

Pieaugot apziòai par to, kas ir Dievs, izpratnei par to, kas ir cilvçks, veidojas pamats pilnîgai cilvçku sabiedrîbas attîstîbai. Ðâda attîstîba vairo materiâlos labumus un izmanto tos, lai tie kalpotu cilvçkam un viòa brîvîbai. Tâ mazina nabadzîbu un ekonomisko ekspluatâciju. Tâ veicina cieòu pret ikvienu kultûru un veicina atvçrtîbu uz transcendenci. [191]

2442
899

Baznîcas ganiem nepienâkas tieðâ veidâ iesaistîties politiskajâ darbîbâ un sabiedriskâs dzîves organizçðanâ. Tas ir ticîgo laju aicinâjums, kuri darbojas pçc savas iniciatîvas kopâ ar citiem pilsoòiem. Ir daudz un daþâdu sabiedriskâs darbîbas veidu. Taèu vienmçr tâ òems vçrâ kopçjo labumu un bûs saskaòâ ar evaòìçlija vçsti un Baznîcas mâcîbu. Ticîgajiem lajiem pienâkas "ar kristîgo dedzîbu iedzîvinât ðîszemes dzîves realitâtes un bût tajâs par miera nesçjiem un taisnîbas aizstâvjiem." [192]


2544,2547

VI. Mîlestîba pret trûcîgajiem

2443
786,525
544,853

Dievs svçtî tos, kuri palîdz trûcîgajiem, un nosoda tos, kuri no viòiem novçrðas: "Kas lûdz no tevis, tam dod; un kas grib no tevis aizòemties, tam neatsaki." ( Mt 5, 42) "Par velti esat saòçmuði, par velti dodiet." ( Mt 10, 8). Jçzus atpazîs savus izvçlçtos pçc tâ, kâ viòi bûs izturçjuðies pret nabagiem. [193] Kad "nabagiem tiek sludinâts Evaòìçlijs" ( Mt 11, 5) [194], tâ ir Kristus klâtbûtnes zîme.

2444
1716

"Baznîcas mîlestîba pret trûcîgajiem [..] ir tâs nemainîgâs tradîcijas sastâvdaïa." [195] Baznîca rod iedvesmu Kalna svçtîbu Labajâ Vçstî [196], Jçzus nabadzîbâ [197] un Viòa rûpçs pret nabagiem. [198] Mîlestîba pret nabagiem ir viens no iemesliem, kâdçï mums ir jâstrâdâ, - darot kaut ko labu, lai bûtu iespçja palîdzçt trûkumcietçjiem. [199] Tâ attiecas ne tikai uz materiâlo nabadzîbu, bet arî uz daudziem kultûras un reliìiskâs nabadzîbas veidiem. [200]

2445
2536

Mîlestîbu pret nabagiem nevar savienot ar alkatîbu vai arî ar bagâtîbas egoistisku izmantoðanu:

2547

"Tagad jûs, bagâtnieki, raudiet un vaimanâjiet par nelaimçm, kas jums tuvojas. Jûsu bagâtîba sapuvusi, jûsu drçbes koþu saçstas, jûsu zelts un sudrabs sarûsçjis, un to rûsa liecinâs pret jums un saçdîs jûsu miesu kâ uguns. Jûs esat mantu krâjuði pçdçjâs dienâs. Lûk, alga sauc, ko jûs aizturçjât strâdniekiem, kas pïâva jûsu tîrumus, un pïâvçju vaimanas ir sasnieguðas debespulku Kunga ausis. Zemes virsû jûs dzîvojât pârpilnîbâ un baudâs, un savas sirdis barojât kaujamai dienai. Jûs notiesâjât un nogalinâjât taisnîgo. Viòð jums nepretojâs." ( Jçk 5, 1-6)

2446
2402

Sv. Jânis Hrizostoms to stingri atgâdina: "Neïaut nabagiem òemt dalîbu viòu paðu labumos - tas nozîmç apzagt viòus un atòemt viòiem dzîvîbu [..]. Mçs aizturam nevis savus, bet viòu labumus." [201] "Vispirms jâapmierina prasîbas pçc taisnîbas, lai nepiedâvâtu kâ mîlestîbas dâvanu to, ko jau bija jâatdod saskaòâ ar taisnîbu" [202] :


"Kad mçs dodam nabagiem nepiecieðamo, mçs nemaz neesam augstsirdîgi - mçs tiem atdodam atpakaï to, kas viòiem pieder. Mçs daudz vairâk izpildâm pienâkumu, ko prasa taisnîba, nekâ veicam þçlsirdîbas darbu." [203]

2447
1460
1038,1969

Þçlsirdîbas darbi ir aiz mîlestîbas veiktie darbi, ar kuriem mçs palîdzam savam tuvâkajam viòa miesas un gara vajadzîbâs. [204] Mâcît, dot padomu, mierinât, uzmundrinât, kâ arî piedot un pacietîgi panest - tas nozîmç veikt garîgâs þçlsirdîbas darbus. Þçlsirdîbas darbi, kas tiek veikti rûpçs par lîdzcilvçka fiziskajâm vajadzîbâm, ir, piemçram, izsalkuðo paçdinâðana, bezpajumtnieku uzòemðana, skrandaino apìçrbðana, slimo un cietumnieku apmeklçðana, miruðo apbedîðana. [205] Ðo þçlsirdîbas izpausmju vidû dâvanu doðana nabagiem [206] ir viena no galvenajâm tuvâkmîlestîbas liecîbâm: tas ir arî Dievam patîkams taisnîbas darbs [207] :

1004

"Kam ir divi svârki, tas vienus lai iedod tam, kuram nav; un kam ir ko çst, tas lai dara tâpat." ( Lk 3, 11) "Labâk dodiet dâvanu no tâ, kas jums pieder, un, lûk, viss jums bûs tîrs." ( Lk 11, 41) "Ja brâlim vai mâsai nebûtu ko apìçrbt un pietrûktu dieniðíâ uztura un ja kâds no jums sacîtu viòiem: "Ejiet mierâ, sildieties un paçdiet", bet jûs nedotu viòiem to, kas miesai nepiecieðams, ko tas lîdzçtu?" ( Jçk 2, 15-16) [208]

2448
386
1586

"Cilvçciskâs likstas visdaþâdâkajâs to izpausmes formâs: gan kâ materiâlais trûkums, gan kâ netaisnîgas apspieðanas, fiziskas un psihiskas slimîbas un, visbeidzot, nâve - ir acîm redzama zîme cilvçka iedzimtâ vâjuma stâvoklim, kurâ viòð atrodas pçc pirmgrçka, un nepiecieðamîbai pçc pestîðanas. Tâdçï ðîs likstas izraisîja Kristus-Pestîtâja lîdzjûtîbu, kurð vçlçjâs tâs òemt uz sevis un pielîdzinât sevi "vismazâkajiem no saviem brâïiem" (sal. Mt 25, 40. 45). Tâdçï tie, kuri cieð daþâdu likstu dçï, no Baznîcas puses saòem îpaðu mîlestîbu. Baznîca no paða tâs sâkuma, neskatoties uz daudzu savu locekïu neizdarîbu, nepârstâj darboties, lai atvieglinâtu nelaimîgo cieðanas, tos aizstâvçtu un atbrîvotu. Baznîca to dara, veicot neskaitâmus labdarîbas darbus, kuri vienmçr un visur nepiecieðami." [209]

2449
1397

Jau Vecajâ Derîbâ daþâda veida juridiskie priekðraksti (parâdu atcelðanas gads, aizliegums dot aizdevumu uz procentiem un paturçt íîlu, pienâkums maksât desmito tiesu, pienâkums ik dienas maksât algu strâdniekam, tiesîbas salasît pçc raþas novâkðanas uz lauka palikuðo labîbu vai vînogas) atbilst Atkârtotâ likuma grâmatâ izteiktajam pamudinâjumam: "Tur, tanî zemç, netrûks arî nabagu, tâpçc Es tev pavçlu un saku: Atvçrdams atver savu roku savam brâlim, kas ir apspiests un nabags tavâ zemç." ( At 15, 11) Jçzus attiecina uz sevi ðos vârdus: "Nabagi taèu allaþ ir pie jums, bet es neesmu pie jums vienmçr." ( 12, 8) Tâdâ veidâ Viòð neatceï seno pravieðu bargos vârdus: "Lai nopirktu trûcîgos par sudrabu un nabagu - par sandaïu pâri [..], mçs pârdosim..." ( Am 8, 6), bet Viòð mûs aicina atpazît Viòa klâtbûtni nabagajos, kuri ir Viòa brâïi [210] :

786

Kad mâte sabâra sv. Rozi no Limas par to, ka viòa savâs mâjâs pieòem nabagus un slimos, svçtâ atbildçja: "Kalpojot slimajiem, mçs esam Kristus labâ smarþa." [211]


Kopsavilkums

2450

"Tev nebûs zagt." ( At 5, 19) "Ne zagïi, ne mantrauði [..], ne laupîtâji Dieva valstîbu neiemantos." ( 1 Kor 6, 10)

2451

Septîtais bauslis pavçl bût taisnîgam un þçlsirdîgam, pârvaldot laicîgos labumus un cilvçka darba augïus.

2452

Radîtie labumi ir paredzçti visam cilvçku dzimumam. Tiesîbas uz privâtîpaðumu neatceï to, ka ðie labumi ir paredzçti visiem cilvçkiem.

2453

Septîtais bauslis aizliedz zagðanu. Zagðana ir sveða îpaðuma piesavinâðanâs, rîkojoties ar varu pret îpaðnieka saprâtîgo gribu.

2454

Jebkâds sveða labuma netaisnîgas piesavinâðanâs un izmantoðanas veids ir pretrunâ ar septîto bausli. Ja ir izdarîta netaisnîba, tâ jâizlabo. Izlîdzinâjuma taisnîba prasa, lai nozagtais labums tiktu atdots atpakaï.

2455

Morâlais likums aizliedz darbîbas, kas, tirdzniecisku vai totalitâru mçríu dçï, noved cilvçkus pie viòu paverdzinâðanas, pie viòu - kâ preèu - pirkðanas, pârdoðanas un apmaiòas.

2456

Pasaules derîgo izrakteòu, augu un dzîvnieku resursu pârvaldîðana, ko Radîtâjs uzticçjis cilvçkam, nav ðíirama no morâlo prasîbu ievçroðanas, arî tâm, kas jâievçro attiecîbâ pret nâkamajâm paaudzçm.

2457

Dzîvnieki ir uzticçti cilvçkam, kuram jâizturas pret tiem ar labvçlîbu. Tie var kalpot cilvçka vajadzîbu taisnîgai apmierinâðanai.

2458

Baznîca izsaka savus spriedumus ekonomiskajos un sociâlajos jautâjumos tad, kad to prasa personas pamattiesîbas un dvçseïu pestîðana. Baznîca rûpçjas par cilvçku laicîgo kopçjo labumu tâdçï, ka tas ir pakârtots augstâkajam Labumam, mûsu galîgajam mçríim.

2459

Visas ekonomiskâs un sociâlâs dzîves autors, centrs un mçríis ir pats cilvçks. Sociâlâ jautâjuma izðíiroðais punkts - lai saskaòâ ar taisnîbu un tuvâkmîlestîbu patieðâm ikviens saòemtu labumus, kurus Dievs radîjis visiem.

2460

Savu pamatvçrtîbu darbs gûst no paða cilvçka, kurð ir tâ autors un adresâts. Ar savu darbu cilvçks kïûst lîdzdalîgs radîðanas darbâ. Ja viòð veic darbu vienotîbâ ar Kristu, tam var bût pestîjoða vçrtîba.

2461

Patiesa attîstîba - tâ ir cilvçka attîstîba visâ tâ veselumâ. Katrâ cilvçkâ jâattîsta spçja atbildçt savam aicinâjumam - tâtad Dieva aicinâjumam. [212]

2462

Dâvanu doðana nabagiem liecina par kristîgo mîlestîbu un ir Dievam patîkams taisnîbas darbs.

2463

Kâ lai neskaitâmi daudzajos cilvçkos, kuriem trûkst maizes, pajumtes, pastâvîgas dzîves vietas, nesaskatâm Lâzaru - izsalkuðo nabagu, par kuru runâ Evaòìçlija lîdzîba? [213] Kâ lai nesadzirdam Jçzu sakâm: "...to jûs neesat man darîjuði" ( Mt 25, 45)?


8. artikuls. Astotais bauslis


"Tev nebûs nepatiesu liecîbu dot pret savu tuvâko." ( Izc 20, 16)


"Jûs esat dzirdçjuði, ka sentçviem ir sacîts: 'Tev nebûs nepatiesi zvçrçt, bet gan izpildît savus zvçrestus Kungam'." ( Mt 5, 33)

2464

Astotais bauslis aizliedz sagrozît patiesîbu attiecîbâs ar citiem cilvçkiem. Ðo morâlo priekðrakstu nosaka svçtâs tautas aicinâjums bût par sava Dieva, kurð ir Patiesîba un kurð vçlas patiesîbu, liecinieci. Vârdos vai darbos vçrsties pret patiesîbu nozîmç novçrsties no morâlâ taisnîguma; tas nozîmç bûtisku neuzticîbu Dievam, un ðajâ ziòâ tas sagrauj derîbas pamatus.


I. Dzîvot patiesîbâ

2465
215

Vecâ Derîba apliecina: Dievs ir ikvienas patiesîbas avots. Viòa Vârds ir patiesîba. [214] Viòa Likums ir patiesîba. [215] "Tava patiesîba ir spçkâ no paaudzes uz paaudzi." ( Ps 119, 90) [216] Tâ kâ Dievs ir "patiess" ( Rom 3, 4), tad Viòa tautas locekïi ir aicinâti dzîvot patiesîbâ. [217]

2466
2153

Jçzû Kristû dieviðíâ patiesîba atklâjâs visâ pilnîbâ. Viòð, bûdams pilns þçlastîbas un patiesîbas [218], ir "pasaules gaisma" ( 8, 12), Viòð ir Patiesîba. [219] Neviens, kas Viòam tic, nepaliek tumsîbâ. [220] Jçzus mâcekïi paliek Viòa vârdos, lai pazîtu patiesîbu, kas atbrîvo [221] un svçtdara [222]. Sekot Jçzum - tas nozîmç dzîvot patiesîbas Garâ [223], kuru Tçvs sûta savâ vârdâ [224] un kurð ieved "visâ patiesîbâ" ( 16, 13). Saviem mâcekïiem Jçzus mâca mîlçt patiesîbu bez kâdiem nosacîjumiem: "Lai jûsu runa ir: 'Jâ? Jâ!'; 'Nç? Nç!'" ( Mt 5, 37)

2467
2104

Cilvçks dabiski tiecas pçc patiesîbas. Viòa pienâkums ir to godât un apliecinât: "Saskaòâ ar cilvçcisko cieòu, kas piemît visiem cilvçkiem kâ personâm, [..] pati viòu daba mudina un morâlais likums tiem uzliek par pienâkumu meklçt patiesîbu - vispirms jau to, kas attiecas uz reliìiju. Tâpat viòiem pienâkas arî pieòemt iepazîto patiesîbu un visu savu dzîvi virzît atbilstoði ðîs patiesîbas prasîbâm." [225]

2468
1458

Patiesîbu, kas izpauþas kâ taisna cilvçciskâ rîcîba un vârdi, sauc par patiesîgumu, vaïsirdîbu vai atklâtîbu. Patiesîba jeb patiesîgums ir tikums, kas pastâv tanî, ka esam patiesi savos darbos un vârdos, sargâjoties no divkosîbas, izlikðanâs un liekulîbas.

2469
1807

"Cilvçki nevarçtu dzîvot kopâ, ja viòiem nebûtu savstarpçjâs uzticîbas, tas nozîmç, ja viòi viens otram neatklâtu patiesîbu." [226] Patiesîbas tikums taisnîgi atdod tuvâkajam to, kas viòam pienâkas. Patiesîgums ïauj ievçrot zelta vidusceïu starp to, kas jâsaka, un to, kas jâpatur noslçpumâ: tas ietver sevî godîgumu un noslçpuma neizpauðanu. Taisnîbas dçï "vienam cilvçkam pienâkas godîgi atklât patiesîbu otram". [227]

2470

Kristus mâceklis ir gatavs "dzîvot patiesîbâ", kas nozîmç dzîvi vienkârðîbâ, pçc Kunga parauga un Viòa patiesîbâ. "Ja mçs sakâm, ka mums ir kopîba ar Viòu, bet staigâjam tumsâ, tad mçs melojam un nerîkojamies saskaòâ ar patiesîbu." ( 1 Jò 1, 6)


II. "Liecinât par patiesîbu"

2471
1816

Pilâta priekðâ Kristus pasludina, ka Viòð ir nâcis pasaulç, lai apliecinâtu patiesîbu. [228] Kristietim nav jâkaunas "no liecîbas par [..] Kungu" ( 2 Tim 1, 8). Situâcijâs, kas prasa ticîbas apliecinâðanu, kristietim tâ jâatzîst nepârprotami, kâ to darîja sv. Pâvils tiesneðu priekðâ. Viòam jâcenðas paturçt "tîru sirdsapziòu Dieva un cilvçku priekðâ" ( Apd 24, 16).

2472
863,905
1807

Kristieðu pienâkums - bût lîdzdalîgiem Baznîcas dzîvç, mudina viòus rîkoties kâ Evaòìçlija un no tâ izrietoðo pienâkumu lieciniekiem. Ðî liecîba ir ticîbas tâlâknodoðana vârdos un darbos. Liecîba ir taisnîbas akts, kas atklâj vai dod iespçju citiem pazît patiesîbu [229] :


"Visiem kristieðiem, neatkarîgi no tâ, kur viòi dzîvo, pienâkas ar savas dzîves piemçru un savu vârdu liecîbu atklât jauno cilvçku, kurâ viòus ietçrpa Kristîba, un Svçtâ Gara spçku, kurâ viòi tika stiprinâti, saòemot Iestiprinâðanas sakramentu." [230]

2473
852
1808
1258

Moceklîba ir augstâkais ticîbas patiesîbas apliecinâjums; tâ ir liecîba lîdz pat nâvei. Moceklis liecina par nomiruðo un augðâmcçluðos Kristu, ar kuru viòð ir vienots mîlestîbas saitçm. Viòð apliecina ticîbas un kristîgâs mâcîbas patiesîbu. Viòð panes nâvi ar lielu spçku. "Ïaujiet man kïût par barîbu zvçriem. Tikai tâdâ veidâ es varçðu nonâkt pie Dieva." [231]

2474

Ar vislielâko rûpîbu Baznîca glabâ to cilvçku piemiòu, kuri atdevuði dzîvîbu, lai apliecinâtu savu ticîbu. Mocekïu darbi ir liecîbas par patiesîbu, kas rakstîtas ar asinîm:

1011

"Nekas no ðîs pasaules pievilcîbas, ne arî no ðî laika karaïvalstîm man nav vajadzîgs. Es labâk mirstu, lai savienotos ar Kristu Jçzu, nekâ valdu pâr valstîm lîdz zemes robeþâm. Es meklçju To, kurð ir nomiris par mums; gribu To, kurð mûsu dçï ir augðâmcçlies. Tuvojas mana dzimðana..." [232]


"Es Tevi slavçju par to, ka Tu esi mani atzinis par ðîs dienas un ðîs stundas cienîgu, par cienîgu bût vienam no mocekïiem [..]. Tu esi turçjis savu apsolîjumu, uzticîbas un patiesîbas Dievs. Par ðo þçlastîbu un par visu es Tevi cildinu, slavçju Tevi, godinu Tevi caur debesu mûþîgo Augsto priesteri Jçzu Kristu, Tavu mîïoto Dçlu. Caur Viòu, kurð ir kopâ ar Tevi un Garu, lai Tev ir gods tagad un mûþîgi mûþos. Amen." [233]


III. Pârkâpumi pret patiesîbu

2475

Kristus mâcekïi ir ietçrpuðies "jaunâ cilvçkâ, kas radîts pçc Dieva lîdzîbas taisnîbâ un patiesâ svçtumâ" ( Ef 4, 24). Atmetuði "melus" ( Ef 4, 25), viòiem vajag atmest "visu ïaunprâtîbu un visu viltîbu, un liekulîbu, un skaudîbu, un visas mçlnesîbas" ( 1 Pçt 2, 1).

2476
2152

Nepatiesa liecîba un zvçresta lauðana. Publiski izteikti vârdi, kas neatbilst patiesîbai, ir îpaði smags pârkâpums. Tiesas priekðâ tie kïûst par nepatiesu liecîbu. [234] Ja tie tiek apstiprinâti ar zvçrestu, tad tâ jau ir zvçresta lauðana. Tâda rîcîba veicina vai nu nevainîga cilvçka notiesâðanu, vai arî vainîgâ attaisnoðanu, vai arî tiesâjamo pakïauj bargâkam spriedumam. [235] Tâda rîcîba nopietni apdraud tiesas darbu un taisnîga sprieduma pieòemðanu.

2477

Cieòa pret cilvçku reputâciju aizliedz jebkâdu nostâju un vârdus, kas varçtu tiem netaisnîgi kaitçt. [236]


Ir vainojams:


- pârsteidzîgâ spriedumâ - tas, kas bez pietiekoða pamata, pat neapliecinot to ar vârdiem, pieòem par patiesîbai atbilstoðu tuvâkâ morâlisko trûkumu;


- aprunâðanâ - tas, kas bez objektîva iemesla atklâj otra cilvçka trûkumus un kïûdas tiem, kas tos nezina; [237]


- apmeloðanâ - tas, kas ar vârdiem, kuri neatbilst patiesîbai, kaitç citu reputâcijai un veicina nepatiesus uzskatus par viòiem.

2478

Lai izvairîtos no pârsteidzîga sprieduma, katram jâcenðas vçrtçt, cik vien iespçjams, pozitîvi otra cilvçka domas, vârdus un darbus:


"Katram labam kristietim drîzâk jâbût gatavam atbalstît otra cilvçka sacîto, nevis to nosodît. Ja nav iespçjams sacîto atbalstît, tad jâcenðas uzzinât, kâ viòð to izprot; un ja viòa izpratne nav pareiza, tad viòð jâlabo ar mîlestîbu. Bet ja ar to nepietiek, tad jâmeklç visi atbilstoðie lîdzekïi, lai viòð pareizi saprastu un nemaldîtos." [238]

2479
1753

Aprunâðana un apmeloðana grauj otra cilvçka reputâciju un godu. Gods ir sabiedrîbas liecîba par cilvçka cieòu, un katram ir dabiskas tiesîbas uz savu labo slavu, reputâciju un cieòu. Tâdçjâdi aprunâðana un apmeloðana aizskar taisnîbas un mîlestîbas tikumus.

2480

Jâizvairâs no jebkura vârda vai jebkuras nostâjas, kas aiz liðíîbas un iztapîbas veicinâtu un atbalstîtu otra cilvçka ïaunos darbus un netikumîgo rîcîbu. Iztapîga glaimoðana ir smags grçks, ja tâ ir lîdzdalîga lielos netikumos vai smagos grçkos. Vçlme izpalîdzçt vai draudzîba neattaisno divkosîbu savos vârdos. Iztapîba ir ikdieniðís grçks tad, ja to veicina vienîgi vçlçðanâs izpatikt, izvairîties no ïaunuma, tikt galâ ar grûtîbâm, iegût labumu, kas taisnîgi pienâkas.

2481

Lielîðanâs vai diþoðanâs ir grçks pret patiesîbu. Tâpat arî - ironija, kura virzîta uz to, lai cilvçku noniecinâtu, ïaunprâtîgi izceïot kâdu viòa rîcîbas aspektu.

2482
392

"Meloðana nozîmç teikt nepatiesîbu, lai maldinâtu." [239] Mûsu Kungs saskata meloðanâ velna darbu: "Jûsu tçvs ir velns [..]. Viòâ patiesîbas nav. Melus runâdams, viòð runâ savu, jo viòð ir melis un meïu tçvs." ( 8, 44)

2483

Meloðana ir vistieðâkais grçks pret patiesîbu. Melot nozîmç runât vai rîkoties, lai maldinâtu. Aizskarot personas attiecîbas ar patiesîbu un ar tuvâko, meli skar cilvçka un viòa teikto vârdu pamatsaikni ar Kungu.

2484
1750

Lai noteiktu, cik meli ir smagi, jânovçrtç sakropïotâs patiesîbas bûtîba, apstâkïi, meïa nodoms un nodarîjums cietuðajam. Paði par sevi meli ir tikai ikdieniðís grçks, taèu, ja tie smagi skar taisnîbas un mîlestîbas tikumus, tie kïûst nâvîgi.

2485
1756

Pçc savas bûtîbas meloðana ir nosodâma. Tâ zaimo vârdus, kuri tiek izmantoti, lai pârçjiem atklâtu kâdu pazîstamu patiesîbu. Apzinâta vçlme maldinât otru cilvçku ar vârdiem, kuri nesaskan ar patiesîbu, ir taisnîbas un mîlestîbas trûkums. Vaina ir lielâka, ja maldinâðanas rezultâtâ nopietni cieð tie, kas tiek maldinâti.

2486
1607

Meloðana ir pârkâpums pret patiesîguma tikumu, tâdçï tâ ir îsta varmâcîba pret otru cilvçku. Tâ aizskar viòa spçju iepazît patiesîbu, kas ir pamatâ jebkuram spriedumam un lçmumam. Tâ sevî slçpj cilvçka gara saðíelðanâs iedîgli un visas no tâs izrietoðâs sekas. Meloðana ir postoða jebkurâ sabiedrîbâ; tâ grauj uzticîbu starp cilvçkiem un pârrauj sabiedriskâs attiecîbas.

2487
1459
2412

Jebkurð pârkâpums pret taisnîbu un patiesîbu pieprasa, lai tas tiktu labots, pat tad, ja vainîgajam ir piedots. Ja nav iespçjams nodarîjumu labot publiski, tad tas jâdara slepus. Ja cietuðajam nevar atlîdzinât tieðâ veidâ, tad mîlestîbas vârdâ viòam jâsaòem morâls gandarîjums. Pienâkums labot nodarîjumu attiecas arî uz situâciju, kad ir grauta otra cilvçka reputâcija. Morâliskajai un daþkârt materiâlajai atlîdzîbai jâbût samçrotai ar nodarîto pâridarîjumu. Sirdsapziòa uzliek ðo pienâkumu.


IV. Cieòa pret patiesîbu

2488
1740

Tiesîbas darît zinâmu patiesîbu nav bez nosacîjumiem. Ikvienam savâ dzîvç jâievçro evaòìçliskais brâïu mîlestîbas bauslis. Tas pieprasa, lai katrâ konkrçtajâ situâcijâ tiktu izvçrtçts, vai jâatklâj patiesîba tam, kurð to prasa, vai arî ne.

2489
2284

Atbildi uz jebkuru lûgumu pçc informâcijas vai ziòâm pienâkas sniegt, vadoties no tuvâkmîlestîbas un cieòas pret patiesîbu. Citu cilvçku labums un droðîba, respekts pret privâto dzîvi, kopçjais labums - tie ir pietiekami svarîgi motîvi, lai noklusçtu to, kas nav jâizpauþ, vai arî - lai izteiktos diskrçti. Pienâkums nevienu neieïaunot bieþi prasa stingru atturîbu. Nevienam nav jâatklâj patiesîba tam cilvçkam, kuram nav tiesîbu to zinât. [240]

2490
1467

Grçksûdzes noslçpums ir svçts, un to nekâda iemesla dçï nedrîkst lauzt. "Sakramentâlais noslçpums ir neaizskarams; tâpçc biktstçvs nedrîkst ne ar vârdiem, ne arî kâdâ citâdâ veidâ un nekâda iemesla dçï nodot gandarîtâju." [241]

2491

Profesionâlie noslçpumi, kuri ir, piemçram, politiíu, militârpersonu, mediíu, juristu pârziòâ, vai arî informâcija, kas kâ slepena kâdam uzticçta, nedrîkst tikt izpausti, izòemot ârkârtçjus gadîjumus, kad noslçpuma glabâðana var sagâdât lielu ïaunumu personai, kas to uzticçjusi, vai personai, kam ðis noslçpums uzticçts, vai vçl kâdai treðajai personai, tâ ka draudoðâs sekas var novçrst, vienîgi atklâjot patiesîbu. Privâta rakstura informâciju, kas kâdam varçtu kaitçt, pat ja tâ nav slepena, nedrîkst izpaust bez nopietna un atbilstoða iemesla.

2492
2522

Kas attiecas uz cilvçku privâto dzîvi, tad katram pienâkas ievçrot attiecîgo atturîbu. Tiem, kas ir atbildîgi par masu informâcijas lîdzekïiem, jâievçro atbilstîba starp kopçjâ labuma prasîbâm un privâttiesîbu ievçroðanu. Informâcijas lîdzekïu iejaukðanâs politisko un sabiedrisko darbinieku privâtajâ dzîvç ir nosodâma, ja tâ aizskar viòu personîgo dzîvi un viòu brîvîbu.


V. Sabiedriskâs saziòas lîdzekïu izmantoðana

2493

Mûsdienâs sabiedriskâs saziòas lîdzekïiem ir bûtiska loma informâcijas sniegðanâ, kultûras attîstîbâ un izglîtîbâ. Tehniskâs augðupejas, sniegtâs informâcijas plaðuma un daþâdîbas, kâ arî lielâs masu mçdiju ietekmes uz sabiedrisko domu rezultâtâ ðo mçdiju nozîme pieaug.

2494
1906

Informâcijas izplatîðana ar masu mçdiju starpniecîbu kalpo kopçjam labumam. [242] Sabiedrîbai ir tiesîbas iegût informâciju, kuras pamatâ ir patiesîba, brîvîba, taisnîba un solidaritâte:


"Pareiza ðo tiesîbu izmantoðana prasa, lai informâcija, attiecîbâ uz tâs priekðmetu, vienmçr bûtu patiesa un - òemot vçrâ taisnîbas un mîlestîbas prasîbas - pilnîga; metodçm, kas tiek pielietotas informâcijas lîdzekïu jomâ, jâbût godîgâm un piedienîgâm, tas ir, vâcot un izplatot ziòas, jâievçro morâliskais likums, cilvçka tiesîbas un cieòa." [243]

2495
906

"Nepiecieðams, lai visi sabiedrîbas locekïi arî masu informâcijas lîdzekïu jomâ izpildîtu savus taisnîbas un mîlestîbas pienâkums. Viòiem masu informâcijas lîdzekïi jâizmanto, lai veidotu un izplatîtu veselîgu sabiedrisko domu." [244] Solidaritâte rodas patiesas un godîgas informâcijas un brîvas ideju apmaiòas rezultâtâ; tâs veicina otra cilvçka pazîðanu un cieòu.

2496
2525

Sabiedriskâs saziòas lîdzekïi (it îpaði masu mçdiji) var izraisît to izmantotâjos zinâmu pasivitâti, padarot viòus par ne visai modriem ziòu patçrçtâjiem vai izrâþu skatîtâjiem. Lasîtâjiem un skatîtâjiem masu mçdiji jâizmanto ar mçru un saprâtu. Tiem sevî jâizkopj apgaismota un taisna sirdsapziòa, lai ðajâ jomâ tie vieglâk spçtu pretoties negodîgai ietekmei.

2497

Cilvçkiem, kuri, atbilstoði savai profesijai, ieòem atbildîgus amatus laikrakstos un þurnâlos, izplatot informâciju, jâkalpo patiesîbai, neaizskarot mîlestîbas tikumu. Ar tik pat lielu rûpîbu tiem pienâkas respektçt lietu bûtîbu un ievçrot kritiskâ sprieduma robeþas attiecîbâ uz cilvçkiem. Viòiem jâizvairâs no apmeloðanas.

2498
2237
2286

"Kopçjâ labuma dçï pilsoniskâs varas pârstâvjiem ir îpaði uzdevumi ðajâ jomâ. [..] Tiem jâaizstâv un jânodroðina patiesa un taisnîga informâcijas brîvîba." [245] Pasludinot likumus un rûpçjoties par to ievçroðanu, varas iestâdçm jâraugâs, lai nepareiza informâcijas lîdzekïu izmantoðana "nenodarîtu nopietnus zaudçjumus sabiedrîbas tikumîbai un attîstîbai". [246] Varas iestâdçm jâpiemçro sankcijas, ja netiek ievçrotas katra cilvçka tiesîbas uz labu reputâciju un privâtâs dzîves noslçpumu respektçðanu. Laikâ un godprâtîgi tâm jâsniedz informâcija, kas skar kopçjo labumu vai sniedz atbildi uz pamatotâm iedzîvotâju baþâm. Ne ar ko nevar attaisnot melîgas informâcijas izplatîðanu, lai manipulçtu ar sabiedrisko domu, izmantojot masu informâcijas lîdzekïus. Ðâda varas iestâþu iejaukðanâs nedrîkst ierobeþot atseviðíu personu vai grupu brîvîbu.

2499
1903

Morâle nosoda totalitâro valstu ïaunumu - tâs sistemâtiski falsificç patiesîbu, ar masu informâcijas lîdzekïu palîdzîbu uzpieþ sabiedrîbai noteiktus politiskos uzkatus, "manipulç" ar apvainotajiem un publisko tiesas procesu lieciniekiem un cer nostiprinât savu tirâniju, apspieþot un represçjot visu to, ko uzskata par "ideoloìisku pârkâpumu".


VI. Patiesîba, skaistums un sakrâlâ mâksla

2500
1804
341
2129

Labus darbus pavada nesavtîgs garîgs prieks un morâlisks skaistums. Arî patiesîba sevî ietver prieku un garîgâ skaistuma spoþumu. Patiesîba ir skaista pati par sevi. Vârda patiesîba, radîtâs un neradîtâs realitâtes pazîðanas racionâlâ izpausme ir nepiecieðama ar prâtu apveltîtajam cilvçkam, bet patiesîba var atrast arî citus, papildinoðus cilvçciskâs izpausmes veidus, îpaði tad, kad jâatspoguïo vârdos neizsakâmais, ko patiesîba satur - cilvçciskâs sirds dziïumi, dvçseles pacilâtîba, Dieva noslçpums. Pirms vçl Dievs atklâjas cilvçkam patiesîbas vârdos, Viòð tam sevi atklâj radîbas - Viòa Vârda un Viòa gudrîbas darba - universâlajâ valodâ: tâ ir Kosmosa kârtîba un harmonija, ko atklâj gan bçrns, gan zinâtnieks; "jo no radîbu lieluma un skaistuma ir viegli noprotams to Radîtâjs" ( Gudr 13, 5), "tos ir radîjis skaistuma Sâkums un Avots" ( Gudr 13, 3).


Gudrîba "ir Dieva spçka dvaða un Visvarenâ godîbas tîrâkâ izpausme; tâdçï tajâ nekas aptraipîts neieiet. Jo tâ ir mûþîgâs gaismas atspulgs un Dieva varenîbas spogulis, Viòa labvçlîbas attçls." ( Gudr 7, 25-26) "Jo gudrîba ir skaistâka par sauli un par visiem zvaigþòu pulkiem. Salîdzinot ar gaismu, tâ ir spoþâka: jo tai seko nakts, bet gudrîbu nespçj pieveikt ïaunums." ( Gudr 7, 29-30) "Es esmu iemîlçjies viòas skaistumâ." ( Gudr 8, 2)

2501
339

"Radîts pçc Dieva attçla" [247], cilvçks patiesîbu par viòa attiecîbâm ar Dievu Radîtâju izsaka arî ar savu mâkslas darbu skaistumu. Patieðâm, mâksla ir îsteni cilvçcisks izpausmes veids; ejot tâlâk par dzîvei nepiecieðamâ meklçjumiem, kas kopçji visâm dzîvajâm radîbâm, mâksla ir cilvçka iekðçjâs bagâtîbas nesavtîgâ pârpilnîba. Tâ rodas, pateicoties Radîtâja dâvâtajam talantam un paða cilvçka pûliòiem; mâksla ir praktiskâs gudrîbas pielietoðanas veids, kas apvieno zinâðanas un prasmi [248], lai patiesîbai, ko satur kâda realitâte, pieðíirtu formu redzei un dzirdei pieejamâ valodâ. Tâdçjâdi mâksla sevî ietver zinâmu lîdzîbu ar Dieva darbîbu radîtajâ îstenîbâ un atbilstoði tam, cik mâksla smeïas iedvesmu patiesîbâ un mîlestîbâ pret radîbâm. Tâpat kâ jebkurð cits cilvçciskâs darbîbas veids, mâksla nav paðmçríis - tâ ir pakârtota cilvçka galîgajam mçríim, kas pieðíir mâkslai tâs vçrtîbu. [249]

2502
1156,1162

Sakrâlâ mâksla ir patiesa un skaista, ja tâs forma atbilst tâs patiesajam aicinâjumam: atspoguïot un godinât ticîbâ un pielûgsmç Dieva transcendento noslçpumu, visaugstâko neredzamo patiesîbas un mîlestîbas skaistumu, kas ir atklâjies Kristû, kurð ir "Viòa godîbas atspulgs un bûtîbas attçls" ( Ebr 1, 3), kurâ "mâjo miesâ ietvertâ dieviðíîbas pilnîba" ( Kol 2, 9); atspoguïot garîgo skaistumu, kas atmirdz Vissvçtâkajâ Jaunavâ Marijâ, Dieva Mâtç, eòìeïos un svçtajos. Patiesâ sakrâlâ mâksla rosina cilvçku uz pielûgsmi, lûgðanu un mîlestîbu pret Dievu - Radîtâju un Pestîtâju, Svçto un Svçtdarîtâju.

2503

Tâpçc bîskapiem pienâkas - paðiem vai ar citu starpniecîbu - rûpçties par senâs un modernâs sakrâlâs mâkslas attîstîbu visâs tâs formâs un ar tikpat lielu reliìisku rûpîbu atvairît no liturìijas un kulta vietâm visu, kas neatbilst ticîbas patiesîbai un sakrâlâs mâkslas autentiskajam skaistumam. [250]


Kopsavilkums

2504

"Tev nebûs nepatiesu liecîbu dot pret savu tuvâko." ( Izc 20, 16) Kristus mâcekïi ir ietçrpuðies "jaunâ cilvçkâ, kas ir radîts pçc Dieva lîdzîbas taisnîbâ un patiesâ svçtumâ" ( Ef 4, 24).

2505

Patiesîba jeb patiesîgums ir tikums, kas pastâv tajâ, ka esam patiesi savos darbos un vârdos, sargâjoties no divkosîbas, izlikðanâs un liekulîbas.

2506

Kristietim nav jâkaunas "no liecîbas par [..] Kungu" ( 2 Tim 1, 8) darbos un vârdos. Moceklîba ir augstâkais ticîbas patiesîbas apliecinâjums.

2507

Cieòa pret personu reputâciju un godu aizliedz jebkâdu aprunâðanu un apmeloðanu vârdos vai darbos.

2508

Meloðana nozîmç teikt nepatiesîbu, lai maldinâtu tuvâko.

2509

Ikviens pârkâpums pret patiesîbu pieprasa, lai tas tiktu labots.

2510

Zelta likums palîdz katrâ konkrçtajâ situâcijâ izðíirt, vai nepiecieðams atklât patiesîbu tam, kurð to prasa, vai arî ne.

2511

"Sakramentâlais noslçpums ir neaizskarams." [251] Profesionâlie noslçpumi nedrîkst tikt izpausti. Konfidenciâlu informâciju, kas otram var kaitçt, nedrîkst izpaust.

2512

Sabiedrîbai ir tiesîbas iegût informâciju, kas balstîta uz patiesîbu, brîvîbu, taisnîbu. Sabiedriskâs saziòas lîdzekïi jâizmanto ar mçru un saprâtu.

2513

Mâksla, bet îpaði sakrâlâ mâksla, "pçc savas dabas ir virzîta uz to, lai kaut kâdâ veidâ cilvçciskajos darbos izteiktu Dieva bezgalîgo skaistumu, un tâ atklâj Viòa slavu un godu jo îpaði tad, ja tai nav cita nodoma, kâ vienîgi palîdzçt, cik vien iespçjams, cilvçku dvçselçm pievçrsties Dievam". [252]


9. artikuls. Devîtais bauslis


"Tev nebûs iekârot sava tuvâkâ namu. Tev nebûs iekârot viòa sievu, nedz kalpu, nedz kalponi, nedz vçrsi, nedz çzeli un nevienu lietu, kas viòam pieder." ( Izc 20, 17)


"Ikviens, kas skatâs uz sievieti, to iekârodams, jau ir pârkâpis laulîbu savâ sirdî." ( Mt 5, 28)

2514
377,400

Sv. Jânis izðíir trîs iekâres veidus: miesas kârîba, acu kârîba un dzîves lepnîba. [253] Saskaòâ ar katolisko katehçtisko tradîciju, devîtais bauslis aizliedz miesîgo iekâri; desmitais - iekârot otram cilvçkam piederoðos labumus.

2515
405

Etimoloìiskajâ nozîmç, vârds "iekâre" (lat. concupiscentia ) var apzîmçt ikvienu spçcîgu cilvçka vçlçðanâs veidu. Kristîgâ teoloìija ðim vârdam pieðíîrusi îpaðu nozîmi: iekâre ir jutekliskâs dziòas uzliesmojums, kas pretojas cilvçka prâta darbîbai. Sv. Pâvils to raksturo kâ "miesas" sacelðanos pret "garu". [254] Iekâre ir pirmgrçka nepaklausîbas sekas. [255] Tâ izraisa nekârtîbu cilvçka morâlisko spçju jomâ un, nebûdama grçks pati par sevi, mudina cilvçku uz grçku. [256]

2516
362
407

Jau paðâ cilvçkâ - òemot vçrâ to, ka viòð ir bûtne, kas ir dvçseles un miesas vienîba, - pastâv zinâma spriedze, norisinâs zinâma cîòa starp "gara" un "miesas" tieksmçm. Patiesîbâ ðî cîòa ir grçka mantojums, tâ ir grçka sekas un, vienlaikus, - tâ apliecinâjums. Tâ ir garîgas cîòas, ko piedzîvojam ik dienas, sastâvdaïa:


"Apustuïa teiktajâ runa nav par to, ka bûtu jânicina vai jânopeï miesa, kas, kopâ ar garîgo dvçseli veido cilvçka dabu un viòa kâ subjekta personîbu; gluþi otrâdi, viòð runâ par darbiem vai, drîzâk, par pastâvîgâm îpaðîbâm, kas ir morâliski labas vai ïaunas - par tikumiem un netikumiem. Pirmie rodas no paklausîbas Svçtâ Gara veiktajai pestîðanas darbîbai, bet otrie, tieði pretçji, ir pretoðanâs Svçtajam Garam rezultâts. Tâpçc apustulis raksta: 'Ja mçs dzîvojam Garâ, tad arî piemçrosimies Garam.' ( Gal 5, 25)" [257]


I. Sirds ðíîstîðana

2517
368
1809

Sirds ir morâlâs personîbas centrs: "Jo no sirds iziet ïaunâs domas, slepkavîba, laulîbas pârkâpðana un neðíîstîba." ( Mt 15, 19) Cîòa pret miesîgo iekâri ietver sevî sirds ðíîstîðanu un atturîbas praktizçðanu:


"Saglabâ sevi vienkârðîbâ, nevainîbâ, un tu bûsi kâ mazi bçrni, kuri nepazîst ïaunumu, kas grauj cilvçku dzîvi." [258]

2518
94

Sestâ svçtîba pasludina: "Svçtîgi tie, kam skaidra sirds, jo viòi Dievu redzçs." ( Mt 5, 8) "Sirdsðíîstie" ir tie, kas saskaòojuði savu prâtu un gribu ar Dieva svçtuma prasîbâm - galvenokârt trijâs jomâs, tas ir: kristîgâ mîlestîba [259], ðíîstîba vai sakârtota seksualitâte [260], patiesîbas mîlestîba un ticîbas pareizîba [261]. Pastâv saistîba starp sirds, miesas un ticîbas ðíîstîbu:

158

Ticîgajiem ir jâtic ticîbas Simbolâ izteiktajâm patiesîbâm, "lai ticot viòi paklausîtu Dievam; paklausot - viòi pareizi dzîvotu; pareizi dzîvojot, viòi ðíîstîtu savas sirdis un, ðíîstot savas sirdis, saprastu to, kam viòi tic". [262]

2519
2548
2819
2501

"Sirdsðíîstajiem" ir apsolîts, ka viòi redzçs Dievu vaigu vaigâ un kïûs Viòam lîdzîgi. [263] Sirdsðíîstîba ir Dieva skatîðanas priekðnosacîjums. Jau ðodien tâ ïauj mums redzçt tâ, kâ redz Dievs, pieòemt otru cilvçku kâ "tuvâko"; tâ mums ïauj uztvert cilvçka íermeni - gan savçjo, gan tuvâkâ - kâ Svçtâ Gara templi un saskatît tajâ dieviðíâ skaistuma izpausmi.


II. Cîòa par ðíîstîbu

2520
1264

Kristîba tâs saòçmçjam dâvâ þçlastîbu attîrîties no visiem grçkiem. Tomçr kristîtajam jâturpina cînîties pret miesas iekârçm un nesakârtotajâm iegribâm. Ar Dieva þçlastîbas palîdzîbu viòð sasniedz sirds ðíîstîbu:

2337

- ar ðíîstîbas tikumu un dâvanu, jo ðíîstîba ïauj mîlçt ar taisnu un nedalîtu sirdi;

1752

- ar nodoma skaidrîbu, kas nozîmç tiekðanos pçc cilvçka patiesâ mçría: ar skaidru skatienu kristietis tiecas atrast un izpildît visâs lietâs Dieva gribu [264] ;

1762

- ar arçjâ un iekðçjâ skatiena skaidrîbu ; ar jûtu un iztçles savaldîðanu; atsakoties no jebkâdas baudas meklçðanas neðíîstâs domâs, kas liek novçrsties no dieviðío bauðïu ceïa: "Redze neprâtîgajos izraisa iekâri." ( Gudr 15, 5);

2846

- ar lûgðanu:


"Es domâju, ka atturîba ir atkarîga no maniem paða spçkiem, spçkiem, kurus es nepazinu. Un es biju tik neprâtîgs, ka nezinâju [..] to, ka neviens nevar bût atturîgs, ja Tu viòam to nedod. Un protams, Tu to bûtu devis, ja es ar iekðçjâm nopûtâm bûtu vçrsies pie Tevis un ja ar stipru ticîbu savas rûpes bûtu uzticçjis Tev." [265]

2521

Ðíîstîba prasa kaunîgumu, kas ir atturîbas neatòemama sastâvdaïa. Kaunîgums aizsargâ cilvçka iekðçjo pasauli. Ar to apzîmç atteikðanos atklât to, kam jâbût apslçptam. Kaunîgums ir pakârtots ðíîstîbai un liecina par tâs smalkjûtîbu. Kaunîgums vada skatienus un þestus tâ, lai tie bûtu saskaòâ ar personu un viòu savienîbas cieòu.

2522
2492

Kaunîgums aizsargâ personu un viòu mîlestîbas noslçpumu. Tas mudina uz pacietîbu un mçrenîbu mîlestîbas attiecîbâs; prasa, lai tiktu izpildîti savstarpçjâs atdeves un nesaraujamâs saistîbas starp vîrieti un sievieti nosacîjumi. Kaunîgums nozîmç pieticîbu. Tas palîdz pareizi izvçlçties apìçrbu. Tas ietur klusumu un savaldîbu tur, kur rodas neveselîgas ziòkârîbas risks. Kaunîgums saglabâ diskrçtumu.

2523
2354

Tâpat kâ pastâv miesas kaunîgums, pastâv arî jûtu kaunîgums. Tas, piemçram, saceïas pret to, ka daþâs reklâmâs parâda cilvçka íermeni tâ, ka veicina neveselîgu ziòkâri, vai arî pret atseviðíu masu informâcijas lîdzekïu centieniem iet pârâk tâlu intîmo lietu atklâðanâ. Kaunîgums iedvesmo dzîves veidu, kas spçj pretoties modes un valdoðo ideoloìiju spiedienam.

2524

Kaunîguma formas mainâs atkarîbâ no kultûras. Tomçr visur kaunîgums liek nojaust cilvçkam piemîtoðo garîgo cieòu. Kaunîgums rodas, kad mostas cilvçka sirdsapziòa. Audzinât bçrnos un pusaudþos kaunîgumu nozîmç modinât viòos cieòu pret cilvçku.

2525
2344

Kristîgâ ðíîstîba prasa sociâlâs atmosfçras ðíîstîðanu. Tâ pieprasa no sabiedriskâs saziòas lîdzekïiem, lai to sniegtâ informâcija bûtu atturîga un cilvçka cieòai atbilstoða. Sirdsðíîstîba atbrîvo no visur izplatîtâ erotisma un aizsargâ no ainâm, kas veicina neveselîgu ziòkâri un ilûzijas.

2526
1740

Tâ sauktâs visatïautîbas, kas skar tikumîbas jomu, pamatâ ir maldîga koncepcija par cilvçka brîvîbu; lai celtu ðo brîvîbu, vispirms nepiecieðams to audzinât ar morâlisko likumu. No tiem, kuri ir atbildîgi par audzinâðanu, jâprasa, lai viòi, respektçjot patiesîbu, mâcîtu jaunieðiem sirds labâs îpaðîbas un cilvçka morâlo un garîgo cieòu.

2527
1204

"Kristus Labâ Vçsts pastâvîgi atjauno pirmgrçka novâjinâtâ cilvçka dzîvi un kultûru: tâ cînâs pret maldiem un ïaunumu, ko rada nemitîgie vilinâjumi grçkot, un atvaira tos. Tâ nepârtraukti attîra un paceï tautu tikumîbu. Ar pârdabiskajâm bagâtîbâm tâ it kâ no iekðienes dara auglîgas ikvienas tautas vai paaudzes garîgâs îpaðîbas un dâvanas, tâs nostiprina, pilnveido un atjauno Kristû." [266]


Kopsavilkums

2528

"Ikviens, kas skatâs uz sievieti, to iekârodams, jau ir pârkâpis laulîbu savâ sirdî." ( Mt 5, 28)

2529

Devîtais bauslis brîdina no miesîgâs iekâres.

2530

Cîòa pret miesîgo iekâri ietver sevî sirds ðíîstîðanu un sevis savaldîðanu.

2531

Sirdsðíîstîba ïaus mums skatît Dievu: jau ðodien tâ ïauj mums redzçt lietas tâ, kâ tâs redz Dievs.

2532

Sirds attîrîðanai nepiecieðama lûgðana, ðíîstîbas praktizçðana un lai cilvçkam bûtu tîri nodomi un skatiens.

2533

Sirdsðíîstîba prasa kaunîgumu, kas ir pacietîba, pieticîba un diskrçtums. Kaunîgums aizsargâ cilvçka iekðçjo pasauli.


10. artikuls. Desmitais bauslis


"Tev nebûs iekârot [..] nevienu lietu, kas [..] pieder [tavam tuvâkajam]." ( Izc 20, 17) "Tev nebûs iekârot sava tuvâkâ namu, nedz viòa tîrumu, nedz viòa kalpu, nedz viòa kalponi, nedz viòa vçrsi vai viòa çzeli un nevienu lietu, kas viòam pieder." ( At 5, 21)


"Kur ir tava manta, tur bûs arî tava sirds." ( Mt 6, 21)

2534
2112
2069

Desmitais bauslis atkârto un papildina devîto, kurâ runa ir par miesas kârîbu. Tas aizliedz iekârot citam cilvçkam piederoðus labumus; ðî iekâre ir cçlonis zagðanai, laupîðanai un krâpðanai, ko aizliedz septîtais bauslis. "Acu kârîba" ( 1 Jò 2, 16) ved pie vardarbîbas un netaisnîbas, ko aizliedz piektais bauslis. [267] Mantkârîbas, tâpat kâ izvirtîbas avots ir elkdievîba, kuru aizliedz trîs pirmie Likuma priekðraksti. [268] Desmitais bauslis attiecas uz sirds nodomiem; tajâ un devîtajâ bauslî tiek rezumçti visi Likuma priekðraksti.


I. Nesakârtotâs iegribas

2535
1767

Jutekliskâ dziòa liek mums vçlçties mûsu rîcîbâ neesoðâs patîkamâs lietas, proti, gribçt çst tad, kad esam izsalkuði, vai sasildîties tad, kad mums ir auksti. Ðîs vçlçðanâs paðas par sevi ir labas; taèu bieþi tâs pârkâpj veselâ saprâta robeþas un liek mums netaisnîgi iekârot to, kas pieder vai pienâkas nevis mums, bet gan kâdam citam.

2536
2445

Desmitais bauslis aizliedz alkatîbu un vçlçðanos bez mçra piesavinâties ðîszemes labumus; tas aizliedz nevaldâmo mantkâri, kas rodas, ja pârmçrîgi aizraujas ar bagâtîbâm un varu, ko tâs pieðíir. Vçl tas aizliedz vçlçðanos izdarît netaisnîbu, kuras rezultâtâ tiktu nodarîts zaudçjums tuvâkâ laicîgajiem labumiem:


"Kad Likums mums saka: ' Jums nebûs iekârot ', tas mums, citiem vârdiem sakot, pavçl attâlinât mûsu vçlmes no visa tâ, kas mums nepieder. Jo vçlçðanâs piesavinâties tuvâkâ labumus ir neizmçrojamas, bezgalîgas un nekad nepiepildâmas, kâ ir rakstîts: ' Mantkârîgajam naudas nekad nepietiks. ' ( Mâc 5, 9)" [269]

2537

Ja mçs vçlamies iegâdâties kâdu lietu, kas pieder mûsu tuvâkajam, un to darâm godîgâ ceïâ, tad ðo bausli nepârkâpjam. Tradicionâlâ katehçzes mâcîba, apzinoties kâda ir reâlâ dzîve, norâda uz tiem, "kuriem visvairâk nâkas cînîties pret savâm noziedzîgajâm kârîbâm" un kurus tâpçc vajag "jo îpaði mudinât, lai viòi ievçrotu ðo priekðrakstu":


"Tie ir tirgotâji [..], kuri vçlas, lai pietrûktu preces vai lai tâs bûtu ïoti dârgas, kuri ir sarûgtinâti par to, ka viòi nav vienîgie pircçji un pârdevçji - pretçjâ gadîjumâ viòiem bûtu iespçja pârdot dârgâk un nopirkt par zemâku cenu; tie, kuri vçlas, lai sev lîdzîgie atrastos trûkumâ, lai lîdz ar to, tiem pârdodot vai pçrkot no tiem, paði gûtu peïòu [..]. Ârsti, kuri vçlas, lai cilvçki slimotu; likuma vîri, kuri vçlas svarîgas un neskaitâmas lietas vai tiesas procesus..." [270]

2538
2317
391

Desmitais bauslis pavçl attîrît cilvçka sirdi no skaudîbas. Kad pravietis Nâtans gribçja izraisît íçniòâ Dâvidâ noþçlu, viòð tam stâstîja par nabagu, kam bija viena vienîga avs, par kuru tas rûpçjâs kâ par savu meitu, un par bagâto, kurð, kaut arî tam bija daudzi ganâmpulki, apskauda nabagu un beigu beigâs nozaga viòa avi. [271] Skaudîba var novest pie visïaunâkajiem pârkâpumiem. [272] "Ïaunâ gara skaudîbas dçï pasaulç ienâca nâve" ( Gudr 2, 24):


"Mçs cînâmies viens ar otru, un skaudîba ir tâ, kura liek mums pacelt ieroèus vienam pret otru. [..] Ja visi tik neganti mçìina satricinât Kristus Miesu, kur tad mçs nonâksim? [..] Mçs novâjinâm Kristus Miesu. [..] Mçs sakâm, ka esam viena un tâ paða kermeòa locekïi, bet aprijam viens otru kâ meþonîgi zvçri." [273]

2539
1866

Skaudîba ir viens no galvenajiem netikumiem. Skaudîba - tâs ir skumjas, kas rodas, redzot otra cilvçka labumus, un neizmçrojama vçlçðanâs tos iegût, kaut vai negodîgi. Kad skaudîba liek vçlçt tuvâkajam lielu ïaunumu, tâ jau ir nâvîgs grçks:


Sv. Augustîns skaudîbâ saskatîja "velniðíîgo grçku pilnâ ðî vârda nozîmç". [274] "Skaudîba rada naidu, aprunâðanu, apmeloðanu, prieku par tuvâkâ nelaimi un neapmierinâtîbu par viòa labklâjîbu." [275]

2540
1829

Skaudîba ir viens no sarûgtinâjuma veidiem un tâtad ir mîlestîbas noraidîðana; kristîtajam jâcînâs pret to ar labvçlîbu. Skaudîbas cçlonis bieþi ir augstprâtîba; kristîtais mâcîsies dzîvot pazemîbâ:


"Jûs gribçtu, lai Dievs caur jums tiktu pagodinâts? Priecâjieties par sava brâïa panâkumiem, un tad Dievs caur jums tiks pagodinâts. Tad visi sacîs: Dievs ir slavçts ar to, ka viòa kalps prata uzvarçt skaudîbu, priecâjoties par citu cilvçku nopelniem." [276]


II. Gara vçlmes

2541
1718,2764

Likums un þçlastîba pestîðanas norisç novçrð cilvçka sirdi no mantkâres un skaudîbas: tie rada viòâ vçlmi pçc Visaugstâkâ Labuma; tie mâca viòam Svçtâ Gara, kurð piepilda cilvçka sirdi, vçlmes.

397

Apsolîjumu Dievs vienmçr ir brîdinâjis cilvçku, ka viòu var pievilt tas, kas jau no iesâkuma liekas "labs, lai çstu tâ augïus, acîm tîkams un kârojams" ( Rad 3, 6).

2542
1963

Ar Izraçlim dâvâto Likumu nekad nepietika, lai attaisnotu tos, kas ðim Likumam bija pakïauti; tas pat kïuva par "iekâres" rîku. [277] Neatbilstîba starp to, ko gribam, un to, ko darâm [278], atklâj konfliktu, kas pastâv starp Dieva likumu, kas ir "prâta likums", un citu likumu, kas "paverdzina mani grçka likumam, kas ir manos locekïos" ( Rom 7, 23).

2543
1992

"Tagad ir atklâjusies Dieva taisnîba neatkarîgi no likuma; to apliecina bauslîba un pravieði. Un caur ticîbu Jçzum Kristum ðî Dieva taisnîba ir visiem, kas tic." ( Rom 3, 21-22) No ðî laika Kristum ticîgie "miesu ir piesituði krustâ reizç ar kârîbâm un iegribâm" ( Gal 5, 24); viòi tiek Gara vadîti [279] un seko Gara vçlmçm [280].


2443,2449

III. Sirds nabadzîba

2544
544

Jçzus pavçlçja saviem mâcekïiem, lai tie vairâk par visu un vairâk nekâ visiem citiem dotu priekðroku Viòam, un tiem ieteica atteikties no visa, kas tiem pieder [281], Viòa un Evaòìçlija dçï [282]. Îsi pirms savâm cieðanâm Jçzus kâ piemçru tiem minçja nabadzîgo atraitni Jeruzalemç, kura savâ nabadzîbâ atdeva visu savu iztiku. [283] Atraisîðanâs no bagâtîbâm ir noteikums, kas jâievçro, lai ieietu debesu valstîbâ.

2545
2013

Visiem kristieðiem pienâcîgâ veidâ "jâsavalda savas jûtas, lai pasaulîgo labumu izmantoðana un pieíerðanâs bagâtîbâm, kas ir pretrunâ ar evaòìçlisko nabadzîbas garu, nenovçrð viòus no tiekðanâs uz mîlestîbas pilnîbu". [284]

2546
1716

"Svçtîgi garâ nabadzîgie." ( Mt 5, 3) Kalna svçtîbas atklâj laimes un þçlastîbas, skaistuma un miera kârtîbu. Jçzus cildina nabadzîgo cilvçku prieku, kuriem debesu valstîba jau pieder [285] :


"Mûþîgais Vârds ar 'nabadzîbu garâ' apzîmç cilvçka gara labprâtîgo pazemîbu un viòa atteikðanos; un apustulis kâ piemçru sniedz mums Dieva nabadzîbu, sakot: Viòð 'kïuva nabags jûsu labâ' ( 2 Kor 8, 9)." [286]

2547
305

Kungs þçlojas par bagâtajiem, tâdçï ka viòi savu mierinâjumu rod bagâtîbu pârpilnîbâ. [287] "Augstprâtîgais meklç pasaulîgo varenîbu, kamçr garâ nabagais meklç debesu valstîbu." [288] Pilnîga païâvîba uz debesu Tçva apredzîbu atbrîvo no baþâm par rîtdienu. Païâvîba uz Dievu nabadzîgos sagatavo svçtlaimei. [289] Viòi redzçs Dievu.


IV. "Es gribu redzçt Dievu"

2548
2519

Ilgas pçc patiesâs laimes atbrîvo cilvçku no pârmçrîgas piesaistîðanâs ðîs pasaules labumiem, lai piepildîtu sevi ar Dieva skatîðanu un svçtlaimi. "Apsolîjums skatît Dievu pârspçj jebkâdu citu svçtlaimi. [..] Svçtajos Rakstos 'redzçt' nozîmç 'iegût' [..]. Tas, kurð redz Dievu, ir ieguvis visus labumus, kâdus vien var iedomâties." [290]

2549
2015

Svçtajai tautai atliek tikai cînîties, balstoties uz þçlastîbu no augðienes, lai iegûtu Dieva apsolîtos labumus. Lai iegûtu un skatîtu Dievu, Kristum ticîgajiem jâmçrdç savas kârîbas un ar Dieva þçlastîbas palîdzîbu jâuzvar vilinâjumi, kurus izraisa baudas un varas kâre.

2550

Ðajâ ceïâ uz pilnîbu Gars un Lîgava aicina tos, kas viòus dzird [291], sasniegt pilnîgo vienotîbu ar Dievu:

214

"Tur bûs patiesâ godîba; nevienu tur neslavçs aiz pârskatîðanâs vai lai glaimotu. Tur bûs patiess gods, kas netiks nedz liegts tiem, kas to ir pelnîjuði, ne arî pieðíirts necienîgajiem: neviens necienîgais uz to nepretendçs, jo tur tiks pieòemti tikai tie, kas ir cienîgi. Tur valdîs patiess miers, kur nevienam nenâksies piedzîvot pretestîbu ne no savas, ne citu puses. Dievs pats kïûs par tikuma atalgojumu, Viòð, kurð dâvâja tikumus un apsolîja pats sevi par vislabâko un vislielâko no visiem atalgojumiem: [..] 'Es bûðu viòu Dievs, un viòi bûs mana tauta' ( Lev 26, 12) [..]. Arî apustuïa vârdiem ir tâda pati nozîme: 'Lai Dievs visâ bûtu viss.' ( 1 Kor 15, 28) Viòð pats bûs mûsu ilgu piepildîjums - Viòð, uz kuru nebeigsim raudzîties, kuru mîlçsim bez pârsâtinâðanâs, kuru nemitçsimies slavçt. Un ðî dâvana, ðî sirsnîgâ mîlestîba, ðî nodarboðanâs, protams, bûs kopçja visiem, kâ pati mûþîgâ dzîve ir visiem kopîga." [292]


Kopsavilkums

2551

"Kur ir tava manta, tur bûs arî tava sirds." ( Mt 6, 21)

2552

Desmitais bauslis aizliedz nevaldâmo mantkâri, kas rodas, ja pârmçrîgi aizraujas ar bagâtîbâm un varu, ko tâs dod.

2553

Skaudîba ir skumjas, kas rodas, redzot otra cilvçka labumus, un pârmçrîga vçlme tos iegût. Tas ir viens no galvenajiem netikumiem.

2554

Kristîtais apkaro skaudîbu ar labvçlîbu, pazemîbu un pilnîgu païâvîbu uz Dieva apredzîbu.

2555

Kristum ticîgie "miesu ir piesituði krustâ reizç ar kârîbâm un iegribâm" ( Gal 5, 24); viòi tiek Gara vadîti un seko Viòa vçlmçm.

2556

Atraisîðanâs no bagâtîbâm ir nepiecieðama, lai ieietu debesu valstîbâ. "Svçtîgi garâ nabadzîgie." ( Mt 5, 3)

2557

Ilgu pilns cilvçks saka: "Es gribu redzçt Dievu." Slâpes pçc Dieva dzesç mûþîgâs dzîves ûdens. [293]


[1] Sal. Mk 7, 8-13.
[2] Sal. At 5, 16.
[3] Sal. At 5, 16.
[4] Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 21: AAS 74 (1982), 105. lpp.; sal. Vatikâna II koncils, Dogm. konst. Lumen gentium, 11: AAS 57 (1965), 16. lpp.
[5] Sal. Ef 5, 21-6, 4; Kol 3, 18-21; 1 Pçt 3, 1-7.
[6] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 52: AAS 58 (1966), 1073. lpp.
[7] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 47: AAS 58 (1966), 1067. lpp.
[8] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 52: AAS 58 (1966), 1073. lpp.
[9] Sal. Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 46: AAS 74 (1982), 137. un 138. lpp.
[10] Sal. Ef 3, 15.
[11] Sal. Sak 1, 8; Tob 4, 3-4.
[12] Sal. Izc 20, 12.
[13] Sal. Ef 6, 1.
[14] Sal. Mk 7, 10-12.
[15] Vatikâna II koncils, Dekl. Gravissimum educationis, 3: AAS 58 (1966), 731. lpp.
[16] Sal. Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 36: AAS 74 (1982), 126. lpp.
[17] Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 36: AAS 83 (1991), 838. lpp.
[18] Vatikâna II koncils, Dogm. konst. Lumen gentium, 11: AAS 57 (1965), 16. lpp.; sal. KTK, 1136. kanons.
[19] Sal. Vatikâna II koncils, Dogm. konst. Lumen gentium, 11: AAS 57 (1965), 16. lpp.
[20] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 48: AAS 58 (1966), 1069. lpp.
[21] Sal. Mt 18, 21-22; Lk 17, 4.
[22] Sal. Vatikâna II koncils, Dekl. Gravissimum educationis, 6: AAS 58 (1966), 733. lpp.
[23] Sal. Mt 16, 25.
[24] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 25: AAS 83 (1991), 823. lpp.
[25] Sal. Rom 13, 1-2.
[26] Vçstule Diognçtam, 5, 5; 5, 10; 6, 10: SC 33, 62-66 ( Funk 1, 398-400).
[27] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 74: AAS 58 (1966), 1096. lpp.
[28] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. vçst Centesimus annus, 45-46: AAS 83 (1991), no 849.-851. lpp.
[29] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 76: AAS 58 (1966), 1099. lpp.
[30] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 76: AAS 58 (1966), 1099. lpp.
[31] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 76: AAS 58 (1966), 1100. lpp.
[32] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 47: AAS 58 (1966), 1067. lpp.
[33] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum vitæ, ievadâ, 5: AAS 80 (1988), 76. un 77. lpp.
[34] Sal. Rad 4, 8-12.
[35] Sal. Lev 17, 14.
[36] Sal. Mt 5, 22-26. 38-39.
[37] Sal. Mt 5, 44.
[38] Sal. Mt 26, 52.
[39] Sv. Akvînas Toms, Summa Theologiæ, 2-2, q. 64, a. 7, c.: Leona XIII izdevums, 9, 74.
[40] Sv. Akvînas Toms, Summa Theologiæ, 2-2, q. 64, a. 7, c.: Leona XIII izdevums, 9, 74.
[41] Sv. Akvînas Toms, Summa Theologiæ, 2-2, q. 64, a. 7, c.: Leona XIII izdevums, 9, 74.
[42] Jânis Pâvils II, Enc. Evangelium vitæ, 56: AAS 87 (1995), 464. lpp.
[43] Sal. Rad 4, 10.
[44] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 51: AAS 58 (1966), 1072. lpp.
[45] Sal. Am 8, 4-10.
[46] Sal. Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum vitæ, 1, 1: AAS 80 (1988), 79. lpp.
[47] Didahe, 2, 2: SC 248, 148 ( Funk 1, 8); sal. Epistula Pseudo Barnabæ, 19, 5: SC 172, 202 ( Funk 1, 90); Vçstule Diognçtam, 5, 6: SC 33, 62 ( Funk 1, 398); Tertuliâns, Apologeticum, 9, 8: CCL 1, 103 (PL 1, 371-372).
[48] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 51: AAS 58 (1966), 1072. lpp.
[49] KTK, 1398. kanons.
[50] KTK, 1314. kanons.
[51] Sal. KTK, 1323. un 1324. kanons.
[52] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum vitæ, 3: AAS 80 (1988), 98. un 99. lpp.
[53] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum vitæ, 3: AAS 80 (1988), 99. lpp.
[54] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum vitæ, 1, 2: AAS 80 (1988), 79. un 80. lpp.
[55] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum vitæ, 1, 3: AAS 80 (1988), 80. un 81. lpp.
[56] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum vitæ, 1, 5: AAS 80 (1988), 83. lpp.
[57] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum vitæ, 1, 6: AAS 80 (1988), 85. lpp.
[58] Sal. Ticîbas doktrînas kongregâcija, Dekl. Iura et bona : AAS 72 (1980), no 542.-552. lpp.
[59] Sal. 1 Kor 8, 10-13.
[60] Sal. Mt 7, 15.
[61] Pijs XII, 1941. gada 1. jûnija radiovçstîjums: AAS 33 (1941), 197. lpp.
[62] Sal. Ef 6, 4; Kol 3, 21.
[63] Sal. Pijs XI, Enc. Casti connubii : DS 3722-3723.
[64] Sal. Tob 1, 16-18.
[65] Sal. KTK, 1176. kanona § 3.
[66] Sv. Akvînas Toms, Summa Theologiæ, 2-2, q. 158, a. 1, ad 3: Leona XIII izdevums, 10, 273.
[67] Sv. Augustîns, De civitate Dei, 19, 13: CSEL 40/2, 395 (PL 41, 640).
[68] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 78: AAS 58 (1966), 1101. lpp.
[69] Sal. Ef 2, 16; Kol 1, 20-22.
[70] Sal. Vatikâna II koncils, Dogm. konst. Lumen gentium, 1: AAS 57 (1965), 5. lpp.
[71] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 78: AAS 58 (1966), 1101. un 1102. lpp.
[72] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 81: AAS 58 (1966), 1105. lpp.
[73] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 79: AAS 58 (1966), 1103. lpp.
[74] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 79: AAS 58 (1966), 1103. lpp.
[75] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 79: AAS 58 (1966), 1103. lpp.
[76] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 79: AAS 58 (1966), 1103. lpp.
[77] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 80: AAS 58 (1966), 1104. lpp.
[78] Sal. Pâvils VI, Enc. Populorum progressio, 53: AAS 59 (1967), 283. lpp.
[79] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 78: AAS 58 (1966), 1102. lpp.
[80] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 27: AAS 58 (1966), 1048. lpp.
[81] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 81: AAS 58 (1966), 1105. lpp.
[82] Sal. At 5, 18.
[83] Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 11: AAS 74 (1982), 91. un 92. lpp.
[84] Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 22: AAS 74 (1982), 107. lpp.; sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 49: AAS 58 (1966), 1070. lpp.
[85] Jânis Pâvils II, Ap. vçst. Mulieris dignitatem, 6: AAS 80 (1988), 1663. lpp.
[86] Sal. Rad 4, 1-2. 25-26; 5, 1.
[87] Sal. Mt 19, 6.
[88] Sal. Mt 5, 37.
[89] Sal. Sîr 1, 22.
[90] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 17: AAS 58 (1966), 1037. un 1038. lpp.
[91] Sv. Augustîns, Confessiones, 10, 29, 40: CCL 27, 176 (PL 32, 796).
[92] Sal. Tit 2, 1-6.
[93] Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 34: AAS 74 (1982), 123. lpp.
[94] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 25: AAS 58 (1966), 1045. lpp.
[95] Sal. Gal 5, 22-23.
[96] Sal. 1 Jò 3, 3.
[97] Sal. 15, 15.
[98] Sal. Gal 3, 27.
[99] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Dekl. Persona humana, 11: AAS 68 (1976), 90. un 91. lpp.
[100] Sv. Ambrozijs, De viduis 23: Sancti Ambrosii Episcopi Mediolanensis opera, 14./1. sçj. (Milâna / Roma, 1989), 266. lpp. (PL 16, 241-242).
[101] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Dekl. Persona humana, 9: AAS 68 (1976), 86. lpp.
[102] Sal. 1 Kor 6, 15-20.
[103] Sal. Rad 19, 1-29; Rom 1, 24-27; 1 Kor 6, 9-10; 1 Tim 1, 10.
[104] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Dekl. Persona humana, 8: AAS 68 (1976), 85. lpp.
[105] Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 11: AAS 74 (1982), 92. lpp.
[106] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 49: AAS 58 (1966), 1070. lpp.
[107] Pijs XII, Uzruna Itâlijas katoïu apvienîbas vecmâðu sanâksmes dalîbniekiem, (1951. gada 29 oktobrî): AAS 43 (1951), 851. lpp.
[108] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 48: AAS 58 (1966), 1067. lpp.
[109] Sal. KTK, 1056. kanons.
[110] Sal. Mt 19, 1-12; 1 Kor 7, 10-11.
[111] Sv. Jânis Hrizostoms, In epistulam ad Ephesios, homîlija 20, 8: PG 62, 146. un 147. lpp.
[112] Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 30: AAS 74 (1982), 116. lpp.
[113] Pâvils VI, Enc. Humanæ vitæ, 11: AAS 60 (1968), 488. lpp.
[114] Pâvils VI, Enc. Humanæ vitæ, 11: AAS 60 (1968), 488. lpp.; sal. Pijs XI, Enc. Casti connubii : DS 3717.
[115] Sal. Ef 3, 14-15; Mt 23, 9.
[116] Vatikâna II Koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 50: AAS 58 (1966), 1071. lpp.
[117] Sal. Vatikâna II Koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 50: AAS 58 (1966), 1071. lpp.
[118] Vatikâna II Koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 51: AAS 58 (1966), 1072. lpp.
[119] Pâvils VI, Enc. Humanæ vitæ, 12: AAS 60 (1968), 489. lpp.
[120] Sal. Pâvils VI, Enc. Humanæ vitæ, 16: AAS 60 (1968), 491. un 492. lpp.
[121] Pâvils VI, Enc. Humanæ vitæ, 14: AAS 60 (1968), 490. lpp.
[122] Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 32: AAS 74 (1982), 119. un 120. lpp.
[123] Vatikâna II Koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 51; AAS 58 (1966), 1073. lpp.
[124] Sal. Pâvils VI, Enc. Populorum progressio, 37; AAS 59 (1967), 275. un 276. lpp.; tas pats, Enc. Humanæ vitæ, 23: AAS 60 (1968), 497. un 498. lpp.
[125] Sal. Vatikâna II Koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 50: AAS 58 (1966), 1071. lpp.
[126] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum Vitæ, ievads, 2: AAS 80 (1988), 73. lpp.
[127] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum Vitæ, ievads, 2, 1: AAS 80 (1988), 87. lpp.
[128] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum Vitæ, ievads, 2, 5: AAS 80 (1988), 93. lpp.
[129] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum Vitæ, ievads, 2, 4: AAS 80 (1988), 91. lpp.
[130] Ticîbas doktrînas kongregâcija, Instr. Donum Vitæ, ievads, 2, 8: AAS 80 (1988), 97. lpp.
[131] Sal. Mt 5, 27-28.
[132] Sal. Mt 5, 32; 19, 6; Mk 10, 11-12; 1 Kor 6, 9-10.
[133] Sal. Os 2, 7; Jer 5, 7; 13, 27.
[134] Sal. Mt 5, 31-32; 19, 3-9; Mk 10, 9; Lk 16, 18; 1 Kor 7, 10-11.
[135] Sal. Mt 19, 7-9.
[136] KTK, 1141. kanons.
[137] Sal. KTK, no 1151.-1155. kanonam.
[138] Sv. Bazilijs Lielais, Moralia, regula 73: PG 31, 852.
[139] Sal. Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 84: AAS 74 (1982), 185. lpp.
[140] Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 19: AAS 74 (1982) 102. lpp.; sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 47: AAS 58 (1966), 1067. lpp.
[141] Sal. Lev 18, 7-20.
[142] Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 81: AAS 74 (1982), 181. un 182. lpp.
[143] Ticîbas Doktrînas Kongregâcija, Dekl. Persona humana, 7: AAS 68 (1976), 82. lpp.
[144] Sal. Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 80: AAS 74 (1982), 180. un 181. lpp.
[145] Jânis Pâvils II, Ap. pamud. Familiaris consortio, 11: AAS 74 (1982), 92. lpp.
[146] Sal. At 5, 19.
[147] Sal. Rad 1, 26-29.
[148] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et Spes, 69: AAS 58 (1966), 1090. lpp.
[149] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 71: AAS 58 (1966), 1093. lpp.; Jânis Pâvils II, Enc. Sollicitudo rei socialis, 42: AAS 80 (1988), no 572.-574. lpp.; tas pats, Enc. Centesimus annus, 40: AAS 83 (1991), 843. lpp.; turpat, 48: AAS 83 (1991), no 852.-854. lpp.
[150] Sal. 2 Kor 8, 9.
[151] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 69: AAS 58 (1966), 1090. un 1091. lpp.
[152] Sal. At 25, 13-16.
[153] Sal. At 24, 14-15; Jçk 5, 4.
[154] Sal. Am 8, 4-6.
[155] Sal. Rad 1, 28-31.
[156] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 37-38: AAS 83 (1991), 840. un 841. lpp.
[157] Sal. Mt 6, 26.
[158] Sal. Dan 3, 79-81.
[159] Sal. Rad 2, 19-20; 9, 1-4.
[160] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 23: AAS 58 (1966), 1044. lpp.
[161] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 76: AAS 58 (1966), 1100. lpp.
[162] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 3: AAS 83 (1991), no 794.-796. lpp.
[163] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Sollicitudo rei socialis, 1: AAS 80 (1988), 513. un 514. lpp.; turpat, 41: AAS 80 (1988), no 570.-572. lpp.
[164] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 24: AAS 83 (1991), 821. un 822. lpp.
[165] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 63: AAS 58 (1966), 1085. lpp.; Jânis Pâvils II, Enc. Laborem exercens, 7: AAS 73 (1981), no 592.-594. lpp.; tas pats, Enc. Centesimus annus, 35: AAS 83 (1991), no 836.-838. lpp.
[166] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 65: AAS 58 (1966), 1087. lpp.
[167] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 10: AAS 83 (1991), no 804.-806. lpp.; turpat, 13: AAS 83 (1991), 809. un 810. lpp.; turpat, 44: AAS 83 (1991), 848. un 849. lpp.
[168] Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 34: AAS 83 (1991), 836. lpp.
[169] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 64: AAS 58 (1966), 1086. lpp.
[170] Sal. Rad 1, 28; Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 34: AAS 58 (1966), 1052. un 1053. lpp.; Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 31: AAS 83 (1991), 831. un 832. lpp.
[171] Sal. 1 Tes 4, 11.
[172] Sal. Rad 3, 14-19.
[173] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Laborem exercens, 27: AAS 73 (1981), no 644.-647. lpp.
[174] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Laborem exercens, 6: AAS 73 (1981), no 589.-592. lpp.
[175] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 32: AAS 83 (1991), 832. un 833. lpp.; turpat, 34: AAS 83 (1991), 835. un 836. lpp.
[176] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Laborem exercens, 11: AAS 73 (1981), no 602.-605. lpp.
[177] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 48: AAS 83 (1991), 852. un 853. lpp.
[178] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 37: AAS 83 (1991), 840. lpp.
[179] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Laborem exercens, 19: AAS 73 (1981), no 625.-629. lpp.; turpat, 22. un 23. lpp.: AAS 73 (1981), no 634.-637. lpp.
[180] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 48: AAS 83 (1991), no 852.-854. lpp.
[181] Sal. Lev 19, 13; At 24, 14-15; Jçk 5, 4.
[182] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 67: AAS 58 (1966), 1088. un 1089. lpp.
[183] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Laborem exercens, 18: AAS 73 (1981), no 622.-625. lpp.
[184] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Sollicitudo rei socialis, 14: AAS 80 (1988), no 526.-528. lpp.
[185] Jânis Pâvils II, Enc. Sollicitudo rei socialis, 9: AAS 80 (1988), 520. un 521. lpp.
[186] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Sollicitudo rei socialis, 17: AAS 80 (1988), 532. un 533. lpp.; turpat, 45: AAS 80 (1988), 577. un 578. lpp.
[187] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 35: AAS 83 (1991), no 836.-838. lpp.
[188] Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 28: AAS 83 (1991), 828. lpp.
[189] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Sollicitudo rei socialis, 16: AAS 80 (1988), 531. lpp.
[190] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 26: AAS 83 (1991), no 824.-826. lpp.
[191] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Sollicitudo rei socialis, 32: AAS 80 (1988), 556. un 557. lpp.; tas pats , Enc. Centesimus annus, 51: AAS 83 (1991), 856. un 857. lpp.
[192] Jânis Pâvils II, Enc. Sollicitudo rei socialis, 47: AAS 80 (1988), 582. lpp.; sal. turpat, 42: AAS 80 (1988), no 572.-574. lpp.
[193] Sal. Mt 25, 31-36.
[194] Sal. Lk 4, 18.
[195] Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 57: AAS 83 (1991), 862. un 863. lpp.
[196] Sal. Lk 6, 20-22.
[197] Sal. Mt 8, 20.
[198] Sal. Mk 12, 41-44.
[199] Sal. Ef 4, 28.
[200] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 57: AAS 83 (1991), 863. lpp.
[201] Sv. Jânis Hrizostoms, In Lazaram, concio 2, 6: PG 48, 992.
[202] Vatikâna II koncils, Dekr. Apostolicam actuositatem, 8: AAS 58 (1966), 845. lpp.
[203] Sv. Gregors Lielais, Regula pastoralis, 3, 21, 45: SC 382, 394 (PL 77, 87).
[204] Sal. Is 58, 6-7; Ebr 13, 3.
[205] Sal. Mt 25, 31-46.
[206] Sal. Tob 4, 5-11; Sîr 17, 18.
[207] Sal. Mt 6, 2-4.
[208] Sal. 1 Jò 3, 17.
[209] Ticîbas Doktrînas Kongregâcija, Instr. Libertatis conscientia, 68: AAS 79 (1987).
[210] Sal. Mt 25, 40.
[211] P. Hansens (Hansen), Vita mirabilis [..] venerabilis sororis Rosae de sancta Maria Limensis (Roma, 1664), 200. lpp.
[212] Sal. Jânis Pâvils II, Enc. Centesimus annus, 29: AAS 83 (1991), no 828.-830. lpp.
[213] Sal. Lk 17, 19-31.
[214] Sal. Sak 6, 7; 2 Sam 7,28.
[215] Sal. Ps 119, 142.
[216] Sal. Lk 1, 50.
[217] Sal. Ps 119, 30.
[218] Sal. 1, 14.
[219] Sal. 14, 6.
[220] Sal. 12, 46.
[221] Sal. 8, 31-32.
[222] Sal. 17, 17.
[223] Sal. 14, 17.
[224] Sal. 14, 26.
[225] Vatikâna II koncils, Dekl. Dignitatis humanae, 2: AAS 58 (1966), 931. lpp.
[226] Sv. Akvînas Toms, Summa Theologiae, 2-2, q. 109, a. 3, ad 1: Leona XIII izdevums, 9, 418.
[227] Sv. Akvînas Toms, Summa Theologiae, 2-2, q. 109, a. 3, c: Leona XIII izdevums, 9, 418.
[228] Sal. 18, 37.
[229] Sal. Mt 18, 16.
[230] Vatikâna II koncils, Dekr. Ad gentes, 11: AAS 58 (1966), 959. lpp.
[231] Sv. Ignâcijs no Antiohijas, Vçstule romieðiem, 6, 1: SC 10bis, 110. lpp. ( Funk, 1, 256).
[232] Sv. Ignâcijs no Antiohijas, Vçstule romieðiem, 6, 1: SC 10bis, 114. lpp. ( Funk, 1, 258-260).
[233] Polikarpa moceklîba, 14, 2-3: SC 10bis, 228. lpp. ( Funk, 1, 330-332).
[234] Sal. Sak 19, 9.
[235] Sal. Sak 18, 5.
[236] Sal. KTK, 220. kanons.
[237] Sal. Sîr 21, 28.
[238] Sv. Ignâcijs no Lojolas, Garîgie vingrinâjumi ( Exercitia spiritualia ) , 22: MHSI 100, 164.
[239] Sv. Augustîns, De mendacio, 4, 5: CSEL 41, 419 (PL 40, 491).
[240] Sal. Sîr 27, 17; Sak 25, 9-10.
[241] KTK, 983. kanona § 1.
[242] Sal. Vatikâna II koncils, Dekr. Inter mirifica, 11: AAS 56 (1964), 148. un 149. lpp.
[243] Vatikâna II koncils, Dekr. Inter mirifica, 5: AAS 56 (1964), 147. lpp.
[244] Vatikâna II koncils, Dekr. Inter mirifica, 8: AAS 56 (1964), 148. lpp.
[245] Vatikâna II koncils, Dekr. Inter mirifica, 12: AAS 56 (1964), 149. lpp.
[246] Vatikâna II koncils, Dekr. Inter mirifica, 12: AAS 56 (1964), 149. lpp.
[247] Sal. 1, 26.
[248] Sal. Gudr 7, 17.
[249] Sal. Pijs XII, Radiovçstîjums (1955. gada 24. decembrî): AAS 48 (1956), no 26.-41. lpp.; tas pats, Radiovçstîjums Jauno kristîgo strâdnieku apvienîbas (J. O. C.) locekïiem (1950. gada 3. septembrî): AAS 42 (1950), no 639.-642. lpp.
[250] Sal. Vatikâna II koncils, Past. konst. Sacrosanctum Concilium, 122-127: AAS 56 (1964), no 130.-132. lpp.
[251] KTK, 983. kanona § 1.
[252] Vatikâna II koncils, Past. konst. Sacrosanctum Concilium, 122: AAS 56 (1964), 130. un 131. lpp.
[253] Sal. 1 Jò 2, 16 (pçc Vulg.).
[254] Sal. Gal 5, 16. 17. 24; Ef 2, 3.
[255] Sal. Gn 3, 11.
[256] Sal. Tridentas koncils, 5. sesija, Dekr. De peccato originali, 5. kanons: DS 1515.
[257] Jânis Pavils II, Enc. Dominum et vivificantem, 55: AAS 78 (1986), 877. un 878. lpp.
[258] Herma, Pastor, 27, 1 ( mandatum 2, 1): SC 53, 146 ( Funk, 1, 70).
[259] Sal. 1 Tes 4, 3-9; 2 Tim 2, 22.
[260] Sal. 1 Tes 4, 7; Kol 3, 5; Ef 4, 19.
[261] Sal. Tit 1, 15; 1 Tim 1, 3-4; 2 Tim 2, 23-26.
[262] Sv. Augustîns, De fide et Symbolo, 10, 25: CSEL 25, 32 (PL 40, 196).
[263] Sal. 1 Kor 13, 12; 1 Jò 3, 2.
[264] Sal. Rom 12, 2; Kol 1, 10.
[265] Sv. Augustîns, Confessiones, 6, 11, 20: CCL 27, 87 (PL 32, 729-730).
[266] Vatikâna II koncils, Past. konst. Gaudium et spes, 58: AAS 58 (1966), 1079. lpp.
[267] Sal Mih 2, 2.
[268] Sal. Gudr 14, 12.
[269] Romas katehisms (Catechismus Romanus), 3, 10, 13: izd. P. Rodriguez (Vatikâns / Pamplona, 1989), 518. lpp.
[270] Romas katehisms (Catechismus Romanus), 3, 10, 23: izd. P. Rodriguez (Vatikâns / Pamplona, 1989), 523. lpp.
[271] Sal. 2 Sam 2, 1-4.
[272] Sal. Rad 4, 3-8; 1 Íçn 21, 1-29.
[273] Sv. Jânis Hrizostoms, In epistulam II ad Corinthios, homîlija, 27, 3-4: PG 61, 588.
[274] Sv. Augustîns, De disciplina christiana, 7, 7: CCL 46, 214 (PL 40, 673); tas pats, Epistula 108, 3, 8: CSEL 34, 620 (PL 33, 410).
[275] Sv. Gregors Lielais, Moralia in Job, 31, 45, 88: CCL 143b, 1610 (PL 76, 621).
[276] Sv. Jânis Hrizostoms, In epistulam ad Romanos, homîlija, 7, 5: PG 60, 448.
[277] Sal. Rom 7, 7.
[278] Sal. Rom 7, 15.
[279] Sal. Rom 8, 14.
[280] Sal. Rom 8, 27.
[281] Sal. Lk 14, 33.
[282] Sal. Mk 8, 35.
[283] Sal. Lk 21, 4.
[284] Vatikâna II koncils, Dogm. konst. Lumen gentium, 42: AAS 57 (1965), 49. lpp.
[285] Sal. Lk 6, 20.
[286] Sv. Gregors no Nîsas, De beatitudinibus, lûgðana 1: Gregorii Nysseni opera, izd. W. Jaeger, 7./2. sçj. (Leidene, 1992), 83. lpp. (PG 44, 1200).
[287] Sal. Lk 6, 24.
[288] Sv. Augustîns, De sermone Domini in monte, 1, 1, 3: CCL 35, 4 (PL 34, 1232).
[289] Sal. Mt 6, 25-34.
[290] Sv. Gregors no Nîsas, De beatitudinibus, lûgðana 6: Gregorii Nysseni opera, izd. W. Jaeger, 7./2. sçj. (Leidene, 1992), 138. lpp. (PG 44, 1265).
[291] Sal. Atkl 22, 17.
[292] Sv. Augustîns, De civitate Dei, 22, 30: CSEL 40/2, 665-666 (PL 41, 801-802).
[293] Sal. 4, 14.
   

 

 * * *

 

2267

Taèu, ja ir iespçjams aizsargât no agresora cilvçku dzîvîbas un droðîbu bez asins izlieðanas, tad amatpersonâm jâlieto ðâdi lîdzekïi, jo tie labâk atbilst konkrçtajiem kopçjâ labuma apstâkïiem un ir piemçrotâki cilvçka cieòai.

2306

Patiesîbâ mûsdienâs valstij ir lîdzekïi sekmîgai noziedzîbas apkaroðanai, lai noziedznieku padarîtu nekaitîgu, neatòemot viòam pavisam iespçju atgriezties; tâdçï gadîjumi, kad ir absolûti nepiecieðams, lai vainîgajam piemçrotu nâves sodu "ir ïoti reti [..] sastopami [..], vai arî tâdu patiesîbâ nav nemaz". [42]