Drodzy Bracia i Siostry!

Na początku tego spotkania pragnę przede wszystkim wyrazić wdzięczność Bogu za życie i posługę śp. J.E. ks. abpa Richarda Daniela Alarcóna Urrutii, Arcybiskupa Cusco, który tak wiele pracował nad tą podróżą i z którym pragnąłem się spotkać po przybyciu tutaj. Łącząc się ze wszystkimi moimi braćmi biskupami, zapewniam o modlitwie o jego wieczny odpoczynek, prosząc naszego Pana Jezusa Chrystusa, aby obdarzył go nagrodą sprawiedliwych, a wszystkim, którzy cierpią z powodu jego odejścia, udzielił pociechy płynącej z wiary w Zmartwychwstałego.

Niezaprzeczalne jest piękno tego miejsca, które gości nas dzisiejszego poranka. Saqsaywaman, niczym kamienny ołtarz, wznosi się ku andyjskiemu niebu, dokąd niegdyś podążali przodkowie, poszukując tego, co boskie. Jednak nasza wiara chrześcijańska pozwoliła nam zrozumieć, że w rzeczywistości to Bóg zstępuje, aby szukać swoich synów i córek, i wkracza do serca gotowego Go przyjąć, prosząc o odważne i proste „tak”, podobne do tego, które wypowiedziała Maryja Panna i które na zawsze odmieniło historię.

Rzeczywiście, rozpoczęliśmy naszą liturgię antyfoną: „Witaj, Święta Boża Rodzicielko, Ty wydałaś na świat Króla, który włada niebem i ziemią na wieki wieków” (Mszał Rzymski, Msze wspólne o Najświętszej Maryi Pannie, 3, antyfona na wejście), a Ewangelia, której przed chwilą wysłuchaliśmy, przypomniała nam o radości Maryi, gdy powiedziała aniołowi swoje „tak”, aby stać się Matką Boga i dać światu Jezusa.

W obu tych tekstach jesteśmy zachęcani, aby spojrzeć na Maryję Pannę jako na Tę, która prowadzi nas na spotkanie z Chrystusem. Ona sama oczekiwała Go jako Mesjasza, wzrastając w pobożnej rodzinie, w której rodzice uczyli Ją modlitwy, rozważania Słowa Bożego i życia zgodnego z Prawem Najwyższego. Dzięki temu była przygotowana na spotkanie z Panem, uważna i gotowa, zdolna rozpoznać Jego głos w Aniele, Jego zwiastującym posłańcu, oraz przyjąć wyzwanie wyjątkowej misji dla zbawienia ludzkości.

Pan przyszedł, aby przemówić do Niej w Jej domu, w Nazarecie, w codziennym otoczeniu, pośród najbliższych, w środowisku pełnym dobrze Jej znanych symboli, w Jej języku, poprzez znaki Jej kultury. Tak właśnie działa Bóg. Szuka najbardziej odpowiednich sposobów i chwil, aby się do nas zbliżyć, tak abyśmy wszyscy mogli Go spotkać, zrozumieć Jego słowa, nawrócić się i dostąpić zbawienia. Na przestrzeni tysiącleci tajemnica ta urzeczywistniała się na nowo w najróżniejszych okolicznościach, zawsze jednak z tą samą gotowością Wszechmogącego, aby stać się dla nas małym, przemawiać do nas i przyjmować nas do siebie. Jedną z najpiękniejszych form, w jakich się to dokonywało, jest pobożność ludowa.

W niej pamięć o przodkach, wiara rodzin, miłość do Jezusa Chrystusa, ufność pokładana w Jego Najświętszej Matce oraz cześć oddawana świętym znajdują wyraz w muzyce, tańcu, wizerunkach i wielu innych formach wyrazu właściwych historii i tożsamości ludów. Święto religijne, pielgrzymka czy procesja nie są zatem jedynie przejawami kultury: za każdym wizerunkiem, każdą pieśnią, każdą obietnicą i każdym znakiem kryje się wspólnota serc poszukujących Boga oraz przyjazny głos, który odpowiada z nieba i przybliża się do człowieka.

Chodzi zatem o to, aby przeżywać praktyki przekazywane przez tradycję jako okazje do spotkania z Panem i głoszenia Go, przede wszystkim w parafiach, bractwach i ruchach kościelnych, a następnie także wobec świata, jako ci, którzy zostali zewangelizowani i posłani, aby ewangelizować, aby głosić Chrystusa Zmartwychwstałego, gotowi dawać świadectwo radości płynącej z poznania Ewangelii i życia nią w miłości do Boga i bliźniego. Dlatego Papież Franciszek określił pobożność ludową jako „autentyczny wyraz spontanicznej działalności misyjnej Ludu Bożego” (Adhort. apost. Evangelii gaudium, 122) oraz „przejaw życia teologalnego, ożywianego działaniem Ducha Świętego, który został «rozlany w naszych sercach» (por. Rz 5, 5)” (tamże, 125).

Jest jednak jeszcze jeden aspekt wysłuchanego przed chwilą opowiadania ewangelicznego, nad którym chciałbym się zatrzymać, a mianowicie kontekst wspólnotowy, w jaki wpisuje się tajemnica Zwiastowania. Jak już wspomnieliśmy, Maryja dojrzewa w wierze, żyjąc we wspólnocie, a po Zwiastowaniu nadal dzieli codzienne życie z otaczającymi Ją braćmi i siostrami. Spotkanie z Bogiem nie izoluje Jej ani nie oddala od innych; przeciwnie, czyni Ją strażniczką daru, który wzrasta w Niej dla dobra wszystkich: Jej rodaków i całej ludzkości. Wiara nie oddziela, lecz jednoczy z Bogiem i z innymi.

Jest to szczególnie ważne w epoce takiej jak nasza, naznaczonej podziałami, ranami, nieufnością i sytuacjami, które utrudniają mężczyznom i kobietom wzajemne uznanie się za członków jednej rodziny, synów i córki tego samego Ojca.

W tym kontekście tradycje religijne mogą być bardzo pomocne jako przestrzenie spotkania w świetle wiary i miłości. Procesja może sprawić, że razem będą szli ludzie o odmiennych poglądach. Pielgrzymka może zgromadzić całe rodziny. Jakaś celebracja może zjednoczyć wspólnotę. Święto patronalne może stać się okazją do pojednania, prośby o przebaczenie i rozpoczęcia wszystkiego na nowo. Jest to znak, którego oddziaływanie może wykraczać daleko poza granice niewielkiego miasta czy regionu, przyczyniając się do szerzenia w świecie kultury współistnienia, wzajemnej troski i pokoju.

Dlatego zachęcam was, żebyście z tych świąt uczynili szkołę braterstwa i miłosierdzia, w której będziecie razem pracować, modlić się, bawić, a także troszczyć się o tych, którzy są w potrzebie, żeby radość stała się udziałem wszystkich i żeby każdy mógł ją przeżywać w jedności przed Bogiem.

Tradycje ludowe, wraz z ich symbolami i właściwymi im dynamikami, przeniknięte wartościami chrześcijańskiej jedności i solidarności, stanowią bezcenny skarbiec dobrych nauk, zwłaszcza dla młodych pokoleń. W tym kontekście ważne jest, aby młodzi ludzie uczestniczyli w różnych inicjatywach, a ich wkład był przyjmowany i doceniany poprzez słuchanie, współpracę, a także wprowadzanie zmian, gdy jest to konieczne. Przyszłość zwyczajów nie polega bowiem jedynie na zachowywaniu tego, co otrzymaliśmy, lecz także na przekazywaniu tego w sposób żywy. Każde pokolenie otrzymuje dziedzictwo i ponosi odpowiedzialność za przekazanie go wzbogaconego i odnowionego, bez obawy przed wytyczaniem nowych dróg i korzystaniem z nowych narzędzi. Ważne jest natomiast zachowanie tego, co stanowi istotę formacji, na przykład przybliżanie młodym ludziom historii zbawienia i życia świętych oraz pogłębianie ich znajomości, wyjaśnianie im chrześcijańskiego znaczenia obchodów świątecznych, dzielenie się z nimi Słowem Bożym i uczenie ich, jak celebrować wiarę w Kościele (por. Franciszek, Homilia podczas Mszy św. z okazji Dnia Bractw Kościelnych i Pobożności Ludowej, 5 maja 2013). Chodzi o przekazywanie poprzez tradycje żywego doświadczenia życia chrześcijańskiego, które nieustannie wzrasta i odnawia się wokół ołtarza, gdzie Eucharystia stanowi centrum i źródło życia (por. Konst. dogmat. Lumen gentium, 11).

Na tej drodze szczególne miejsce zajmuje Maryja. Pobożność ludowa w Peru jest również głęboko maryjna, o czym świadczy mozaika w Ogrodach Watykańskich, którą pobłogosławiłem w ubiegłym roku. Przedstawia ona różne wizerunki Maryi, przez które towarzyszy Ona temu ludowi, zna jego radości i smutki oraz uczy go trwania w nadziei.

Przypomina o tym również w niezwykle piękny sposób hymn Hanacpachap autorstwa misjonarza Péreza Bocanegry, który wysławia Maryję Pannę i przyzywa Jej wstawiennictwa poprzez poetyckie metafory, zarazem głębokie teologicznie i konkretne, bliskie kulturze i życiu mieszkańców andyjskich. Hymn ten, wraz z arcydziełem, jakim jest Kościół Świętego Piotra Apostoła w Andahuaylillas, oraz innymi świadectwami kreatywnego i uważnego głoszenia Ewangelii, ukazuje nam, że każda forma pobożności odnajduje swój sens wtedy, gdy jednoczy wszystkich wokół Jezusa i – prowadząc ich Jego śladami – wiedzie do nieba. Dlatego pragnę zawierzyć Maryi Pannie, Królowej Betlejemskiej, Matce i Opiekunce Cusco, drogę odnowy pobożności ludowej.

Za chwilę, zjednoczeni duchowo, uczynimy to wspólnie poprzez ofiarowanie Złotej Róży, prosząc Ją, aby zachowała nas w swoim sercu, obdarzyła pokojem tę ziemię, udzieliła sił tym, którzy cierpią, i wyjednała nam wszystkim łaskę wspólnego kroczenia w miłości Jej Syna. O to prosimy i niech tak się stanie!