Odpowiedzi Ojca Świętego Leona XIV

Homilia Ojca Świętego Leona XIV

________________________________

Odpowiedzi Ojca Świętego Leona XIV

Ojcze Święty, dorastamy, słysząc, że jedynym celem życia jest produkowanie, odnoszenie sukcesów i troska o własny wizerunek. Sam próbowałem tak żyć, ale znalazłem jedynie ogromną pustkę. Szukając odpowiedzi, przeżyłem głęboką przemianę i w minioną Wielkanoc przyjąłem chrzest. Teraz, gdy ta droga jest dla mnie nowa, pytam: jak możemy wznosić wzrok ku temu, co naprawdę ważne, skoro społeczeństwo popycha nas, byśmy nieustannie patrzyli w dół albo tylko na samych siebie? Jak możemy odkryć nasze prawdziwe powołanie pośród tego nurtu?

1. Dziękuję za to świadectwo. Przede wszystkim chciałbym dzielić twoją radość, a także radość wszystkich, którzy podczas tegorocznej Wielkanocy przyjęli sakrament chrztu. Wielu ludzi młodych i dorosłych odkrywa na nowo wiarę chrześcijańską, być może po takim okresie życia, w którym nieco oddalili się od Boga. Jest to naprawdę bardzo ważny krok. Istotnie, wszystko, co stopniowo odkrywamy, przyjmujemy i czym żyjemy, z pewnością przyczynia się do naszego wzrostu, do naszej dojrzałości i do poszerzania w nas przestrzeni życia. Równocześnie jednak, pośród radości, sukcesów i porażek, uświadamiamy sobie, że potrzebujemy innej wody – takiej, która zdoła ugasić nasze najgłębsze pragnienie. Nasze pragnienie prawdy i szczęścia potrzebuje szerszego horyzontu. A ten niepokój jest darem, który dał nam sam Bóg: zostaliśmy stworzeni na miarę nieskończoności. Dlatego każdy skończony horyzont, każdy krok, każde osiągnięcie, choć nas zaspokaja, zarazem popycha nas naprzód i zaprasza, byśmy szukali dalej – byśmy szukali, idąc naprzód, ale przede wszystkim szukali, „schodząc w głąb siebie”, to znaczy docierając do głębi.

W tym miejscu wracam do pytania, wskazując na dwie krótkie myśli. Pierwsza: trzeba pielęgnować ten zdrowy niepokój. W naszych społeczeństwach bowiem bałwochwalczy kult zysku i wydajności, przymus nieustannego produkowania i odnoszenia zwycięstw, a także kult własnego wizerunku, są jedynie środkami znieczulającymi, które usypiają nasze sumienie i przystosowują je do pewnej wizji społeczeństwa. Kiedy ludzie uczą się zatrzymywać, doceniać to, co ważne, na nowo przeżywać wartość czasu i myśleć o własnym życiu, pozwalając, by oświecała je Ewangelia, rozwijają także krytyczne spojrzenie na system społeczny, który nie stawia osoby w centrum i na różnych poziomach rodzi sytuacje niesprawiedliwości oraz egzystencjalnego ubóstwa. Dlatego właśnie niepokój budzi lęk – podobnie jak odkrycie życia wewnętrznego, duchowości, a tym bardziej Ewangelii.

Druga myśl: to właśnie w tym świecie, a nie w innym, powinniśmy pielęgnować ów niepokój. To właśnie w tym społeczeństwie ty i tak wielu innych odkryliście wartość życia bardziej ludzkiego, pełniejszego, otwartego na spotkanie z Bogiem i na radość wiary. Oznacza to, że mimo trudności miejscem, w którym Bóg staje się obecny i gdzie mamy odnajdywać Jego ślady, jest zawsze ta rzeczywistość, w której się znajdujemy. Wierzymy, że Duch Święty działa i cicho pracuje we wszystkich sytuacjach życia i historii, także w tych, które wydają się najtrudniejsze. Musimy jednak pielęgnować ten niepokój i zrobić mu miejsce; jak mówiłem, trzeba „szukać wewnątrz”, starając się nie ulec przytłoczeniu rytmem życia i zewnętrznym pokusom, pielęgnując przestrzenie ciszy, zatrzymując się choćby na kilka minut dziennie, aby czytać Ewangelię i rozmawiać z Bogiem, a także próbując podążać tą drogą wewnętrzną razem z innymi: pozwalając się prowadzić na drogach Kościoła i rozeznając wraz z kapłanami, z osobami zakonnymi oraz z ludźmi, którzy – podobnie jak my – wyruszyli na tę drogę.

Ojcze Święty, w świecie, w którym o różnych sprawach mówi się, krzycząc, są takie aspekty życia, które pozostają przemilczane, skrywane ze wstydu – jak depresja, cicha choroba dotykająca wiele osób, młodych i dorosłych, niosąca ze sobą ciemność, osamotnienie i niezmierzony ból. Czasami ten ból jest tak przytłaczający, że myśl o zniknięciu wydaje się jedynym wyjściem. Ja sama przez lata w milczeniu walczyłam, by wyjść z tej choroby, aż pewnej piątkowej nocy przegrałam tę walkę i próbowałam odebrać sobie życie. Jestem tutaj, ponieważ Bóg dał mi drugą szansę, za którą będę Mu wdzięczna na zawsze. Jest jednak wielu innych, którzy nadal zmagają się z tą ciemnością. Dlatego z całego serca pytam: gdzie możemy dostrzec Boga, gdy ciemność jest absolutna i nie mamy już sił? Jak możemy ufać Bogu, kiedy wydaje się, że nic – nawet my sami – nie ma już wartości?

2. Przede wszystkim dziękuję ci za to, że dzisiaj podzieliłaś się swoim doświadczeniem cierpienia. Wzrusza mnie to, że potrafisz o nim mówić, że jesteś tutaj pośród nas i że znalazłaś siłę, by przyjąć tę drugą szansę, którą dał ci Pan. Podniosłaś się i na nowo podjęłaś drogę – a to jest wspaniały cud, który widzimy w wielu postaciach Ewangelii: w spotkaniu z Jezusem nawet ten, kto czuje się zagubiony, odzyskuje ufność wobec życia, zostaje uzdrowiony z choroby i może powstać, aby znów żyć.

W swoim pytaniu odniosłaś się najpierw do „cichej choroby”, jaką jest depresja. Ważne jest, abyśmy uświadomili sobie, że zdrowie psychiczne jest coraz bardziej zagrożone w kontekście społeczeństw, które uważają się za rozwinięte. To znak, że jest coś głęboko błędnego w pewnej wizji rozwoju, która poddaje ludzi presji, oczekiwaniom i napięciom naruszającym podstawową równowagę życia. Dlatego potrzebny jest system ochrony zdrowia, który wśród swoich priorytetów uwzględni także ten niewidzialny i powszechny rodzaj cierpienia, dotykającego również ludzi młodych.

Twoje słowa pokazały nam jednak także, że ból wystawia na próbę wiarę oraz sens, jaki nadajemy życiu. Dotyczy to wszystkich, nie tylko tych, którzy w pewnym momencie przechodzą przez próbę choroby.

Słuchając cię, myślałem o tych godzinach ciemności, trwogi i bólu, które przeżywał Jezus, gdy zbliżała się godzina Jego śmierci. Ewangelie, opisując momenty Ostatniej Wieczerzy i modlitwy w Getsemani, podkreślają, że zapadał wieczór, że nadchodziła noc; podobnie, gdy mówią o chwili tuż przed Jego śmiercią na krzyżu, przekazują, że „mrok ogarnął całą ziemię”. Rzeczywiście, nie chodzi tylko o osobiste cierpienie: Syn Boży przyjmuje w swoim ciele całą trwogę, samotność i cierpienie ludzkości. W tych mrocznych godzinach, umierając na krzyżu, Jezus dzieli nasze cierpienie i objawia nam oblicze Boga współczującego, który dźwiga nasze boleści, cierpi razem z nami, płacze naszymi łzami i pozostaje u naszego boku ze swoją obecnością pełną miłości i miłosierdzia.

Przejście przez takie doświadczenie jest trudne – po wielokroć świadczy o tym Pismo Święte. Są chwile ciemności i cierpienia, które nasze społeczeństwo każe przemilczać, ponieważ pewne wzorce kulturowe chcą nas widzieć zawsze jako zwycięzców i ludzi doskonałych. Dlatego granica, kruchość i ból mają zostać usunięte, albo skazane na ogłuszające milczenie samotności, a nawet wstydu. W takich chwilach możemy instynktownie pomyśleć, że także Bóg nas opuścił. Krzyż Jezusa mówi nam jednak, że Bóg nas nie opuszcza; że w chwili bólu i skrajnej samotności On pozostaje ukrzyżowany razem z nami; że On przyjmuje nie tylko nasze łzy, lecz także krzyk naszego cierpienia, którego inni nie słyszą – krzyk, który Jezus uczynił swoim na krzyżu, mówiąc: „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?”.

Istnieje Katecheza o ostatnich godzinach Jezusa, w której Benedykt XVI mówi, że Jego cierpienie staje się modlitwą i krzykiem, i że odnosi się to także do nas: w obliczu sytuacji najtrudniejszych i najbardziej bolesnych, kiedy Bóg wydaje się nieobecny, powinniśmy raz jeszcze powierzyć Mu ciężary, które nosimy w sercu – nawet krzycząc do Niego, nawet protestując jak Hiob – pewni, że w jakiś sposób On staje się obecny i jest blisko, także wtedy, gdy pozornie milczy. Myślę jednak, że nie możemy czynić tego sami. W godzinach bólu, przynajmniej na tyle, na ile to możliwe, powinniśmy otworzyć się przed kimś, kto pomoże nam wypowiedzieć prostą modlitwę, kto będzie nam dyskretnie towarzyszył, bez pośpiechu, by wyjaśniać nam ten ból, kto weźmie nas za rękę i wyprowadzi z tego krzyku.

Te doświadczenia niosą przesłanie także dla nas, wierzących, dla całego Kościoła: nie powinniśmy nadawać cierpieniu łatwych, duchowych wyjaśnień, sprowadzając je powierzchownie do „woli Boga” albo do jakiegoś Jego tajemniczego planu, ponieważ groziłoby to pomniejszeniem tego cierpienia, uciszeniem go i zranieniem osób. Bóg nie chce cierpienia; niesie je razem z nami i zaprasza nas, byśmy wytrwale Mu ufali. Pamiętajmy o tym, co mówił Papież Franciszek: z Bogiem życie zawsze się odradza.

Dobry wieczór, Ojcze Święty. Pochodzę z rodziny z bardzo biednej dzielnicy Barcelony. Kiedy byłam mała, mój ojciec próbował zabić moją matkę. Ocalała, ponieważ stanął w jej obronie pewien chłopak, który zginął. Mój ojciec trafił do więzienia, a moja matka pogrążyła się w świecie narkotyków. Gdy miałam dziesięć lat, opieka społeczna przejęła nade mną pieczę i trafiłam do ośrodka dla małoletnich San José de la Montaña. Na początku było trudno, ponieważ zbudowałam wokół siebie mur, aby się chronić, i nie pozwalałam nikomu do siebie się zbliżyć. Stopniowo jednak po raz pierwszy doświadczyłam rodzinnej miłości i moje serce zaczęło się otwierać. Tam opowiedziano mi o Jezusie, zaczęłam się modlić i przyjęłam chrzest. W okresie dorastania wiele razy buntowałam się jednak przeciw Bogu. Zaproszono mnie na rekolekcje i tam po raz pierwszy doświadczyłam miłości Boga. Minęło już jednak kilka miesięcy, a mnie wciąż trudno przebaczyć ojcu. Czasem podnoszę oczy ku niebu i pytam Boga: gdzie byłeś, kiedy byłam małą dziewczynką? Ojcze Święty, jak mogę przebaczyć mojemu ojcu, który omal nie pozbawił mnie matki? Jak mogę naprawdę pojednać się z Bogiem?

3. Dziękuję ci za twoje świadectwo i dziękuję także za pytanie o przebaczenie. To naprawdę znak łaski Bożej, że takie pytanie rodzi się z przeszłości tak głęboko naznaczonej cierpieniem i że mimo bólu pojawia się odwaga, by pytać, jak można przebaczyć temu, kto wyrządził nam zło. Także tutaj chciałbym powiedzieć dwie rzeczy.

Pierwsza z nich dopełnia to, co mówiłem wcześniej o obecności Boga w godzinach naszego cierpienia. W gruncie rzeczy także ty zadajesz to pytanie w odniesieniu do swojego dzieciństwa. Jednak kontekst, w jakim rozegrały się wydarzenia twojego życia, każe nam poszerzyć zakres naszego pytania: czy powinniśmy pytać, „gdzie był Bóg”, czy raczej powinniśmy pytać o człowieka i o ludzkość – o to, jak czasem stajemy się więźniami zła, aż do przemocy wobec innych; o to, jak nie potrafimy pielęgnować miłości i szanować innych w ich godności i wolności?

Tak wiele kronik kryminalnych, także dziś, ukazuje zatruty klimat relacji rodzinnych, naznaczonych wykorzystaniem i uciskiem, a zwłaszcza przemocą wobec kobiet, która niestety często prowadzi także do zabójstw kobiet. Wszyscy jesteśmy wezwani, aby z tą dramatyczną rzeczywistością – która ma korzenie antropologiczne i kulturowe – zmierzyć się zarówno osobiście, jak i jako społeczeństwo, ponieważ to do nas należy stawienie jej czoła we wszystkich jej wymiarach.

Nie możemy przypisywać Bogu tego, co zostało powierzone naszej odpowiedzialności; nie możemy wyobrażać sobie, że Bóg z góry odpowiada na nasze potrzeby w sposób automatyczny albo cudownie powstrzymuje bieg zła. On obdarzył nas rozumem i wolą, dał nam sumienie, przyodział nas w godność i wolność, a przede wszystkim wyszedł nam na spotkanie, aby w swoim Synu, Jezusie Chrystusie, wskazać nam drogę, którą mamy podążać, aby nasze życie było w pełni ludzkie, a w naszym społeczeństwie panowały sprawiedliwość, pokój i braterstwo. Dał nam swojego Ducha właśnie po to, aby miłość była kluczem do wszystkich naszych ludzkich relacji. Jeśli istnieje przemoc, jeśli triumfuje egoizm, jeśli nawet miłość między członkami rodziny przemienia się w nienawiść, pytania powinniśmy postawić samym sobie, mechanizmom naszego społeczeństwa, kulturze indywidualizmu, pokusie przemocy – a nie Bogu.

Druga kwestia dotyczy przebaczenia. Musimy nauczyć się patrzeć na przebaczenie – potężne lekarstwo przeciw złu, które uzdrawia nasze wewnętrzne rany – jako na coś, co jest częścią procesu, jest pewną drogą. Sama Ewangelia, jeśli czytamy ją jak księgę wskazań, przykazań i obowiązków, może zrodzić w nas wiele zniechęcenia i frustracji, ponieważ Jezus wzywa nas do przebaczenia, a my doświadczamy, że nie jesteśmy do niego zdolni. Jednak tak nie jest. O przebaczenie powinniśmy przede wszystkim prosić Pana; nieustannie prosić – może przez całe życie – aby Pan poszerzał w nas przestrzeń miłości właśnie tam, gdzie zostaliśmy zranieni; aby pomagał nam pojednać się z samymi sobą i z tą częścią naszej historii, która została naznaczona cierpieniem; aby powoli przemieniał urazę w miłosierdzie i współczucie.

To długa droga, proces wymagający wielkiej cierpliwości, praca, którą musimy podjąć nad sobą – zarówno osobiście, jak i poprzez różne drogi towarzyszenia oraz także wewnętrznego pojednania. I nie wolno się zniechęcać: w przebaczeniu postępuje się małymi krokami. Pojednanie z własną historią dokonuje się stopniowo, przede wszystkim zaś nie powinniśmy myśleć, że przebaczenie zawsze i w każdym przypadku oznacza powrót do wcześniejszej sytuacji albo pełną relację z tymi, którzy nas zranili, zwłaszcza wtedy, gdy dane wydarzenie było naznaczone także przemocą. Można zachować dobre nastawienie serca wobec drugiej osoby, odrzucić wszelką formę nienawiści i zemsty, starać się – na ile to możliwe – naprawić relację, a może nawet modlić się za niego lub za nią. Wszystko to pomaga nam coraz pełniej wchodzić w dynamikę przebaczenia i pojednać się z Bogiem oraz z innymi. Jesteśmy grzesznikami, którym przebaczono; żyjemy w pokoju i jesteśmy zdolni przebaczać. Zdolni być tymi, którzy niosą pokój.

_________________________________________

Homilia Ojca Świętego Leona XIV

Estimats germans i germanes, fills i filles estimats de Déu!

[Drodzy Bracia i Siostry, synowie i córki umiłowani przez Boga!]

Także my – jak Nikodem – jesteśmy pielgrzymami pośród nocy. Ta ewangeliczna ikona niesie nam przesłanie przede wszystkim o drodze życia. Nasza wędrówka, nasze pragnienia i wszystko, co każdego dnia przyjmujemy i przeżywamy – w radościach i porażkach, w dążeniach i planach – jest wyrazem naszego nieustannego poszukiwania: jesteśmy żebrakami miłości, łakniemy i pragniemy prawdy, szukamy pełnego sensu, który nas podtrzyma, doda nam odwagi i pomoże nam zrozumieć tajemnicę naszego życia. Gdy posuwamy się naprzód powoli, małymi krokami, jesteśmy wezwani, by prowadzić dialog z półmrokiem naszej ludzkiej kondycji: brakuje nam pełnej prawdy, nie znamy dogłębnie tajemnicy nas samych ani prawdziwego oblicza innych; nie zawsze potrafimy zrozumieć ukrytą prawdę rzeczywistości, która nas otacza, jak i wydarzeń, które dokonują się na naszych oczach. Szukamy światła, które oświeci drogę.

Nikodem mówi nam jednak także o drodze wiary. Nie jest ona ścieżką równoległą wobec naszego ludzkiego życia, lecz te dwie drogi są zawsze ze sobą splecione. Jak usłyszeliśmy w Ewangelii, Bóg tak bardzo umiłował świat, że dał nam swojego Jednorodzonego Syna, a w Nim zjednoczył się na zawsze z naszym ciałem. On jest zawsze przy Ojcu i przy nas. Dlatego za każdym razem, gdy tajemnica naszego życia odsłania się w świetle nowego dnia, we wszystkim, czym jesteśmy i co czynimy, trwamy w obecności Boga i jesteśmy strzeżeni przez Jego odwieczne objęcie: nasze życie „jest ukryte z Chrystusem w Bogu” (Kol 3, 3). A jednak czasem doświadczamy nocy wiary, trudu wierzenia, zmęczenia ducha, poczucia, że nie dorastamy do wezwania Ewangelii, dotyka nas gorycz naszych porażek i lęk, że nie podołamy.

Bracia i siostry, Nikodem uczy nas, że te noce – które towarzyszą naszemu życiu, drodze wiary i historii, w której żyjemy – są miejscem błogosławieństwa, przestrzenią odrodzenia, łonem, które zawsze wydaje na świat nowe życie. Te noce ogołacają nas i przywracają temu, co istotne. Zdejmują z nas ludzkie i religijne maski, które nosimy za dnia, aby nas nie rozpoznano albo aby ukazać obraz nas samych inny od tego, kim naprawdę jesteśmy. Odsłaniają nas – w naszych światłach i cieniach – przywracając nam pokorę spojrzenia na siebie w prawdzie, wyzwalając nas z zarozumiałego przekonania, że nasza droga jest już dopełniona i że możemy iść naprzód tak, jakbyśmy mieli jasne światło na wszystko, na wszystkich, a nawet na Boga.

Ta „pusta przestrzeń”, którą stwarza noc – nawet jeśli przybiera postać cierpienia czy niezaspokojenia, rozczarowania albo niewiary – może stać się okazją do przyjęcia nowego życia, do przemiany i odnowy, do „narodzenia się z wysoka”, jak mówi Jezus do Nikodema. Bóg bowiem nie przyszedł, aby sądzić świat pogrążony w grzechu i nocy niewierności, lecz posłał swojego Syna, aby zbawić świat i dać mu życie wieczne.

Dlatego także my jesteśmy wezwani, aby nie osądzać „nocy”: ani nocy naszego życia, ani nocy Kościoła, ani nocy społeczeństwa, które nas otacza. W nocy powinniśmy raczej wyruszyć w drogę, jak czyni to Nikodem, nadal zwracać się do Pana z naszymi pytaniami, otworzyć się na tchnienie Ducha i przyjąć noc już nie jako znak porażki, lecz jako początek nowego życia.

Myśląc o naszej osobistej drodze, ale także o nocach naszej drogi kościelnej i drogi Hiszpanii, o jej miastach, jej dawnych i nowych formach biedy, o jej społeczeństwie i kulturze, możemy zatem zapytać: jakie noce przechodzimy? Co one nam podpowiadają? Gdy w nie wchodzimy i z pokorą, bez uprzedzeń, patrzymy na prawdę o tym, kim jesteśmy, do jakiej przemiany jesteśmy wezwani? Gdzie powinniśmy się odnowić, w jakim kierunku chcemy iść, jakie społeczeństwo chcemy budować?

Nie przestawajmy szukać, zadawać pytań i prowadzić dialogu – z Bogiem i między sobą – także w samym sercu nocy. Podążajmy razem w wierze, która harmonizuje różnorodność naszych idei i wrażliwości, aby szukać prawdy prowadzącej nas ku dobru wspólnemu; aby ten kraj był przestrzenią gościnną dla wszystkich, gdzie każdy jest szanowany w swojej godności osoby i kochany takim, jaki jest.

Otwórzmy się na dar Ducha Świętego, szukając Pana jak Nikodem i przyjmując światło Jego Ewangelii, z pewnością, że doświadczymy w sobie nowego życia, obecności, która błogosławi, a także bezinteresownej miłości, która pomoże nam przejść z nocy do światła. Bóg bowiem chce, aby nic nie zginęło, i już teraz pragnie dać nam życie wieczne, aby doprowadzić nas do szczęścia, które nie ma końca.

Niech Pan, za wstawiennictwem Maryi Panny, pozwoli nam otworzyć się na Niego i dać się wstrząsnąć wichrowi Jego Ducha.